You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: باج‌گیری

     معرف:

    معادل انگلیسی: Extortion

    تعریف:

    باج‌گیری یا اخاذی، در لغت به معنایِ پول گرفتن از کسی با فشار و تهدید، یا با حیله و فریب است (انوری و دیگران: 1388: 1/98) و در اصطلاح، «تقاضای تهدیدآمیزی است که بدون داشتن دلیل موجهی مطرح شود» (گارنر[1] و دیگران،2009: 192). همچنین از اخاذی، به معنای گرفتن غیرقانونی چیز ارزشمندی از دیگری با تهدید و خشونت، یا سایر اعمال قهرآمیز یاد شده است (اِلیس ویلد[2]، 2006: 139).

    متن:

    باج‌گیری، یکی از مهم‌ترین آسیب‌های امنیت اجتماعی در حوزه اموال و مالکیت و نوعی امر تهدیدآمیز به حساب می‌آید و تهدید[3]  نیز به عنوان یکی از جرایم پیچیده، از عوامل عمده و مهم سلب امنیت روانی و اراده آزاد افراد جامعه است. (عمادی کاسب، 1393: 1). باج‌گیری دارای مواد قانونی مجزا از رشوه‌گیری است (اسکندری و سید تاج‌الدینی، 1388: 29). در ماده 234 قانون مجازات عمومی، مصوبه 1304 مقرر شده: «هرکس به وسیله تهدید و اجبار، وجه نقد یا چیز دیگری تحصیل کند، به حبس تأدیبی از سه ماه تا دو سال محکوم خواهد شد و جزای شروع به این عمل، حبس تأدیبی از یک تا شش ماه است. همچنین در ماده 669 این قانون مقرر شده است: "هرگاه هر کسی دیگری را به هر نحو تهدید به قتل، ضررهای نفسی، شرفی، مالی  یا به افشای سری نسبت به خود یا بستگان او کند، اعم از این که به این واسطه تقاضای وجه مال یا تقاضای انجام امر یا ترک فعلی را نموده یا ننموده باشد، به مجازات شلاق تا 74 ضربه، یا زندان از دو ماه تا دو سال محکوم خواهد شد" (حاجی ده آبادی و اعتمادی، 1394: 36- 35).

        اخاذی ممکن است به روش‌های مختلف، از جمله جعل عناوین و در پوشش لباس پلیس از طریق ارعاب و ضبط اموال اعم از پول، طلا، گوشی تلفن همراه (قرشی و همکاران، 1393)، آدم‌ربایی و در برخی مواقع آدم‌ربایی‌های ساختگی برای باج‌گیری خانوادگی (خلعتبری، 1386: 97)، فضای مجازی و جرایم سایبری، از طریق بدافزارهای باج‌گیری اینترنتی (عبیری، 1394: 145)، طرح دوستی‌های مجازی و ایجاد ارتباط با زنان و دختران و ضبط و تهدید به پخش عکس‌ها و فیلم‌های خصوصی آنان صورت گیرد.

        باج‌گیران با شگردهای مختلف از جمله انتشار عکس از قربانی، آدم‌ربایی، تهدید به قتل، هتک حرمت و اقدامات ناموسی و تهدید به افشا، اغفال و معاملات مالی، از قربانیان خود باج‌گیری می‌کنند.

    هدف‌های باج‌گیری:

    در بسیاری از موارد، جرم باج‌گیری ممکن است با هدف کینه‌جویی و انتقام از رقیب مالی یا عشقی، یا انگیزه‌های مالی انجام شود؛ علاوه براین، گاهی هدف از باج‌گیری می‌تواند ضربه زدن به سلامت اخلاقی جامعه باشد (احمدی بیغشی، 1394: 1). در برخی موارد، آدم ربایی‌ها با انگیزه باج‌خواهی صرف و به دلیل تمول و اشتهار قربانی به ثروت صورت می‌گیرد. در این موارد، ربایندگان برای رهایی افراد ربوده شده درخواست باج می‌کنند که در صورت عدم پرداخت، گروگان را رها نکرده و در اسارت نگه می‌دارند( پوررضاقلی، 1384: 234). 

    ارکان باج‌گیری:

    1-رکن قانونی: برای آن که عملی جرم محسوب شود، باید برای آن در قانون، مجازات تعیین شده باشد. در مواد 588، 668، 669 و 600  قانون مجازات اسلامی، به جرم اخاذی اشاره شده ست.

    2- رکن مادی: شامل الف) کسب منفعت، یعنی مجرم مال یا منفعتی را اخاذی و کسب کند، ب) اجبار، یعنی فرد مجرم با اجبار فرد مقابل را وادار به پرداخت وجه کند، ج) ابزار اخاذی، یعنی اخاذی با زور سلاح سرد یا گرم انجام شده باشد.

    3- رکن معنوی: شرط تحقق جرم، داشتن قصد و نیت انجام آن جرم است. اگر مجرم تصور کند که اخذ پول حق اوست، این کار، اخاذی محسوب نمی‌شود. همچنین قصد مجرمانه باید کسب منفعت و پول باشد. اگر فقط تهدید به اخذ مال کند، ولی مالی را در اختیار نگیرد و هدف او کسب منفعت نباشد، عمل او جرم تهدید محسوب شده و مشمول ماده قانونی دیگری است (اسکندری و سید تاج‌الدینی، 1388: 32-30).

    عوامل مؤثر  بر جرم باج‌گیری:

    تحقیقات نشان می‌دهد که بین مراقبت‌های پلیسی (رسمی و غیررسمی) و میزان وقوع جرم باج گیری رابطه وجود دارد. عامل زمان و مکان و رفتار افراد بزه دیده و بافت محیطی (عبادی نژاد، 1388)، موقعیت جغرافیایی و اقتصادی، بیکاری، حاشیه‌نشینی، ضعف نظارت و اختلافات خانوادگی، طلاق، عدم آشنایی مجرمان از عواقب و پیامدهای ارتکاب جرم (سرگلزایی و باباری،1392)، عوامل فرهنگی و افول اخلاق اجتماعی، کاهش پایبندی به ارزش‌های مذهبی و شیوه و سبک زندگی قربانیان (عباسی و رضوانی پور، 2014)، از مهم ترین عوامل بروز جرم باج‌گیری است.

    نقش پلیس در پیشگیری از جرم باج‌گیری:

    یکی از مهم‌ترین پیامدهای جرم باج‌گیری، کاهش احساس امنیت اجتماعی است. شکستن قبح ارتکاب جرایم، مانع  رشد و بالندگی افراد یک جامعه محسوب می‌شود؛ از این رو، یکی از وظایف پلیس آگاهی ناجا، پی‌جویی و کشف موارد باج‌گیری در جهت استقرار، تثبیت و تداوم امنیت اجتماعی است (چهری، 1397: 81). علاوه براین، پلیس فتا باید در فضای سایبری سازوکارهای لازم را اندیشیده و در هنگام نیاز، وارد عمل ‌شود. در مجموع، نیروی انتظامی باید علاوه بر استفاده از نیرو، ابزار، تجهیزات و شیوه‌های مرسوم انتظامی، رویکرد خود را به روش‌های نوین کارآمد و کم‌هزینه تغییر دهد(عبادی نژاد، 1388).

    پیامدهای باج‌گیری:

    باج‌خواهی به عنوان روشی برای کسب درآمد، در توازن و ثبات امنیتی منطقه اختلال ایجاد خواهد کرد.

    انتشار اخبار و گزارش‌های موفقیت این گونه از جرایم ، موجب گرایش و فعال شدن افراد دیگر و تشکیل گروه های جدید می‌شود.

    بازگویی چنین رخدادهایی توان حاکمیت سیاسی جامعه را در تأمین امنیت شهروندان در ابعاد ملی و منطقه ای دچار مخاطره خواهد کرد(پورضاقلی، 1384: 236).

    نتیجه‌گیری:

    باج‌گیری یا اخاذی، یکی از جنایت‌های شهری خاص در دهه‌های اخیر است. بر اساس دیدگاه‌های آسیب‌شناسی اجتماعی، باج‌گیری، نوعی اقدام علیه امنیت اجتماعی افراد است. امنیت اجتماعی، شامل وضعیتی است که در آن افراد از آسیب‌های جسمی، روحی و روانی، ترس و اضطراب، ناامنی و تهدید زندگی مصون نگه داشته شوند. ایجاد امنیت قبل از هر چیز نیازمند پیشگیری است که نمی‌توان آن را فقط وظیفه پلیس دانست، بلکه سایر دستگاه‌ها، نهادها و سازمان‌های گوناگون با کارکردهای مثبت و منفی خود در کنترل جرایم در اجتماع نقش فراوانی دارند (عظیمیان، 1396). امروزه جرم باج‌گیری با روش‌های نوین و شگردهای جدید انجام می‌شود. آگاه‌سازی و آموزش‌های همگانی از طریق رسانه‌ها برای آحاد جامعه، به ویژه جوانان و نوجوانان، از راه‌های مهم پیشگیری است.

    واژه‌های کلیدی: باج‌گیری، اخاذی، باج‌خواهی، آدم ربایی.

    ارجاعات:

    احمدی بیغشی، مرتضی (1394). بررسی حقوقی جرم شناختی سوء استفاده از عکس‌ها و فیلم‌های شخصی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه بین‌المللی امام خمینی. دانشکده علوم اجتماعی.

    اسکندری، خسرو و سید تاج‌الدینی، علی(1388). موردکاوی،  مستندسازی تجارب، ارتشا و اخاذی. تهران: دفتر تحقیقات کاربردی بازرسی کل ناجا.

    انوری، حسن و دیگران(1388). فرهنگ فشرده سخن. ج 1و 2. تهران: نشر سخن.

    پوررضاقلی، هوشنگ(1384). آدم ربایی. تهران: نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران. معاونت آگاهی ناجا.

    چهری، کامیار(1397). بررسی نقش‌های مؤثر مدیریتی بر عملکرد کارآگاهان پلیس آگاهی تهران بزرگ در کشف زورگیری. نشریه کارآگاه. 11(42). 81-65.

    حاجی ده آبادی، احمد و اعتمادی، امیر(1394). اخاذی در حقوق کیفری ایران و انگلستان. مجله مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز. (14)7.

    خلعتبری، عبدالحسین و خوشزاد، سیدرضا (1386). آدم‌ربایی، گمشدگان، گروگان‌گیری. تهران: معاونت آموزش ناجا.

    سرگلزایی، ابراهیم و باباری، عبدالرضا(1392). بررسی وضعیت سرقت‌های به عنف شهر بندرعباس و عوامل مؤثر بر وقوع آن در سال‌های 1392-1391. فصلنامه دانش انتظامی هرمزگان. 4(8). 97-64.

    عبادی نژاد، محمد(1388). بررسی عوامل مؤثر بر وقوع سرقت‌های به عنف در شهر بندرعباس در سال 1386 (با رویکرد پیشگیری وضعی از وقوع جرم). فصلنامه دانش انتظامی هرمزگان. 1(2).17-1.

    عبیری، داود و ولوی، محمدرضا (1394). شیوه‌های زورگیری اینترنتی و ارائه راهکارهای امنیتی. فصلنامه مطالعات حفاظت و امنیت انتظامی. 10(36).165-145.

    عظیمیان، عسل (1396). نقش پلیس در پیشگیری از جرایم اجتماعی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی شاهرود. دانشکده حقوق.

    عمادی کاسب، نرگس(1393). تهدید در حقوق کیفری ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه قم. دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

    - قرشی، سیده مائده؛ نعمتی زاده، نسیم و حسنی، عارفه(1393). اولویت‌بندی آسیب‌های اجتماعی (در شهر ورامین). فصلنامه دانش انتظامی شرق تهران. 1(1). 62-47 .

    -Abbasi, Hesam; Rezvani Pour, Amin. (2014). Victimization and Its Role in Shaping Extortion. Global Conference on Business & Social Science-2014, GCBSS-2014, 15th&16th December, Kuala Lumpur. Procedia - Social and Behavioral Sciences   172 (2015) 309 – 316. Available online at www.sciencedirect.com

    -Ellis Wild, S. (2006). Webster's New World Law Dictionary. New York: Wiley Publishing, Inc.

    -Garner, Bryan A. et al. (2009). Black’s Law Dictionary. Ninth Edition, New York: West Publishing Co.

    معرفی منابع بیشتر برای مطالعه:

    - صفاری، بهاره (1392). تحلیل وجوه اشتراک و افتراق تهدید و اخاذی در نظام کیفری ایران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تفت. دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

    - کلانتری، محسن و نظری، عزیز(1393). آسیب‌شناسی عوامل محیطی کالبدی تسهیل‌کننده ارتکاب بزهکاری در مناطق شهری. مورد مطالعه: جرایم کیف‌قاپی، جیب‌بری، باج‌گیری(سرقت به عنف) در مناطق 11 و12 شهر تهران. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم. 9(32). 52-33 .



    [1]-Garner

    [2]-Ellis Wild

    [3]-Threat

نظر شما