You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: راهداری دردوره صفویه

    معرف:

    معادل انگلیسی: Road Maintenance in the Safavid Era

    تعریف:

    در عصر صفویه، امنیت راه­ها اهمیت زیادی داشت و مسئله راهداری مورد توجه خاص حاکمان بود.  برای تامین راه ها وآسایش کاروانیان، درکنارجاده ­ها واطراف پل­ها، راهدارخانه و کاروانسرا بنیاد گذاره شد. در این دوره یکی ازسرداران بزرگ، به سرپرستی نگهبانان راه ها انتخاب می شد و امورانتظامی راه ها  بر عهده او بود(علیئی،1375: 91).

    متن:

    در دوره حکومت ایلخانان تا عهد سلسله ­های تیموری و ترکمانان آق­قویونلو و قراقویونلو، برای سازمان تامین کننده امنیت راه­ها، اصطلاحات مغولی "تتغاولی و تتغاول" و مترادف فارسی آن­ها یعنی "راهداری و راهدار" به هر دو  صورت متداول بود. ولی با تشکیل سلسله صفوی، با آن که پادشاهان این سلسله ترک زبان بودند، با این وجود، اصطلاحات تتغاول و تتغاولی به کلی متروک شد و به جای آن واژه­ های راهدار و راهداری به کار می­رفت.

    در اواخر دوره صفویه، به راهدار "قراسوران" نیز گفته می­شد و احتمالا  این اصطلاح که ترکیبی ترکی عثمانی است، به سبب روابط مستمر ایران با عثمانی­ها متداول شده و دامنه استعمال آن به دوره قاجار نیز کشیده شده است.

    "قراسوران" ،  در لغت به معنی "سیاهی کیستی" ؟ و "سیاهی رونده" است؛ اما در اصطلاح،  "قراسوران" و صورت دیگر آن "قراسورن" به محافظان راه­ها اطلاق می­شد. در فارسی نیز به همین مفهوم و به معنی محافظ راه و راهدار به کار رفته است.

    دردوره صفویه از همان آغاز ، مسئله راهداری و عوارض مربوط به آن جاری بوده و برای اجرای مقررات واخذ عوارض هم سازمان و تشکیلاتی وجودداشته است.

    در زمان پادشاهی شاه­عباس ، به مسئله امنیت راه­ ها توجه بسیاری شد و راهداران برای اولین بار برای تامین امنیت جاده­ها و عبور و مرور مردم و کاروانیان به کار منصوب شدند. آنان راه­ های کوهستانی و کتل­­ هایی[1] که کمین گاه راهزنان بود را زیر نظر می­گرفتند. راهداران شب هنگام، مناطق بیراهه را می­گشتند و مخفیگاه دزدان را کشف می­کردند.

    از اواخر دوره صفویه ، عواید راهداری را به راهداران اجاره می­دادند و برحسب موقعیت محلی، تعدادی از راهداران را در اختیار یک فرمانده قرار می دادند. "این فرمانده، در موقع لزوم ، به کمک اسلحه عوارض راهداری را وصول می­کرد" (قائم مقامی،1355: 49-45).

    در این دوره  مخصوصاً در عصر پادشاهی شاه­عباس ، راه­ها ، پل­ها و کاروانسراهای متعددی که دارای ارزش  سوق­الجیشی و بازرگانی بود، ساخته شد. تجارت ایران رونقی بسزا گرفت . بازرگانان ایرانی با کالاهای فراوان به ممالک آسیای صغیر و روم و اسپانی وسایر کشورهای مترقی آن زمان می­رفتند و مبادلات تجاری بین ترکستان و چین و هندوستان با ایران و بالعکس رواج داشت ؛ علاوه بر این،ارتباط بین شهرها و حمل کالا و آمد و شد مردم، روزافزون شده بود.

    راهبانان و قزلباشان سواره و پیاده ، با داشتن شمخال [2]و سلاح باروتی، قافله ­ها را از ابتدا تا انتهای حوزه استحفاظی خود مشایعت کرده و آن­ها را به راهبانی جلو تحویل می­ دادند . به غیر از مأموران سیار که وظیفه آنان بدرقه و به سلامت رسانیدن مسافران و کاروان­ها بود، مأموران ثابتی نیز در برج­ها و بر فراز ارتفاعات  مستقر بودند که نظارت دقیق و دائمی به اطراف و جوانب داشتند. از آنجا که  فاصله پست­ های مراقبت به یکدیگر نزدیک بودند، از این رو بین آنها ارتباط چشمی برقرار می شد؛ به عبارت دیگر، هم  بین برج­ها و هم بین مأموران سیار ارتباط  وجود داشت . بدین ترتیب ، چنانچه مزاحمتی برای کاروان­ها و قافله­ها ایجاد می­شد، در اسرع وقت از برج­ها افراد کمکی می رسیدند و راه فرار را بر سارقان قطع می کردند (افسر،1332: 14-13).

    واژه­ های کلیدی:

    راهداری ،دوره صفویه، شاه عباس، تتغاول ،راهدار ،قراسوران، قزلباش. دوره تیموری و ترکمانان آق قویونلو، ترکمانان قراقویونلو، شمخال.

    ارجاعات:

    علیئی، محمدولی (1375). نیروی نتظامی در بستر تاریخ . تهران : مرکز مطالعات وپژوهش های ناجا.

    - قائم­ مقامی، جهانگیر(1355). تاریخ ژاندارمری ایران از قدیمی­ترین ایام تا عصر حاضر. تهران: چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردی.

    - افسر، پرویز(1332). تاریخ ژاندارمری ایران. تهران: چاپخانه قم.

    منبع بیشتر:

    - تاریخچه ی ژاندارمری از قدیم الایام تا عصر حاضر. نشریه مرزداران، دی ماه 1363، شماره 28، 61؛

    اسفند ماه 1363، شماره 30، 47-18؛ اردیبهشت ماه 1364 ، شماره 32؛ بهمن ماه 1363، شماره 29 ،  54-52.

     



    -پشته بلندخاک[1]

    -نوعی تفنگ سرپر[2]

     

نظر شما