You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

     

    عنوان: سرهنگ محمدتقی­ خان پسیان

    معرف:

    معادل انگلیسی:Colonel Mohammad Taqy Khan Pesyan

    تعریف:

    سرهنگ محمدتقي ­خان پسيان درتاریخ11/6/1299، درزمان دولت مشيرالدوله ، به فرماندهی ژاندارمري خراسان منصوب شد. او درتاریخ 13خرداد1300ه.ش در كابينه سيدضياءالدين طباطبايي به سمت والی نظامی خراسان منصوب و اداره ايالت خراسان نيز به وي سپرده شد. با سقوط کابینه سیدضیاء­ ، فرمان عزل وی نیز در 4 خرداد 1300 ه.ش صادر شد. در اول مرداد 1300 ه.ش، نجدالسلطنه از سوی قوام­ السلطنه به حکومت خراسان گمارده شد که توسط کلنل دستگیر شد ؛ پس از آن ، دولت،  نجفقلی­خان صمصام­السلطنه بختیاری را به ولایت خراسان منصوب کرد.  به علت مقاومت کلنل [1]پسیان، دولت ،کلنل گلروپ[2] فرمانده کل ژاندارمری را برای رسیدگی به اقدامات پسیان ، عازم مشهد کرد؛ اما به دستور پسیان ،گروپ و همراهانش در شاهرود بازداشت و به مرکز بازگردانده شدند. با شورش كردهاي قوچان درمهرماه سال 1300 ه.ش، كلنل پسیان براي سركوب شورش، از مشهد راهي قوچان شد و جنگ سختي بين قواي كلنل و كردهاي قوچان درگرفت. اين جنگ به شكست نيروهاي ژاندارمری و كشته شدن کلنل پسیان منتهی شد.

    متن:

    محمدتقي­خان پسيان، فرزند یاور محمدخان عنایت السلطان، در سال 1270 ه.ش در تبریز چشم به جهان گشود. پدر، عموها و پدربزرگ وی همگی از مقامات نظامی بودند که پس از جنگ 1243ه.ق و انعقاد عهدنامه ترکمنچای و  جدا شدن قفقاز از ايران، به زیر بار دولت روس نرفتند و به تبريز مهاجرت کردند.

     محمدتقی­خان پسیان در منزل و در مدرسه لقمانیه تبریز به تحصیل علوم و زبان‌های خارجی پرداخت و در 15 سالگی به مدرسه نظام تهران راه یافت. او5 سال در این مدرسه آموزش دید و در سال آخر تحصیل از سوی وزارت جنگ با درجه ستواندومی به خدمت ژاندارمری درآمد. پسیان پس از 2 سال خدمت به درجه سروانی ارتقا یافت. او در  سال۱۲۹۱ه.ش با سمت معلم و مترجم در مدرسه ژاندارمری یوسف­آباد به کار خود ادامه داد؛ سپس به عنوان فرمانده گروهان به مأموریت همدان اعزام شد. محمد تقی خان پسیان بعد از برقراری امنیت در همدان به تهران بازگشت و به درجه سرگردی ارتقا یافت، و به پاس موفقیت در مأموریت همدانT از وزارت جنگ مدال طلای نظامی گرفت.

    همزمان با انتصاب پسیان به فرماندهی گردان همدان، جنگ جهانی اول آغاز شد. او در صف مقدم وطن­خواهان قرار گرفت و در  سال۱۲۹۴ ه.ش در حمله معروف قلعه کوه"مصلی"، به روس‌ها حمله کرد. در این حمله روس ها خلع سلاح شدند و همدان از منطقه نفوذ آنها خارج شد. پسیان و یاور عزیزالله­خان ضرغامی دفاع از همدان را در مقابل هجوم قوای روسی سازماندهی کردند، اما به سبب برتری کمی و کیفی ارتش روسیه، ناگزیر به کرمانشاه عقب نشینی کردند.

     در کرمانشاه به سبب عدم اتحاد و کمبود اسلحه، پیروزی غیرممکن شد و نیروهای وطن­خواه به سرزمین عثمانی پناه بردند. پس از این ناکامی، پسیان از فرماندهی قوا کناره­گیری کرد و برای درمان به آلمان رفت. در آلمان تحصیلات نظامی را ادامه داد؛ نخست در نیروی هوایی آلمان و سپس در پیاده‌نظام به تحصیل و تمرین همت گمارد.

      محمدتقی­خان پسیان نه تنها صاحب قلم و دارای قریحه هنری و ذوق ادبی بود، بلکه نخستین هوانورد ایرانی در آسمان آلمان بود (آذری،1344: 50). او در کشور آلمان ۳۳ بار به هوانوردی پرداخت و می‌خواست این هنر را در ایران به جوانان آموزش دهد؛اما پس از مدتی به خدمت پياده­نظام قشون آلمان در مي­آمد و با پایان جنگ جهانی اول در سال   1338 ه.ق به ايران باز­گشت.

    محمد تقی خان پسیان در همان سال ورود محمدتقی پسیان به ایران، با سقوط كابينه وثوق­الدوله دوباره به خدمت در ژاندارمری دعوت شد و به درجه کلنلی (سرهنگی) ارتقا یافت. کلنل پسیان در زمان دولت مشيرالدوله به رياست ژاندارمري خراسان منصوب شد.

     کلنل پسیان با ایجاد تشکیلاتی منظم، به انجام اصلاحاتی همچون كوتاه کردن دست افراد از اموال دولتي ، ايجاد نظم و تخصيص بودجه ژاندامري به مصارف اين نیرو،  ايجاد امنيت از طریق دستگيري سارقان مسلح و ناامن­سازان منطقه، ايجاد تشكيلاتی برای سازماندهي محاسبات آستان قدس رضوي و تلاش برای تأمين استقلال اقتصادي و سياست خارجي اقدام کرد.

     پسیان در 13 فروردین 1300 ه.ش به دستور دولت، قوام­السلطنه راکه والی خراسان بود بازداشت کرد و پس از مصادره اموال، وی را تحت­الحفظ به تهران اعزام کرد. روز بعد سیدضیاء ،پسیان را به سمت والی نظامی خراسان منصوب کرد و اداره ايالت خراسان نيز به وي سپرد.

     با سقوط کابینه 94 روزه سیدضیاء­الدین طباطبایی، فرمان عزل سیدضیاءالدین نیز در 4 خرداد 1300 ه.ش به ایالات مخابره شد. 10 روز بعد قوام­السلطنه پس از آزادی از زندان حکم صدارت خود را از احمدشاه دریافت کرد. 7 خرداد 1300 ه.ش طی فرمان تلگرافی، شاه ،کلنل را در فرماندهی قوای نظامی خراسان ابقا کرد؛ ولی از دخالت در امور حکومتی منع شد. در اول مرداد 1300 ه.ش نجدالسلطنه که از سوی قوام­السلطنه به حکومت خراسان گمارده شده بود و جمعی از افراد با نفوذ شهر که مخل امنیت شمرده می­شدند، توسط کلنل دستگیر شدند. کلنل پسیان ضمن تقاضای حاکمی لایق از حکومت مرکزی، درخواست کرد برای ادامه تحصیل به وی اجازه خروج از ایران بدهند که پذیرفته نشد.

     با کنار گذاشته شدن ­نجدالسلطنه، نجفقلی­خان صمصام­السلطنه بختیاری از سوی دولت به ولایت خراسان منصوب شد. او نیز با توجه به محبوبیت و نفوذ کلنل پسیان در خراسان ، طی حکمی در 9 مرداد 1300ه.ش او را به کفالت ایالت خراسان منصوب کرد. کلنل ضمن اعلام بی­اعتمادی به اقدامات قوام­السلطنه و عدم پذیرش هیچ نوع خدمتی، با تضمیمن صمصام­السلطنه روبرو شد. بی نتیجه ماندن اقدامات دولت در عزل محمدتقی خان پسیان، دولت را بر آن داشت که کلنل گلروپ فرمانده کل ژاندارمری را برای رسیدگی به اقدامات کلنل به اتفاق عده­ای از افسران، عازم مشهد کند؛ اما این افراد به دستور کلنل پسیان در شاهرود بازداشت و به مرکز بازگردانده شدند.

     قوام‌السلطنه با ارسال تلگراف­هايي كه به حاكمان و خوانين منطقه مي‌فرستاد، كلنل را ياغي و متمرّد معرفي مي‌كرد و آنان را عليه وي برمي‌انگيخت.

     سرانجام، محمدابراهيم خان شوكت‌الملك علم والي قائنات كه از طرف قوام‌السلطنه دستور سركوبي كلنل را داشت، نماينده خود محمدولي خان اسدي را به مشهد فرستاد تا قرار ملاقاتي را با كلنل ترتيب دهد. محمدتقي­ خان پسيان تصميم گرفت هنگامي كه براي سركشي به اردوي ژاندارم به گناباد مي‌رود، در آن شهر ملاقاتي با شوكت‌الملك داشته باشد؛ اما با شنيدن خبر شورش كردهاي قوچان، بدون ملاقات با شوكت‌الملك گناباد را ترك كرد و به مشهد رفت. كلنل براي سركوبي شورش، از مشهد راهي قوچان شد و در جعفرآباد، در 2 فرسنگي قوچان، جنگ سختي بين قواي كلنل و كردهاي قوچان درگرفت. اين جنگ كه در روز دوشنبه 9 مهرماه 1300 ه.ش اتفاق افتاد، به شكست نيروهاي ژاندارم منتهي شد و كلنل پسیاندر حالي كه يكه و تنها مانده بود، كشته شد و قواي اكراد قوچان سرش را از بدن جدا كردند.

    روز 15 مهر 1300 ه.ش جنازه و سر كلنل محمدتقي­خان پسيان با حضور عده‌اي از صاحب­منصبان و افراد ژاندارم و جمعي از اهالي شهر و هواداران كلنل در مشهد تشييع  و در همان روز در محل آرامگاه نادرشاه به خاك سپرده شد. كلنل پسيان مردي رشيد بود و به هنگام مرگ بيش از 30 سال از عمرش نگذشته بود.

    واژه های کلیدی:

    محمدتقي­ خان پسيان ،سیدضیاء­الدین طباطبایی، نجدالسلطنه ، قوام ­السلطنه، نجفقلی­خان صمصام­ السلطنه بختیاری، کلنل گلروپ.

    ارجاعات:

    - آذری، علی(1344). قیام کلنل محمدتقی پسیان در خراسان. بی­جا: انتشارات بنگاه مطبوعاتی صفی علیشاه.

    منابع بیشتر:

    - بهار، محمدتقی(بی تا). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. ج 1. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    - عاقلی، باقر(1380). شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران. تهران: نشر گفتارونشرعلم.

    - بابائی، غلامرضا(1382). تاریخ ارتش ایران از هخامنشی تا عصر پهلوی. تهران: انتشارات آشتیان.

    - افسر، پرویز(1332). تاریخ ژاندارمری ایران. تهران: چاپخانه قم.



    - سرهنگ[1]

    [2] -clonel gleerup

     

نظر شما