You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان:  قرا سوران

    معرف:

    معادل انگلیسی:Qarasoran

    تعریف:

     قراسوران ، اصطلاحی ترکی است که به مأموران امنیت داخلی و محافظان راه­ها اطلاق می­ شد. این تشکیلات را ناصرالدین شاه قاجار ، پس از بازگشت از سفر اروپا ، بازسازی وراه اندازی کرد.

    متن:

    ناصرالدین شاه قاجار پس از بازگشت از سفر دوم خود از اروپا ، در سال ۱۲۹۰ه.ش با پیشنهاد مشیرالدوله وزیر امور خارجه خود مبنی بر تشکل نیرویی که با روشی نوین به حفظ و حراست از راه ها و مناطق روستایی بپردازد، موافقت کرد. این تشکیلات که طرحی کم­رنگ از ژاندارمری در اروپا و به ویژه در کشور عثمانی بود، به "قرا سوران" معروف شد.

     قرا­سوران ، عده ای چریک محلی بودند که در هر ایالت استخدام شده و تحت امر مستقیم والی یا حاکم محل انجام وظیفه می­کردند. آنان دارای لباس منظم و متحدالشکلی نبودند و فقط نشان شیر و خورشید را به کلاه خود نصب می­کردند.اسلحه قراسوران ابتدا تفنگ سر پر و تعداد کمی ورندل ، مکنز، لوبل و مارتین بود، که ازسلاح های رایج دوره قاجار محسوب می شد؛ولی بعداً تفنگ­هایی به نام ظل­السلطانی از خارج خریداری شد که پس از آن ، بیشتر قراسوران با این سلاح تجهیز شدند. صاحب­منصبان قراسوران نیز دارای سلاح کمری ظل­السلطانی بودند.

     مخارج قراسوران ابتدا از محل وصول مالیات و باج دریافتی از قافله ها تأمین می­ شد ، ولی پس از اینکه امنیت راه­ها به خوانین سپرده شد ، آنان مخارج قرا­سوران را پرداخت می کردند ؛ به ازای آن دولت نیز در هر ماه با نظارت حکام محلی مبالغی را به خوانین پرداخت می کرد یا دهاتی را تیول آنان قرار می­داد. چنانچه اموالی به سرقت می­رفت و فوری کشف و به صاحبش مسترد نمی­ شد، مسئولان راه موظف به پرداخت غرامت بودند. در بین راه برای قراسوران­ها برج­ها و پناهگاه­ هایی ساخته می­شد و در کاروانسراها ، باراندازها و چاپارخانه­ها نیز افرادی بودند که گاری­ های حامل پست دولتی و مسافری را بدرقه می­کردند.

     وضع قراسوران در هر ایالت و ولایت بر حسب ذوق و سلیقه و علاقه حکومت محلی متفاوت بود. در هر شهر یا ایالت که حکومتی علاقمند وجود داشت، وضع قرا­سوران شکل منظم و مرتبی به خود گرفته بود ؛از جمله اینکه در سال 1334 ه.ق در خراسان ناصرالدین میرزا فرزندمظفرالدین شاه که مردی اروپا دیده بود، تشکیلات قرا­سورانی آن ایالت را به شکل یک واحد نظامی منظم و یکنواخت درآورده بود. افراد قراسوران دارای لباسی متحدالشکل بودند و صاحب­منصبان آن نیز دارای لباس و درجات و علائم ممیزه بودند.

     به هر حال ، علی رغم نبودن تشکیلات و وسائل لازم و وجود مشکلات و موانع زیاد، همین قرا­سوران خدمات قابل توجهی را برای برقراری امنیت و حفظ جان و مال مسافران انجام می­دادند و این وضعیت تا زمان استقرار مشروطیت ادامه داشت (افسر ، 1332 : 21 - 18).

    از فحوای "قانون تشکیل ایالات و ولایات" 27 آذرماه 1286ه.ش چنین برمی ­آید که به موجب این قانون، قوای مسلح کشور در این موقع، شامل "قشون" تابع وزارت جنگ و"نظمیه" ، "ضبطیه" و "قراسوران" تابع وزارت داخله (کشور) بودند ؛ به صورتی که "قشون" برای حفظ و حراست مرزهای کشور ­بود و حفظ امنیت و آرامش در داخل شهرها و داخل دهستان­ها (بلوک) و در طول راه­های کشور به ترتیب بر عهده ادارات نظمیه، ادارات ضبطیه و اداره قراسوران قرار داشت. به موجب این قانون مقرر شده بود:

    - در هر شهری که اداره حکومتی تشکیل شود، اداره­ای هم برای "ترتیب و تنظیم امور قراسوران­ ها" تشکیل شود (ماده 346).

    - تعداد قراسوران­های هر شهرستان با تبادل­نظر وزرای کشور، دادگستری و راه معین شود (ماده 349).

    - در تعیین عده قراسوران­ های ولایتی ، مقدار و وسعت خاک آن ولایت و اخلاق و عادات سکنه و طوایف آن و همچنین اهمیت طرق و شوارع و عده نظمیه و ضبطیه ولایت منظور نظر قرار گیرد (ماده 350).

    - رییس قراسوران­های ولایتی و معاون و افسران جزء قراسوران ، دارای درجات نظامی بوده و از افسران نظامی انتخاب شوند و تمام افسران و افراد قراسوران "از حیث درجه و مقام و اعطای مناصب و امتیازات و قواعد خدمتی تابع قواعد و ترتیبات خدمت نظامی" باشند (ماده 351).

    و در مورد وظایف قراسوران­ها، نص قانون چنین بود:

    « اول وظیفه اداره قراسوران­ها حفظ و حراست راه­­ها و وقایع امنیت طرق و شوارع است و حدود تکالیف آن­ها در این باب همان است که در فصول راجعه به ادارات ضبطیه و نظمیه مندرج است. یعنی آن چه که بر عهده اداره نظمیه (در شهرها) و ادارات ضبطیه (در بلوکات) است ، با جزیی اختلاف مقتضیات محل، بر عهده اداره قراسوران­ها نسبت به طرق و شوارع وارد می­آید » (ماده 353).

    اداره قراسوران­ها مکلف بود اقدامات لازم را برای جلوگیری از جنحه و جنایات به عمل آورده، مرتکبان جنحه و جنایات و مقصران را دستگیر کند ... (ماده 354).

    حدود اقدامات اداره قراسوران­ها، حفظ راه­ها و ساختمان­ها و عماراتی بود که بر سر راه­ها واقع بودند (ماده 356). (قانون تشکیل ایالات و ولایات مصوب 27 آذر ماه 1286 ه.ش ).

    درباره این که آیا سازمان "اداره قراسورانی" با مختصات ویژه خود تشکیل شد تا به وظیفه خود عمل کند یا خیر ، اطلاع تأیید شده­ای نداریم ؛ اما به طور یقین در این سال­ها افرادی به نام قراسوران در راه­ ها به حفظ امنیت مشغول بوده­اند. قراسوران دولتی تااواخر سال 1300ه.ش دربرخی ایالات به فعالیت خود ادامه داد و از سال 1301ه.ش به بعد فعالیت قراسوران دولتی پایان یافت (قائم مقامی ، 1355 :79 78).

    واژه های کلیدی:

     قراسوران ، بلوکات، نظمیه، ضبطیه ، قشون.

    ارجاعات:

    - افسر، پرویز (1332). تاریخ ژاندارمری ایران. تهران: چاپخانه قم.

    - قانون تشکیل ایالات و ولایات مصوبه 14 ذیقعده 1325ه.ق (27 آذرماه 1286 ه.ش).

    - قائم­ مقامی، جهانگیر (1355) .تاریخ ژاندارمری ایران از قدیمی ­ترین ایام تا عصر حاضر. تهران: چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردی .

    منبع بیشتر:

    بابایی، غلامرضا (1382) . تاریخ ارتش ایران از هخامنشی تا عصر پهلوی. تهران: انتشارات آشتیان .

نظر شما