You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •   بی ­هنجاری Anomie

    بی‌هنجاری معادل واژه انگلیسی آنوموس (1) است و از جمله موضوعات مورد علاقة علوم روان‌شناسی، جامعه‌شناسی و حقوق است. حالتی در یک اجتماع یا گروه، که در آن ساختار اجتماعی در هم گسسته، ارزش‌های اجتماعی از بین رفته و معیارهای فرهنگی نابود شده است. بی‌هنجاری پس از سوانح طبیعی مثل زلزله یا بلایای ساخته دست بشر مثل جنگ، حتی پس از مهاجرت دسته‌جمعی روستايیان به شهر، جایی که ارزش‌های اجتماعی آنها نامربوط به نظر می‌رسد و هماهنگی با جامعه شهری را دشوار می‌سازد پدید می‌آید (2). حالتی که در آن اعضاي یک جامعة به ظاهر منسجم به دلیل ساختار اجتماعی بسیار اختصاصی احساس جدایی و منفک شدن می‌کنند؛ جامعه‌ای که مانع صمیمیت و نزدیکی می‌گردد. افرادی که در جوامع پیشرفته زندگی می‌کنند از نظر روانی تقریباً چنین حالتی دارند (3).

    مفهوم بی‌هنجاری یا نا‌بسامانی اجتماعی از سوی جامعه‌شناسان غربی برای تبیین وضعیت جامعه اروپایی در میانه قرن نوزدهم و نیز دوران بحران‌های بزرگ اقتصادی و اجتماعی اوایل قرن بیستم به کار رفته است. بسیاری بر این عقیده‌اند که شرایط اجتماعی امروز کشورهای در حال توسعه نیز که در گذر از یک جامعة سنتی به مدرن هستند و با بحران‌های شدید اقتصادی واجتماعی روبه رو هستند با این مفهوم قابل تبیین است. جامعه‌شناسان غربی در دو‌ره‌های خاصی از حیات جامعة خود شرایط مشابهی را مشاهده کرده‌اند و به توصیف وتبیین آن پرداخته‌اند. در این زمینه اولین جامعه‌شناسی که سعی کرده با این مفهوم شرایط مشابه جامعة اروپایی را توضیح دهد امیل دورکیم است. دورکیم می‌گوید آنومی یا بی‌هنجاری ‌به وضعیتی اطلاق می‌شود که در آن هنجارهای اجتماعی نفوذ خود را بر رفتار فرد از دست می‌دهد (‌4).

    به عبارت دیگر زمانی که هنجارهای اجتماعی یا وجدان جمعی اعتبار و حیثیت خود را و به زبان جامعه‌شناسی مشروعیت خود را از دست می‌دهند چنانچه ارتباط میان وجدان جمعی که از طریق هنجارها عینی شده‌اند از یک طرف و نظام تقسیم کار از طرف دیگر قطع شود (‌بی‌هنجاری) و بي هنجاري‌ در جامعه حکم‌فرما شود هنجارها رسمیت، ‌مقبولیت و مشروعیت خود را از دست می‌دهند. در چنین شرایطی است که افراد دچار سردرگمی می‌شوند و نهایتاً نابسامانی و بی‌هنجاری اجتماعی پدید می‌آید (5). ‌

    دورکیم پیامد شرایط آنومیک را در یک جامعه، سست شدن همبستگی اجتماعی و پیوندهای گروهی می‌داند در نتیجه این شرایط بحران اجتماعی و از هم پاشیدگی اجتماعی پیش می‌آید و پیوند‌های گروهی فرد تضعیف می‌شوند. به علاوه در چنین شرایطی تعهدات متقابل نادیده گرفته می‌شوند افراد از هیچ قاعده و قانونی تبعیت نمی‌کنند وستیزه و کشمکش سرتاسر جامعه را فرا می‌گیرد (6).

    کلید واژه ها

     بی‌‌هنجاری، بی‌هنجاری اجتماعی، ساختار اجتماعی، ارزش‌های اجتماعی، معیارهای فرهنگی.

    ارجاعات

    1.      Anomous

    2.      Greene, Jack R. (2007). The encyclopedia of Police Science. NewYork: Routledge.

    3.       پورافکاری، نصرت‌الله. فرهنگ جامع روان‌شناسی- روان‌پزشکی و زمینه‌های وابسته. تهران: انتشارات فرهنگ معاصر، 1380

    4.       گیدنز، آنتونی. جامعه‌شناسی. ترجمة منوچهر صبوری. تهران: نشر نی‌، 1373

    5.       تنهایی، حسین ابوالحسن. در آمدی بر مکاتب و نظریه‌های جامعه‌شناسی. گناباد: انتشارات مرندیز، 1383

    6.       آرون، ریمون. مراحل اساسی اندیشه‌ در جامعه‌شناسی. ترجمة باقر پرهام.چاپ اول، تهران: چاپ اول. 1364

     

نظر شما