You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • کودکان کار child labor      

    کودکان کار، به کودکان کارگری گفته می‌شود که به صورت مداوم و پایدار به خدمت گرفته می‌شوند که این امر آنان را در بیشتر اوقات از رفتن به مدرسه و تجربه دوران کودکی بی‌بهره می‌سازد و سلامت روحی و جسمی آنان را تهدید می‌کند(قاسم زاده  ،1378 : 251). کودکان کار، کودکانی هستند که پیش از رسیدن به سن قانونی کار، ناگزیر وارد بازار کار می‌شوند و درآمد خانواده وابسته به کار آنان است ؛ به حمایت و بقای خانواده خود از لحاظ اقتصادی کمک می کنند و به اصطلاح ،نان آوران کوچک خانه هستند(ایمانی و نرسیسیانس، 1391 : 12).

     متن :

    پديده كودكان کار یک نگرانی بین المللی است  که هم در کشورهای توسعه یافته و هم در کشورهای در حال توسعه وجود داشته و بر سلامت ، پیشرفت تحصیلی و کیفیت زندگی کودکان تاثیر منفی دارد. مطابق مقررات سازمان جهانی کار[1] ، پایان کودکی در دختر و پسر، 15 سالگی است و براساس ماده 79 قانون کار در ایران( مصوبه 1369) به کارگماردن افراد کمتر از 15 سال تمام ، ممنوع است . کار برای کودکانی که هنوز به حد کافی رشد نکرده اند، زمینه عقب ماندگی در ابعاد مختلف رشد تلقی می شود . برخی از جنبه های رشد، مانند رشد جسمی( که در آن سلامت عمومی کودک تهدید می شود)، رشد شناختی ( نظیر دانش لازم برای زندگی )، رشد عاطفی (مانند عزت نفس کافی) و رشد اجتماعی و اخلاقی( نظیر درک صحیح از شرایط و برقراری رابطه انسانی مناسب) ممکن است در نتیجه کار کودکان به تعویق بیافتد(زاپاتا و کنترراس[2] ، 2011 : 590).

      گاهی دیده می شود برخی از کودکان کار با اشتغال در مشاغل غیر رسمی و غیر انسانی مانند : قاچاق ، تکدی گری ، سرقت ، فحشا و... به بزهکاری روی می آورند و خود را در معرض انواع امراض و آفت های اجتماعی قرار داده و مشکلات زیادی را برای جامعه فراهم می آورند. اغلب کودکان کار ،از تحصیل و آموزش محروم می شوند و عده ای نیز از تحصیل کافی برخوردار نمی شوند. جرم شناسان یکی از عوامل بزهکاری نوجوانان را عدم آموزش و پرورش صحیح می دانند. عدم بهره گیری از آموزش و تحصیل علم و فن، قدرت رقابت با سایر کودکان در ایجاد یک زندگی سالم را از این کودکان سلب می کند(مکی علمداری ، 1389 : 142).

     مصادیق  کار کودکان را می توان شامل کار در کارخانه، معدن، کشاورزی، کمک در کسب و کار والدین و داشتن کسب و کار شخصی (مانند فروش غذا) و... برشمرد. موارد کم‌تر جنجالی و معمولاً قانونی (با بعضی محدودیت‌ها) شامل کار کشاورزی در ایام تعطیلی مدرسه (کار فصلی)و کسب و کار خارج از ساعات مدرسه است. کودکان کار ،از نظر تغذیه، بهداشت و دچار شدن به انواع بیماری ها و انجام کارهای خطرناک و حاد در شرایط بسیار نامطلوبی به سر می برند. این کودکان می توانند به راحتی بازیچه دست بزهکاران حرفه ای اعم از سارقان یا باندهای توزیع مواد مخدر، عوامل ایجاد خانه های فساد و پیوند غیر قانونی اعضا و ... قرار گیرند(حسینی ، 1384 : 159) .

     سازمان بین المللی کار، براساس یافته های حاصل از پژوهش ها و نیز نتایج زمینه یابی ملی ، تعداد کودکان کار را در کشورهای در حال توسعه در آخرین تخمین ها 250 میلیون کودک در سنین 5 تا 14 اعلام کرده است (زابلاتا [3]، 2011) . آمار کودکان کار ایران را در سال 1390، بین 700 هزار نفر تا 1 میلیون عنوان می کنند ؛ اما به دلیل اینکه اغلب کودکان کار هیچ گونه ثبت هویتی ندارند، آمار دقیقی در این زمینه نمی توان ارائه کرد (مهدوی و مزینانی ، 1390 : 141).

     طبق تحقیق سازمان بهزیستی كشور ( ١٣٩٢ ١٣٩١ ) ، ٢/ ٤ درصد از كودكان كار، كمتر از سن ورود به مدرسه هستند ، ٣٤ درصد در حال تحصیل هستند، ٤٠ درصد ترك تحصیل كرده اند و ٢٤ درصد اصلا به مدرسه نرفته اند .  75 درصد کودکان کار دارای سرپرست هستند. ۳۱ درصد آنان شش تا یازده سال دارند . افزون بر آن، ۶۰ درصد این کودکان نان آور خانواده خود هستند که نشان از تنگدستی خانواده‌ها دارد (مهدوی و مزینانی ، 1390 : 128).

     
     موضوع کودکان کار، موضوع نسبتا پیچیده ای است و به زعم افشانی و همکاران، عوامل متعددی در آن اثر گذار هستند. ازجمله :

    عوامل اقتصادی : بیکاری چشمگیر جمعیت فعال ، بی عدالتی ، فاصله زیاد طبقاتی ، مشاغل کم درآمد سرپرست خانواده  و بویژه فقر از عواملی هستند که سبب راندن کودکان به محیط کار می شوند. بیشتر این کودکان، نان آوران خانواده یا به اصطلاح پدر کوچک خانواده هستند.

    عوامل اجتماعی : نگرش مثبت جامعه به کار کودکان ، کمبود قوانین حمایتی از کودکان ، هزینه تحصیل و نظام آموزشی نادرست ، مهاجرت های برنامه ریزی نشده و مهاجرت از شهرهای کوچک با جاذبه اقتصادی پایین، مناطق بدآب وهوای شهری و روستایی ، مهاجران و اتباع کشورهای همسایه نظیر افغانستان، پاکستان و عراق (به خصوص دراستان هایی مثل تهران ، البرز و فارس که حدود یک سوم کودکان کار را تشکیل می دهند)، از جمله عوامل اجتماعی پدیده کودکان کار هستند.

    عوامل خانوادگی : تنش و بدرفتاری در نظام خانوادگی ، فوت یا جدایی والدین ، اعتیاد در خانواده ، سابقه بزهکاری در والدین ، سابقه زندان در والدین ،  بیماری یا معلولیت والدین ، فساد اخلاقی والدین، میزان تحصیلات پدر و مادر و فقر فرهنگی خانواده، تحت تاثیر عوامل خانوادگی قراردارد .

     عوامل زیستی و روانی: بحران بلوغ ، بحران هویت و تاثیرات آن ، ویژگی های شخصیتی کودکان، ظرفیت روانی و توانمندی کودکان در برخورد با مشکلات زندگی، تحت تاثیر عوامل فردی یا زیستی و روانی قرار دارند(افشانی و همکاران ، 1391 : 96).

    از طرف دیگر، صندوق کودکان ملل متحد (یونیسِف)[4] عوامل عمده پدید آمدن کودکان کار را جنگ ، بلایای طبیعی ، از هم پاشیدگی خانواده ، ایدز و خشونت عنوان کرده است (مکی علمداری ،  1389 : 140).

    در نهایت، می توان گفت  برنامه ريزي براي شناسايي، پيشگيري وكاهش پديده ی كودكان كار و آسيب هاي اجتماعي ناشي از آن ، بايد بر اساس محورهاي زير صورت گيرد:

     

    الف ) راهكارهاي بلندمدت

    1-   از بين بردن فقر و ناآگاهي، برقراري عدالت اجتماعيو تأمين رفاه اجتماعي، كه مستلزم تغييرات اساسي در ساختارهاي اجتماعي - اقتصادي جامعه است . اين راهكارها در واقع آرمان هايی هستند كه در كوتاه مدت امكان تحقق آن ها وجود ندارد، اما عامل برانگيزاننده براي كار وتلاش در زندگي هستند؛

    2-     سرمايه گذاري هاي كلان اقتصادي و فرهنگي در روستاها و شهرهاي كوچك به منظور مهار سيل مهاجرت روزافزون به مراكز استان ها(شهرکی و قادری ، 1391 : 88) .

    ب ) راهكارهاي كوتاه مدت

    1 -  ايجاد آموزشگاه هاي فني و حرفه اي در سطح مناطق آسيب پذير ، برای آموزش رايگان نوجواناني که علاقه اي به تحصيلات کلاسيک ندارند و از انرژي بالايي نيز برای فراگيري مشاغل برخوردار هستند؛

    2 -     استفاده از مشارکت افراد و سازمان هاي غيردولتي، انجمن هاي مردمي و خيريه ها در جهت حمايت از کودکان فقير و ارايه تسهيلات برای اشتغال خانواده؛

    3 -  راه اندازی مرکز حمایت از کودکان کار؛

    4 -  آموزش خانواده ها از طريق رسانه هاي عمومي ؛ برای مثال صدا وسيما در مورد مضرات اجتماعي واقتصادي پديده ي كودكان كار و آسيب هايي كه در محيط كار بر كودكان وارد مي شود، اطلاع رسانی کند(زارع شاه آبادی ، حاجی زاده و اکبری  ، 1388 : 51).

    واژه ها ی کلیدی:

     کودکان کار ، فقر اقتصادی ، خانواده نابسامان، بزهکاری نوجوانان.

    ارجاعات :

    -افشانی، سیدعلیرضا؛ عسکري ندوشن، عباس؛ حیدري، محمد و محمد نوریان نجف آبادي (1391). تحلیلی بر

    وضعیت کودکان خیابانی و کار در شهر اصفهان. فصلنامه جامعه شناسی کاربردی ، سال چهارم ، شماره23 ،102-85

    -ایمانی، نفیسه و امیلیا نرسیسیانس (1391). مطالعه انسان شناسانه پدیده کودکان کار خیابانی در شهر کرج. مجله مسایل اجتماعی ایران، سال سوم ، شماره اول ، 32-7.

    - حسینی، سیدحسن(1384) . بررسی وضعیت کودکان خیابانی درایران . فصلنامه علمی- پژوهشی رفاه اجتماعی، سال پنجم، شماره19 ، 174-155.

    -زابلاتا. ام (2011). تاثیر کار کودک بر نتایج تحصیل در نیکاراگوئه. فصلنامه بازنگری اقتصاد آموزش و پرورش، شماره 30، 1539-1527.

    -زاپاتا . د ؛ کنترراس ،کروگر (2011).کار کودکان و تحصیل در بولیوی : چه کسی در حال سقوط است؟ نقش کار داخلی . فصلنامه توسعه جهانی، سال چهارم ، شماره 39 ، 588-599.

    -زارع شاه آبادي، اکبر؛ حاجی زاده ، مسعود؛ اکبري ، صدیقه (1388). نقش خانواده نابسامان بر پدیده کودکان

    کار. فصلنامه انتظام اجتماعی، سال اول ، شماره 3، 52-29.

    -شهرکی ، مهدی ؛ قادری ، سیمین (1391). تصمیم به اشتغال و تحصیل کودکان کار در ایران . فصلنامه اقتصاد ، دوره 9 ، شماره4 ، 90-67.

    -قاسم زاده ، فاطمه (1378 ) . کودکان کار . مجله رفاه اجتماعی ، شماره 7 ، 264-249.

    مکی علمداری ، سارا (1389) . کودکان کار ، آسیب ها و راهکارها . نشریه چشم انداز ایران ، شماره 95، 143-141 .

     

    -مهدوی ، زهرا ؛ مزینانی ، مجتبی(1390) . آسیب شناسی حقوقی کارکودکان و نوجوانان در کسب و کارهای خانوادگی . فصلنامه خانواده پژوهی ، سال هفتم ، شماره 26 ، 143- 125.

    مراجع برای مطالعات بیشتر:

    -سلیمانی ، مهدیه وابراهیم حاجیانی (1392) .ارائه مدل مدیریتی مطلوب به منظور ساماندهی کودکان کار و خیابان . مجله مدیریت فرهنگی ، سال هفتم ، شماره بیست و دوم ، 53-70 .

    -کروگر ، بیترهلون. ام (2010).  کار و تحصیل : کار کودک و انتقال از مدرسه ، شماره 31 ، 161-192.

     

        

     



    [1] . World Labor Organization

    [2] .zapata & contreras

    [3] .zlata

    [4]. United Nations emergency Children's Fund

نظر شما