You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • شخصیت جنایی criminal personality                                  

    شخصیت جنایی اصطلاحاتی است که در علم روان­شناسی جنایی(1) مطرح است. این اصطلاح در رابطه با مجرمان به کار گرفته می­ شود. شخصیت جنایی، وضع و حال مشترک کسانی است که آنها را در مقابل قبول یا جستجوی اوضاعی قرار می ­دهد که خارج یا مخالف با هنجارهای مورد قبول گروه آنهاست. (2)

    تکوین شخصیت جنایی در چیزی متبلور است که تحت عنوان"بلوغ"بزهکاران ثابت، معروف است؛ یعنی موقعی که بزهکاران مزبور به بلوغ جنایی می­رسند و نسبت به بزهکاری، نگرشی کلی و روش خاصی در شیوة عملکرد خود انتخاب می­کنند و می­پذیرن،. به گونه­ای بروز می­یابد که گویی امر بزهکاری آنچنان در شخصیت آنان تمام و کمال جا گرفته است که هیچ بحرانی آن را متزلزل نمی­کند (3).

    بنابراين شخصيت جنايي حالتي است که فرد در جست و جوي اوضاع و احوالي است که به طرد هنجارها و ارزش­هاي حاکم مي­انجامد. بدين سان مي­توان گفت که مظهر شخصيت جنايي کسي است که قبح اعمالش را درك نمي­کند و از هيچ مجازاتي نمي­هراسد و حتي در زمان ارتكاب عمل، به ضمانت اجراي کيفري که از آن آگاه است، نمي انديشد؛ از موانع موجود در جامعه ابايي ندارد، به دليل آنكه عاطفه و مهرباني ندارد. لذا از خدشه دار کردن به ديگران ابايي نداشته و حتی از این کار لذت هم مي­برد.اين ديدگاه  که اوج تحقيقات گذار از انديشه به عمل مجرمانه است ، براي اولين بار در قالب نظريه شخصيت جنايي، توسط جرم شناس فرانسوي ژان پيناتل(4) مطرح گرديد. وی معتقد است بين بزهكاران و افراد غير بزهكار از نظر ماهوي تفاوت اساسي وجود ندارد .اين درست خلاف نظريه­اي است که به موجب مكتب تحققي مطرح مي­شد که در آن بزهكار، از نظر سرشت و ساختمان با فرد عادي و غيربزهكار تفاوت ماهوي داشت.

    در نظريه شخصيت جنايي که بيشتر جنبة روان شناختي دارد، ابعادي بررسي می­شود که به فرد اجازه مي­دهد تا از انديشه مجرمانه به بستر عمل درآيد.(5) به عبارت ديگر، گذار از انديشة مجرمانه به عمل مجرمانه در چهارچوب اين نظريه محقق مي­شود و به فعل درآوردن انديشة مجرمانه يا فعال کردن هسته مرکزي شخصيت مجرمانه، موکول به اين است که چهار متغیر زیر در آن جمع باشد:

    • خودبيني و خود محوري؛
    • بي­ثباتي رواني؛
    • پرخاشگري يا حالت تهاجمي؛
    • بي­اعتنائي يا بي­تفاوتي عاطفي.

    اين چهار متغیر به اضافة هسته مرکزي شخصيت مجرمانه، سبب مي­شوند که بالقوگي مجرمانه به بالفعلي مجرمانه تبديل شود. بدين ترتيب جمع اين چهار متغیر در فرد انساني را تبديل به بزهكار تبدیل کند. لذا از منظر پيناتل، تفاوت بزهكار با فردي که هنوز مرتكب جرم نشده در اين است که اين چهار متغير به هستة مرکزي شخصيت او افزوده شده­اند. (6)

    زمانی که در مورد شخصیت جنایی صحبت می­ شود، هدف اصلی تنها شخصیت کاملاً فاسد وتباه نیست، بلکه منظور واقعی، تبیین شخصیت جنایتکاران به طور کلی است که با توجه به برخی استعدادهای جنایی، کم وبیش چشم­گیر شده است (7).

    رفتارجنایی که قرابت نزدیکی با شخصیت جنایی دارد نیز طیف گسترده ای از فعالیت ها رادر برمی­گیرد به طوری­که محققان سه نوع تعریف برای آن مطرح می­کنند در تعریف اول این نوع رفتار با جرم و جنایت و بزهکاری برابری دارد. در شکل دوم به ملاک­های تشخیصی برخی از اختلالات شخصیت مانند اختلال شخصیت ضد اجتماعی اشاره می­شود که با افزایش خطر در فعالیت­های جنایی در ارتباط است. و بالاخره در تعریف آخر به صفات و ویژگی­های شخصیتی نظیر پرخاشگری وتکانشگری اشاره می­شود (8).

    کلیدواژه ­ها

    شخصیت جنایی، بزهکاران، ارتکاب جرم.

    ارجاعات

    1.    criminal psycology

    2.       کی نیا، مهدی. روان­شناسی جنایی (جلد 1).تهران: انتشارات رشد، 1384

    3.       گورف، فرانسوا. روان­شناسی قضایی. ترجمة محمد حسین سروری. تهران: نگاه، 1382، ص161

    4.    John Panatela

    5.     جوانمرد، بهروز. تحليل جرم­شناختي روانشناختي بزهكاري در پرتو نظریه شخصيت مجرمانه با تأكيد بر سه پرونده جنایي (خفاش شب تهران، بيجه پاكدشت، عنكبوت اصفهان) ، مجله کانون وکلای دادگستری مرکز، شماره 45 و 46،1390، صص 24-1

    6.       کی نیا، مهدی. همان، ص160

    7.       گورف، فرانسوا. همان، ص 162.

    8.   Jones. Caitlin. Magnetic and environmental influences of criminal behavior. Rochester in stitute of technology; 2005.

     

     

     

نظر شما