You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: رضاخان میرپنج

    معرف:

    معادل انگلیسی:Colonel Reza Khan

    تعریف:

    رضاخان میر پنج که در شمار نیروهای قزاق بود، در سال 1296ه.ش به درجه سرهنگی رسید. او در اواخر سال 1299ه.ش، با درجه سرتیپی به ریاست آتریاد[1] تهران منصوب شد.  رضا خان در شب سوم اسفندماه 1299ه.ش با همراهی قوای قزاق کودتا کرده و تهران را به تصرف خود در آورد. پس از آن احمدشاه قاجار به او لقب سردار سپه داد. سردار سپه در سال 1300ه.ش، در دولت سیدضیاء­الدین، وزارت جنگ را نیز به عهده گرفت. سردار سپه در 14 دی­ماه 1300 ه.ش حکم عمومی قشون مبنی برتشکیل قشون متحدالشکل از ادغام قزاقخانه، ژاندارمری و سایر واحدهای نظامی وقت را صادر و ارتش جدید را تشکیل داد. احمد شاه قاجار در سال 1302ه.ش، سردار سپه را به ریاست وزرا منصوب کرد. در 9 آبان 1304ه.ش مجلس شورای ملی انقراض سلطنت قاجاریه را اعلام و حکومت موقتیرا به شخص سردار سپه واگذار کرد. مجلس مؤسسان نیز در روز 21 آذر 1304 ه.ش سلطنت مشروطة ایران را به شخص رضاخان تفویض کرد. رضا شاه در تاریخ 25 شهریورماه 1320ه.ش پس از اشغال ایران توسط شوروی و انگلستان بناچار  از سلطنت استعفا داد و از تهران تبعید شد. پس از رضاشاه ،پسرش محمدرضا پهلوی جانشین وی شد.

    متن:

    رضاخان میرپنج ،فرزند "عباسقلی سواد کوهی " معروف به داداش بیک، در 24 اسفند سال 1256 ه.ش در قصبه آلاشت از توابع سواد کوه مازندران به دنیا آمد.پدر او 40 روز پس از تولدش  در آلاشت در گذشت (بهار،1376:69).

     بعد از آن که پدر رضاخان مرد، مادرش از سوادکوه به تهران آمد. او برادری  به نام ابوالقاسم بیک داشت که خیاط قزاقخانه بود و بعداً به درجه سرهنگی رسید. مادر رضاخان نزد برادر خود رفت و طفل را نیز با خود برد و به این ترتیب ، رضاخان در خانه دایی خود بزرگ شد.

    در زمان مظفرالدین شاه چند عدد "شصت­تیر" وارد کشور شد که یکی از آنها  به قزاقخانه تحویل داده شد. عبدالله ­خان معروف به ماژور  (سرگرد) ، فرمانده گروهان شصت­تیر شد و رضای قزاق نیز به عنوان وکیل­ باشی این گروهان انتخاب شد. سرانجام رضاخان فرمانده گروهان شد و رفته­ رفته در قسمت اداره کردن شصت­تیر ترقی کرد و به "رضاخان شصت­تیر" معروف شد (همان).

     رضاخان در درجه سرهنگی فرمانده گردان پیاده آتریاد همدان شد. این سربازخانه بیرون از دروازه قزوین قرار داشت . او در شب سوم اسفندماه 1299ه.ش با قوای خود کودتا کرده و تهران را به تصرف خود در آورد . رضاخان در اواخر سال 1299ه.ش، با درجه سرتیپی به ریاست آتریاد تهران منصوب شد.

    سردار سپه در سال 1300ه.ش، در دولت سیدضیاء­الدین، وزارت جنگ را نیز به عهده گرفت و این مقام را جز در فواصل کوتاه استعفا، تا قبل از سلطنت همواره به عهده داشت.

     سردار سپه روز 14 آذر 1300 ه.ش در ژاندارمری حضور یافت و طی نطقی اعلام کرد که تمام قشون ایران باید دارای لباس متحدالشکل باشند؛ بنابراین، ژاندارم ­ها باید لباس قزاق­ها را بپوشند و ژاندارمری منحل شود. وی در آبان­ماه 1300 ه.ش، کمیسیونی را مأمور رسیدگی به ساختار آینده ارتش کرد. سردار سپه توانست موافقت قوام­ السلطنه نخست وزیروقت را برای اتحاد قشون به دست آورد و در روز 14 دی­ماه 1300 ه.ش فرمان تشکیل قشون متحدالشکل را صادر کرد. براساس این طرح، کمیسیونی متشکل از ارکان حرب (ستاد ارتش) و شورای قشونی در ارکان حرب کل قشون تشکیل می ­شد که11 صاحب منصب قزاق و ژاندارم عضو آن بودند. اولین اقدام شورای قشونی، تنظیم نظامنامه لباس قشون متحدالشکل ایران ، تنظیم مقررات وظیفه و تهیه نشان­های جنگی بود. سردار سپه به سرهنگ عزیزالله­خان، افسر سابق ژاندارمری دستور داد که مدارس نظامی متعلق به ژاندارمری و قزاق را با هم یکی کند و مدارس نظام را تحت سرپرستی ارکان حرب تشکیل دهد. هنوز طرح تشکیل قشون متحدالشکل به مرحله اجرا درنیامده بود که واکنش کارکنان ژاندارمری در مقابل آن شروع شد؛ ژاندارم­ها از ضمیمه­ شدن به قزاق­ها راضی نبودند، بر سر این مسئله رقابت شدیدی میان قزاق ها و ژاندارم ها به وجود آمد که سرانجام منجر به شورشی موسوم به شورش لاهوتی شد(بیات،1376: 34).

    رضاخان در اول فروردین 1301 ه.ش به جای ژاندارمری، «اداره امنیه کل مملکتی» را تشکیل داد که تحت امر وزارت جنگ قرار داشت . او ریاست تشکیلات جدید را به عهده علی آقاخان سردار رفعت(نقدی) واگذار کرد و به زودی اداره امنیه کار خود را در شهرستان ها آغاز کرد.

     احمد شاه قاجار در سال 1302ه.ش، سردار سپه را به ریاست وزرا منصوب کرد. در سال 1303ه.ش مجلس شورای ملی "ریاست عالیه کل قوای دفاعیه و تأمینة (امنیة) مملکتی" را با اختیارات تام به سردار سپه داد. در 9 آبان 1304ه.ش مجلس شورای ملی انقراض سلطنت قاجاریه را اعلام کرد، و حکومت موقتی را در حدود قانون اسلامی و قوانین موضوعة مملکتی به شخص رضاخان واگذار کرد. پس از آن ، مجلس مؤسسان در روز 21 آذر 1304 ه.ش سلطنت مشروطة ایران را به شخص رضاخان تفویض کرد.

    طی جنگ جهانی دوم همزمان با تجاوز قوای شوروی و بریتانیا به ایران ، رضا شاه در تاریخ 25 شهریورماه 1320ه.ش از سلطنت استعفا کرد و پسرش محمدرضا پهلوی جانشین وی شد . رضاشاه از تهران به جزیره موریس تبعید شد. او پس از چندی رهسپار ژوهانسبورگ شد و سرانجام در 4 مرداد 1323ه.ش در آن شهر فوت کرد(مصاحب،1387: 1589-1587).

    واژه های کلیدی:

    رضاخان شصت­تیر ، رضاخان میرپنج، دیویزیون قزاق (بریگاد قزاق) ،محمدرضا شاه پهلوی، سردار سپه.

    ارجاعات:

    - بهار، محمدتقی(1371). تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران. ج 1. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    - بیات، کاوه(1376). کودتای لاهوتی. تهران: نشر شیرازه.

    - مصاحب، غلامحسین(1387). دایرة­المعارف فارسی. تهران: انتشارات امیر کبیر. 

    منابع بیشتر:

    - مدنی، جلال­الدین(1380). تاریخ سیاسی معاصر ایران. ج 1. قم: دفتر انتشارات اسلامی.

    - عاقلی، باقر(1374). روز شمار تاریخ ایران(از مشروطه تا انقلاب اسلامی)، تهران: نشر گفتار.

    - شیشه چی،زهره و علی اصغر طاهری(1394). زندگی پر ماجرای رضا شاه. مشهد: ا نتشارات داریوش.

    - مکی ، حسین( 1363).تاریخ 20 ساله ایران.تهران: نشر ناشر.

    - دیبی،صادق(1385) .30 سال با رضا شاه در قزاقخانه و قشون.تهران: نشر البرز.

    -  قدیمی، ذبیح­اله(1326). تاریخ 25 ساله ارتش شاهنشاهی ایران. تهران: سالنامه آریان.

    - بابائی، غلامرضا(1382). تاریخ ارتش ایران از هخامنشی تا عصر پهلوی. تهران: انتشارات آشتیان.

    - عاقلی، باقر(1380). شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران.. تهران: نشر گفتارونشرعلم.



    - هریک از واحدهای نه گانه تکمیل کننده دیویزیون لشکرقزاق بااستعدادهای مختلف [1]

نظر شما