You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: ژاندارمری خراسان

    معرف:

    معادل انگلیسی:Formation Of Khorassan Gendarmery  

     تعریف:

    سال ها بعد از تشکیل زاندارمری در ایران، روس ها به علت حضور در خراسان ، با تشکیل ژاندارمری دراین منطقه مخالفت می کردند؛ تا این که سرانجام فوج(تیپ) ژاندارمری خراسان از آغاز سال 1300ه.ش به طور رسمی تشکیل شد. اهمیت ژاندارمری خراسان ، به دلیل تشکیلات منسجم وگسترده این نیرو در استان و وجود کلنل محمدتقی پسیان در فرماندهی آن بود.

    متن:

    در طرح کلی سازمان ژاندارمری، از بدو تشکیل تا بعد از جنگ جهانی اول(1293ه.ش)، تصمیمی راجع به ایجاد تشکیل ژاندارمری در خراسان و آذربایجان اتخاذ نشده بود. علت این امر، وجود سربازان روسی و افراد قزاق در این مناطق و مخالفت روس­ها با تأسیس ژاندارمری بود.

     در خلال این سال­ها، امنیت راه­های خراسان به همان روش پیشین، یعنی به وسیله قراسوران­های محلی تامین می شد و رییس آن­ها شخصی به نام حسین قره­سوران­باشی بود . قره سوران باشی، عاملانی داشت که به اسم نایب خوانده می­شدند.

     هر کدام از نایبان، مأمور یکی از خطوط بودند، مانند نایب حسین آقاخان شکور سلطان که مسئول حوزه مشهد و خط نیشابور بود و نایب حسن هراتی مسئول خط مشهد تا تایباد و مرز بود و نایب علی سرابی مسئولیت خط مشهد تا قوچان را به عهده داشت و نایب علیرضا معروف به ملاپریشان مسئول خط سرخس و حفاظت سیم تلفن بود.

     در زمان حکمرانی ناصرالدین میرزا بر خراسان، بر اثر توجه او قراسوران­ های این ناحیه شکل گرفتند و لباس شان یکنواخت و با علائم و درجه  مشخص شدند.

     این وضع تا سال 1337ه.ق (1297ه.ش) ادامه داشت ، تا این که در این سال دولت به فکر تشکیل ژاندارمری در خراسان افتاد. دولت، سرگرد محمدحسین میرزا جهانبانی را با عنوان ریاست ژاندارمری خراسان بدان سو اعزام کرد تا مقدمات تشکیل فوج (تیپ) ژاندارمری خراسان را فراهم سازد(افسر،1332: 244-221). پس از آن، در سال 1298ه.ش به موجب فرمان شماره 176 ژاندارمری کل دولتی ایران، کلنل محمدتقی­خان پسیان به فرماندهی فوج خراسان معین شد و مأموریت یافت ژاندارمری خراسان را تشکیل و سامان دهد(علی بابایی،1385: 146-145).

     محمدتقی خان پسیان امنیت را درخراسان برقرار کرد ، ولی بامشکل کمبود بودجه ژاندارمری روبروشد. قوام السلطنه ، والی خراسان، درمورد بودجه ژاندارمری اقدامی به عمل نیاورد. بعداز کودتای 1299ه.ش و نخست وزیری سیدضیاالدین طباطبایی، به محمدتقی خان پسیان فرمانده ژاندارمری خراسان  دستورتوقیف قوام السلطنه واعزام او به تهران داده شد. در اوایل سال 1300ه.ش تعداد کارکنان ژاندارمری به سه هزار نفر ژاندارم سوار و پیاده رسیده بود،که نسبت به سایراستان ها وضعیت متمایزی داشت .

    ژاندارمری خراسان در این دوره دارای تعدادی توپ صحرایی وکوهستانی شنیدر و مسلسل های آلمانی و پنج هزار قبضه تفنگ یازده تیرانگلیسی بود. درخرداد1300ه.ش احمدقوام، والی قبلی خراسان، نخست وزیرشد . او سرهنگ گلروپ رییس کل تشکیلات ژاندارمری را به قصد عزل محمدتقی خان پسیان رهسپار مشهد کرد؛ اما محمدتقی خان ، سرهنگ گلروپ وهمراهان او را درشریف آباد توقیف کرد. پس از مذاکره سرهنگ محمدتقی خان پسیان با سرهنگ گلروپ ،نامبرده به سوی تهران مراجعت کرد. در این هنگام کردهای قوچان سر به شورش برداشتند.کلنل محمدتقی خان پسیان برای سرکوب اشرار به قوچان عزیمت کرد ؛ اما درسیزدهم تیرماه 1300 ه.ش توسط اشرار قوچان به قتل رسید. بعدازآن ، از اول فروردین 1301 ه.ش تشکیلات امنیه کل دولتی به وجودآمد و از اول اردیبهشت 1304 ه.ش پنج ناحیه ژاندارمری تشکیل شد که امنیه خراسان جزو ناحیه شرق شد.

     درسال 1317ه.ش، هنگ امنیه خراسان تشکیل شد و از اول فروردین 1318 ه.ش اداره مرکزی امنیه منحل و واحدهای آن در تابعیت واحدهای مستقل ارتش درآمد. هنگ 12 امنیه خراسان ،گردان مستقل یازده امنیه بیرجند و قائنات وگردان 22 مرزی خراسان جزو لشکر 9شرق قرار گرفت .از دوم مهرماه 1320 ه.ش که واحدهای امنیه از ارتش جدا  و نواحی امنیه ایجاد شدند، ناحیه 3 امنیه خراسان تشکیل شد ؛ سرانجام ناحیه خراسان باچهار منطقه مشهد، بجنورد، تایباد و بیرجند و14 گروهان  و120 پاسگاه تشکیل شد(قائم مقامی،1355: 284-283).

    واژه­ های کلیدی:

    ژاندارمری خراسان، حسین قره­سوران­باشی، امنیه خراسان، سرهنگ گلروپ،کلنل محمدتقی­خان پسیان.

    ارجاعات:

    - افسر،پرویز(1332). تاریخ ژاندارمری ایران. تهران: چاپخانه قم.

    - علی ­بابائی، غلامرضا(1385). تاریخ ارتش ایران از هخامنشی تا عصر پهلوی. تهران: انتشارات آشتیان.

    - قائم­ مقامی، جهانگیر(1355). تاریخ ژاندارمری ایران از قدیمی­ ترین ایام تا عصر حاضر. تهران: چاپخانه وزارت اطلاعات و جهانگردی.

    منابع بیشتر:

    - مدنی ،سید جلال الدین(1380) .تاریخ معاصرایران . جلداول .قم : انتشارات اسلامی .

    - ورهرام ،غلامرضا(1367). نظام سیاسی و سازمان های اجتماعی ایران درعصر قاجار . تهران : موسسه انتشارات معین .

نظر شما