You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    خشونت رانندگی Driving  Violence

    خشونت رانندگی اصطلاحی است که در حوزه علم روان شناسی ترافیک مورد مطالعه قرار می­ گیرد و به رفتار نابهنجاری که میل به صدمه زدن مستقیم به دیگری در فرایند عبور و مرور دارد، اطلاق می­ شود (1).

    خشونت رانندگی اصطلاحی است که اشاره به رفتار آسیب زایی دارد که ممکن است برای شخصی که از جاده استفاده می­ کند، به وقوع بپیوندد و یا به رفتاری اطلاق می شود که مخالف استانداردهای اخلاقی بوده و در فرایند عبور و مرور موجب صدمه به دیگران می­شود. اصطلاح خشم جاده­ای (road rage) گاهی به عنوان مفهوم مترادف برای پرخاشگری رانندگی به کار می­رود. همچنین خشونت رانندگی به عنوان تمایل به واکنش خشمگینانه به حوادث ناکامی به ویژه در موقعیت ترافیک تعریف شده است (2). نظریه پردازان مختلف، خشونت را وابسته به عوامل مختلفی دانسته ­اند، به طوری که جان دلارد و دیگران، فرضیه ناکامی پرخاشگری را  مطرح ساختند و معتقد بودند که پرخاشگری همواره نتیجه ناکامی است، لذا برحسب این نظریه، خشونت رانندگی ناشی از ناکامی­هایی است که راننده به طور روزمره با آن مواجه می ­شود .

     از طرف دیگر نظریه­پردازان یادگیری اجتماعی نظیر آلبرت بندورا، خشونت را ناشی از یادگیری اجتماعی و الگوبرداری می­دانند (3). گاهی نیز مشاهده راننده­ای که به دلیل پرخاشگری به اهداف خود رسیده یا با وی برخورد جدی به عمل نیامده است، می تواند باعث بدآموزی باشد، زیرا در این جا تنبیه جانشینی برای الگو ارائه نشده است. مطابق این نظریه، افزایش رانندگی تهاجمی به عنوان عادتی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و رسانه ها آن را تقویت می کنند (4). بر حسب نظریه رفتار گرایی، رفتار خشونت­آمیز با پیامدهای مثبت آن تقویت می شود. لذا بسیاری از رفتارهای پرخاشگری رانندگی، تحت تأثیر پیامدهای مثبت به وجود می­آید و یا تقویت می­شوند.

     برخی نظریه­پردازان نیز به نقش ژنتیک و عوامل بیوشیمیایی مغز در رفتار پرخاشگری تأکید دارند(5)، به گونه ای که تصویربرداری از مغز ثابت کرده است که بافت­های قسمت جلوی کرتکس، با تهاجم آنی ارتباط دارد و یا مردانی که فعالیت کم ژئوتیپ(MAOA)دارند، در معرض رفتار خشونت­ آمیز هستند و یا بین ژن پیش برنده و انتقال دهنده سروتونین و خشونت تکانه­ ای، رابطه وجود دارد. علاوه بر آن، رابطه اختلالات شخصیتی نظیر اختلال شخصیت ضد اجتماعی، مرزی و غیره با خشونت رانندگی تأیید شده است(6).

     همچنین بر اساس یافته­های پژوهش­های انجام شده، متغیرهای شخصیتی نظیر هیجان خواهی و رفتارهای تکانشی با خشونت همبسته دانسته شده­اند (7).

     در تبیین خشونت رانندگی عوامل محیطی نظیر سر و صدا (8)، آب و هوا (9) و متغیرهای جمعیت شناختی نظیر سن و جنس نیز مطرح می­باشند. به طوری که می­توان گفت: خشونت در دامنه سنی 15 تا 26 سالگی و در جنس مذکر شایع­تر است (10).

     یکی دیگر از عوامل مهم بروز خشونت در رانندگی، استرس­های حین رانندگی است که شامل حالت سکون، فشردگی، قانون، فقدان کنترل کافی در بزرگراه­ ها و خیابان­ها، در معرض خطر بودن، قلمرو و گستردگی و غیره است. به طوری که می ­توان گفت: قلمرو زمانی به عنوان یک عامل پرخاشگرانه تلقی می­ شود که راننده تصور می ­نماید حریم خصوصی او مورد تجاوز قرار گرفته و متغیر گستردگی نیز به تنوع رانندگان از نظر دانش، فرهنگ و غیره اشاره دارد (11).

    کلید واژه ها

     خشونت رانندگی، اختلال شخصیت، یادگیری اجتماعی، تقویت، خشونت تکانه­ای.

    ارجاعات

    1.       سوری، احمد. اصلاح رفتار رانندگان متخلف. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی؛ 1390.

    2.      King , R and parker ,D . driving violations , aggression and perceived consensus . European review of applied psychology . vol58(1) : 43-49 ;2009.

    3.       محسنی تبریزی، علیرضا. وندالیسم. تهران: انتشارات آن؛1383.

    4.       سوری، احمد. روان شناسی ترافیک. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی؛ .1384

    5.       ابراهیمی قوام، صغری. هوش هیجانی و روان شناسی رانندگی. فصلنامه مطالعات مدیریت ترافیک، سال دوم؛ 1387.صص 62-49 .

    6.      Jones, Caitlin M .genetic and environmental influences of criminal behavior . Rochester institute of technology ;2005.

    7.      Ferguson , Christopher .J. genetic contributions to antisocial personality and behavior . the journal of social psychology . 150(2) : 160-180 ;2010.

    8.       سادوک، بنجامین جیمز. دستنامه روان پزشکی بالینی. ترجمه محسن ارجمند.تهران: انتشاران ارجمند؛ 1385.

    9.      Jerome .Lethal .what we know about ADHD and driving risk . Philadelphia .the university of western Ontario London ; 2006 .

    10.    سادوک، بنجامین. ویرجینیا. خلاصه روان پزشکی. ترجمه: نصراله پورافکاری. تهران: شهرآب؛ 1382.

    11.    شاملو، فرهاد. فوریت­های روان پزشکی. تهران: انتشارات ارجمند؛1383.

     

نظر شما