You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: ژاندارمری

    معرف:

    معادل انگلیسی:Gendarmery 

    تعریف:

      ژاندارمري، کلمه ای فرانسوی(Gendarmery ) است و به طور عام  به نوعی نیروی نظامی یا شبه نظامی گفته می شود که مسئول حفظ امنيت خارج از شهرها و راه­هاي بازرگاني، جلوگيري از بي‌نظمي‌ها و اغتشاش‌ها و مقابله با اشرار و راهزنان است. به استناد مفاد "نظام‌نامه" ژاندارمري ، مصوب 1291ه.ش، ژاندارمري يك نیروی نظامي است كه براي حفظ امنيت عامه و كفالت در نگهباني و نظم و اجراي قوانين و نظام‌نامه‌هاي اداره عدليه و ماليه ایجاد شده است(نظام نامه ژاندارمری). این نیرو بعد از پیروزی انفلاب اسلامی نیز فعالیت داشت ،تا اینکه سرانجام درتاریخ 12/1/1370 باشهربانی ج.ا.ا  ، کمیته انقلاب اسلامی و پلیس قضایی ادغام  ونیروی انتظامی ج.ا.ا ایجاد شد.

     

    متن:

    نیاز به وجود نظم و امنیت در راه­های ارتباطی و مواصلاتی و همچنین روستاها ، از دیر زمان ایجاب می­کرده است که سازمانی وجود داشته باشد تا وظیفه استقرار امنیت را  در این مناطق به عهده گیرد. تشکیل این سازمان در ایران ، به زمان­های خیلی دور و پیش از تأسیس حکومت­های شاهنشاهی می­رسد. در دوره معاصر، با پیدایش مشروطیت، وضع راهداری و حفاظت راه­ها مانند سابق به متنفذان محلی و خوانین و رؤسای طوایف سپرده می­شد . سرانجام در 8 آذر 1288ه.ش به علت ناامنی راه ها و اعتراض دولت های روس و انگلیس، در کابینه سپهدار تنکابنی تشکیل امنیه منظمی برای حفظ امنیت را ه ها پیش­بینی گردید. بدین ترتیب،  سازمان نوینی به نام "امنیه دولتی"  به ریاست سردار بهادر بختیاری به وجود آمد. امنیه دولتی تا سال 1290ه.ش دائر بود ، اما  به علت فقر مالی و تهی بودن خزانه دولت منحل شد. مقارن همان زمان ، سازمانی به نام "ژاندارم پلیس" تشکیل شد که بعد از فتح تهران و خلع محمدعلی شاه ، ریاست آن به یپرم­خان واگذار گردید. وظیفه ژاندارم پلیس، تأمین امنیت تهران و اطراف آن بود. در 25 خرداد1290با ترکیب ژاندارم پلیس و باقیمانده امنیه دولتی ، سازمان جدیدی به نام "ژاندارمری خزانه" توسط مورگان شوستر[1] آمریکایی  تشکیل شد. که وظیفه اصلی آن وصول مالیات بود.

      با مخالفت روس­ها ، مورگان شوستر و افسران امریکایی ایران را ترک کردند و سازمان ژاندارمری خزانه در 18 دی 1290 در ژاندارمری دولتی حل شد .  هسته مرکزی ژاندارمری دولتی در 17 مهر 1290تشکیل شد و طی عمر پرنشیب و فراز خود تا سال 1300ه.ش به فعالیت مخود ادامه داد(قائم مقامی، 1355 :24 ).

     به موجب  نظام‌نامه ژاندارمري مصوب 1291ه.ش:

    "ژاندارمري ، عبارت است از يك قسمت نظامي كه براي حفظ امنيت عامه و كفالت در نگهباني و نظم و اجراي

    قوانين و نظام‌نامه‌هاي اداره عدليه و ماليه برقرار شده است". ژاندارمري مي‌بایست هم وظايف پليس و هم وظايف مأمور عدليه را انجام دهد. بر این اساس ، سازمان ژاندارمري مسئول حفظ امنيت خارج از شهرها و  راه ها بوده است.

        پس از کودتای 1299ه.ش، رضاخان که فرماندهی دیویزیون قزاق را به عهده داشت، درصدد تشکیل قشون متحدالشکل برآمد ؛ بنابر این، درروز 14دی 1300ه.ش با فرمان ایشان قشون متحدالشکل از ادغام نیروهای قزاق ژاندارم و بریگاد مرکزی ایجاد شد . پس از آن، به موجب حکم حکومتی در   22بهمن 1300ه.ش ، امنیه زیر نظر  وزارت جنگ درآمد.

      پس از مطالعات لازم به منظور حفظ امنیت راه ها و انتظامات روستا ها و قصبات و حتی در داخل شهرهایی که در آن زمان فاقد نظمیه بود و همچنین برای اجرای قوانین و کمک به ادارات دولتی، اداره­ای به نام "امنیه کل مملکتی" تشکیل شد که به افراد آن تشکیلات ،"امنیه" گفته می­شد.

      امنیه کل مملکتی، از ادارات تابعه وزارت جنگ محسوب می شد و از سال 1301 تا 1318ه.ش به فعالیت خود ادامه داد؛ بدین معنی که هنگ­ها و گردان­های مستقل امنیه تابع تشکیلات مرکزی بود و رییس امنیه کل مملکتی اختیارات بسیار وسیعی داشت. امنیه کل مملکتی در مورد کارهای مالی با وزارت جنگ تماس داشت و نسبت به سایر امور با ارکان حرب کل قشون(ستاد ارتش) مرتبط بود . رییس تشکیلات امنیه کل مملکتی امورات مهم کشور را به طور مستقیم به عرض شاه می­رسانید. در سال 1318ه.ش ادارات مرکزی امنیه کل مملکتی منحل و هنگ­ها و گردان­های مستقل امنیه جزو ترکیبات لشکرها و تیپ­های مستقل ارتش شدند . این روند ادامه داشت تا اینکه در اول مهرماه 1320ه.ش دوباره "امنیه کل کشور" با ادارات و دوائر مرکزی تأسیس شد و هنگ­ها و گردان­های امنیه از لشکرها و تیپ­های ارتش منتزع و مستقیماً در تابعیت امنیه کل کشور درآمدند. سازمان مزبور نیز از لحاظ بودجه و تشکیلات جزو وزارت کشور منظور شد.

      در سال 1321ه.ش عنوان امنیه کل کشور به "ژاندارمری کل کشور" تبدیل و کارکنان امنیه به ژاندارم تغییر نام دادند.

      در سال 1324 ه.ش درزمان پهلوی دوم عنوان ژاندارمری کل کشور به "نگهبانی کل کشور" تغییر یافت و نام ژاندارم به نگهبان تبدیل شد.

      

      در اواخر آذرماه 1325 ه.ش بعد از واقعه آذربایجان دوباره عنوان نگهبانی کل به ژاندارمری کل کشور تغییریافت.

      در سال 1328ه.ش سازمان ژاندارمری کل به 2 قسمت "نگهبانی و ژاندارمری" تقسیم شد. تعدادی افسر و درجه­دار در ژاندارمری باقی مانده و تابع وزارت کشور شدند و بقیه به وزارت جنگ منتسب و به نام اداره نگهبانی کل کشور موسوم گردید.

    در سال 1329ه.ش اداره نگهبانی کل از وزارت جنگ منتزع و به سازمان ژاندارمری عودت داده شد و سازمان واحدی به نام "ژاندارمری کل " در تابعیت وزارت کشور تشکیل شد (افسر،1332: 329-322).

     در سال 1370ه.ش ژاندارمری جمهوری اسلامی ایران، شهربانی جمهوری اسلامی ایران ،  کمیته انقلاب اسلامی و پلیس قضایی در هم ادغام و نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران تشکیل شد.

     

    واژه های کلیدی:

    ژاندارمری ،اداره عدليه، اداره ماليه، امنیه دولتی، ژاندارم پلیس ، ژاندارمری دولتی ،امنیه کل مملکتی، نگهبانی کل کشور.

    ارجاعات:

    - نظام نامه ژاندارمری مصوب 1299ه.ش.

    - قائم­مقامی، جهانگیر(1355). تاریخ ژاندارمری ایران از قدیمی­ترین ایام تا عصر حاضر. تهران: چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردی.

    - افسر، پرویز(1332). تاریخ ژاندارمری ایران. تهران: چاپخانه قم.

    منابع بیشتر:

    -                بابائی، غلامرضا(1382). تاریخ ارتش ایران از هخامنشی تا عصر پهلوی. تهران: انتشارات آشتیان.

    -                مصاحب ، غلامحسین(1387). .دایره المعارف فارسی . جلداول .تهران : انتشارات امیرکبیر .

     

     



    1- Morogan shuster

     

     

     

     

نظر شما