You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • روان­شناسی جنایی Criminal psychology

    شاخهای از دانش روانشناسی است که به امور روحی و روانی مربوط به جرم و بزهکاری میپردازد. به بیان دیگر روانشناسی جنایی را میتوان مطالعهی علمی رفتار جنایی و فرایندهای ذهنیای که در ارتکاب جرم نقش دارند، تعریف کرد (1).

    تاریخچه

    یکی از بزرگترین مشکلات بررسی رفتار جنایی این است که هر گونه کوشش برای درک آن نیازمند شناخت گستره وسیعی از شاخه­های علمی است مساله جرم و جنایت که قرن­ها مورد بحث فلاسفه قرار گرفته بود. با گسترش زیست شناسی و جامعه­شناسی در اواخر قرن نوزدهم به کوشش­های نظام­داری منتهی شد.اما به رغم مشارکت انسان شناسان و آمارگران در تحلیل جرائم،نظریه­های بنیادی از جامعه­شناسی،روانشناسی و روان پزشکی نشات گرفتند. باتوجه روانشناسان به جرم و قانون از بدو استقرار روانشناسی به عنوان یک شاخه تجربی آغاز شد.روانشناسانی که در حیطه جرم تحقیق و فعالیت داشتند شامل: ویتمر، هال، مونستربرگ، هیلی، فرنالد بودند که روی دادگاه­ها،موسسات کیفری،زندان­ها و مجرمان تمرکز داشتند و همین باعث شد تا روانشناسی به مهم­ترین منبع پژوهش­های جرم شناسی در نیمه اول قرن بیستم تبدیل شود.

    حوزه کاری

    روانشناسی جنایی علم مطالعه شخصیت تبهکار و شناخت دلایل و انگیزههای تبهکاری است که این دلایل و انگیزهها به شیوههای جامعهپذیری، اجتماعی شدن، تجربههای دوران کودکی و محیط زندگی و همچنین نقش ژنتیک و اختلالات روانشناختی در ایجاد شخصیت فرد تبهکار در هنگام اعمال جرم اشاره میکند (2). کار روانشناسان جنایی معمولاً یافتن روشهایی برای پیشگیری از جنایت دوباره مجرمین باسابقه یا جنایتکاران دارای اختلال روحی است. از وظایف دیگر این گونه روانشناسان، تهیه پروندههای روانشناختی برای بزهکاران باسابقه و پرسابقه و بررسی دلایل روحی و روانی این جنایتها است.هانس آيسنك از جمله كساني است كه نشان داده است كه دانش روانشناسي روشها و راهبردهايي براي پيشگيري از رفتار جنايي، ارائه ميكند. اعتقاد براين است كه روانشناسي،اساساً روشي است كه در پيشگيري جرم و درمان مجرم كمك ميكند. او ميگويد، روانشناسي نه تنها به درمان جرم كمك ميكند، بلكه يكي از تعيينكنندههاي اصلي رفتار جنايي و ضد اجتماعي را اساس نورولوژيكي شخصيت افراد ميداند. او فرض كرد كه رفتار مجرمان در نتيجه تعامل بين موقعيتهاي محيطي معين و ويژگيهاي ارثي سيستم اعصاب است (3).

     اهداف روانشناسی جنایی عبارتند از: 1- مطالعه و شناخت شخصیت مجرمان و علل و انگیزه­های آن ها به هنگام وقوع جرم؛ 2- پیشگیری از وقوع احتمالی جرم به منظور کاهش تکرار جرم توسط افراد دیگر و همچنین کاهش تکرار جرم توسط مجرم فعلی که خود شامل موارد زیر می شود: بازسازی، بازپروری و درمان مجرمان ، بازپذیری اجتماعی و ادامهی درمان و  سعی در برطرف نمودن عوامل اجتماعی مولد جرم؛ 3- کمک به مَراجع قضایی برای به وجودآوردن قوانین جدید با توجه به مسائل اجتماعی، روان­شناسی، فرهنگی، اقتصادی، دینی و بین­المللی برای بهبود نسبی وضعیت جرم­خیزی جامعه و مجرمین (4).

    کاربردهای روان شناسی جنایی

    مهمترین کاربرد روان شناسی جنایی، کمک به پیشگیری از بروز جرم از طریق شناسایی علل روانی جرایم می باشد. شناخت منش فرد تبهکار، تشخیص گرایش­های رفتار ضداجتماعی در آدمی و ارزیابی عوامل نهادی و اکتسابی چنین گرایشی و سیر تکوینی آن از مرحله قوه تا به فعل، ارزیابی میزان مسئولیت و خودآگاهی در ارتکاب جرم و نقش ناخودآگاهی در فقدان یا زوال مسئولیت کیفری، پرورش درمانی مجرم و نوسازگاری اجتماعی او و رفع حالت خطر از تبهکاران خطرناک و تشکیل اداره بازداشتگاه­ها و سازمان­های بازپروری و نوتوانی و بهسازی روانی بزهکار، تدوین برنامه بهداشت جنایی، توسعه بینش و تقویت حس تشخیص و درک متصدیان امور کیفری و... از رسالت­های مهم روان شناسی جنایی است. روان شناسی جنایی با تحقیق درباره کیفیت تشکیل شخصیت جنایتکاران و یافتن علل و موجبات بروز جرم، خاصه عوامل روانی جرم زا، به پیشگیری از وقوع جرم و اصلاح مجرمان می­پردازد و در تامین سعادت فردی و اجتماعی رسالت مقدسی بر عهده دارد.

    کلیدواژهها:

     روانشناسی، جنایی، تبهکاری، اختلالات روانشناختی.

    ارجاعات

    1.      Sherman, L. crime and criminal careers of places. In Crime and place: Crime prevention studies, ed. J. Eck and D. Weisberg, Vol.Monsey, NY: Criminal Justice Press and Police Executive Research Forum;1995.pp.35-52

    2.      Weisberg, D., and J. Eck. What can the police do to reduce crime, disorder and fear? The Annals of the American Academy of Political and Social Science 593 (May); 2004.pp. 42–65.

    3.      گسن ريموند.مقدمهاي بر جرمشناسي. ترجمه مهدي كينيا. تهران: انتشارات مترجم؛1370، ص 42.

    4.      ستوده هدايت الله؛ ميرزايي بهشته و پازند افسانه. روانشناسي جنايي.تهران: انتشارات آواي نور؛1386، ص 94.

نظر شما