You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان :گردش شغلی

    معرف :

    1-    معادل انگلیسی :  Job Rotation

    2-    تعریف : گردش شغلی یا چرخش شغلی، به جابه جایی فرد در مشاغل مختلف هم خانواده به منظور متنوع ساختن دوران خدمتی و دستیابی به آموزش و تجربه ها گفته می شود (زاهدی؛ الوانی و فقیهی،1390: 192).

    در تعریف دیگر، چرخش در مشاغل، فرآیندی است که طی آن کارکنان یک سازمان در سطوح مختلف در مشاغل هم خانواده به صورت جابه جایی انجام وظیفه می کنند(سلطانی،1379: 33).

    طبق نظر برخی از کارشناسان منابع انسانی، گردش شغلی نوعی آموزش ضمن خدمت  نامیده می شود که طی آن کارمند یک واحد یا بخش می تواند مهارت های شغلی مختلفی را در طول یک دوره زمانی مخصوص آموزش ببیند. این تکنیک همچنین به عنوان یک روش عملی برای غنی سازی و توسعه شغلی به کار می رود (نصیری پور؛ رییسی و دلپسند، 1388: 24 ؛ مهدوی هزاوه و زمانی،1397: 235).

    متن:

    نیروی انسانی،  مهم ترین سرمایه های هر سازمان برای تحقق هدف های پیش بینی شده است؛ در واقع، عامل انسانی نیروی محرکه سایر امکانات و دارایی های سازمان به شمار می آید و از این لحاظ دارای اهمیت ویژه ای است. برخورداری نیروی انسانی از انگیزه کافی در ارائه خدمات بهینه، موجب افزایش بهره وری در هر سازمان می شود. اگر منابع انسانی از انگیزش کافی برخوردار باشند، استعداد و مهارت خود را در خدمت هر چه بیشتر به سازمان به کار خواهند گرفت. نیروی انسانی، عاملی است که در صورت مدیریت صحیح به طور مرتب در حال خودافزایی و ارتقای توانمندی خواهد بود.

        بررسی سیر تکامل نظریه های مدیریتی بیانگر آن است که اگر چه تخصص گرایی موجب افزایش کارایی، دانش و مهارت کارکنان و نیز صرفه جویی در وقت و هزینه سازمان می شود، اما از طرف دیگر، یکنواختی کار می تواند خستگی و دلزدگی را به دنبال داشته باشد. درچنین شرایطی،کارکنان ناگزیرند از راه های دیگری جذابیت را در زندگی شغلی خود به دست آورند ؛ از این رو، در جوامع صنعتی و پیشرفته، توجه صرف به تخصص گرایی مورد تردید قرار گرفته است و مدیران سازمان های نوین با به کارگیری نظریه تنوع گرایی یا گردش شغلی تلاش می کنند بر مشکلات ناشی از تخصص گرایی فائق آیند (حریری و اعتمادی،1394: 77).

        یکی از روش های آموزش در سازمان، گردش یا چرخش شغلی است. در این روش، کارکنان در بین مشاغل هم خانواده  یا همتراز به گردش در می آیند،تا ضمن رفع خستگی، بی حوصلگی و یافتن انگیزه بیشتر، امکان ارتباط با اشخاص جدیدتری را در دامنه وسیع تری از سازمان به دست آورند(سیدجوادین،1393: 454). در چرخش شغلی،کارکنان در مشاغل مختلف قرار می گیرند و ضمن کسب تجربه عملی، نسبت به کل واحد سازمانی و عملیات آن در زمینه های گوناگون وسعت نظر پیدا کرده و آمادگی لازم برای قبول مشاغل مختلف و بالاتر را به دست می آورند. این تکنیک، نوعی آموزش عملی و تدریجی است و فرصت استفاده بیشتر از نیروی انسانی موجود در مشاغل مورد نیاز را افزایش داده و به مدیریت امکان می دهد تا در زمان نیاز به نیروی انسانی مناسب، با عملیات جابه جایی و انتقال، بر مشکلات غلبه کند (الوانی،91:1387).

        نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، به عنوان یکی از سازمان های بزرگ  کشور، به شدت نیازمند استفاده از این شیوه آموزشی است . بررسی وضعیت آموزش های رسمی دهگانه ذکر شده در ماده 33 فصل سوم قانون استخدام ناجا (1384)، نشان می دهد این سازمان نمی تواند برای آموزش و توسعه کارکنان مورد نیاز  فقط به نظام آموزشی و پرورشی خود تکیه کند. علت این مسئله، هم به ماهیت کار پلیسی و ویژگی های ساختاری ناجا در زمینه تعدد رسته ها، رشته های شغلی و مشاغل آن برمی گردد و هم به پرورش قابلیت ها، توانمندی ها و کیفیت نیروی انسانی مربوط می شود؛ در واقع، سازمان ناجا می تواند با به کارگیری نظام گردش شغلی در عناوین شغلی گسترده  خود، هم به راحتی موجب تسهیل در امور صفی و ستادی شود و هم به توسعه سرمایه عظیم انسانی خود نائل آید.

    اهداف گردش شغلی در ناجا: چرخش شغلی در ناجا می تواند هدف های متعددی داشته باشد که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود:

    1-کسب اطلاعات کلی در مورد وظایف، مسئولیت ها و اختیارات مشاغل هم خانواده و همتراز در هر رسته؛

    2-آشنایی با فعالیت های اصلی و شیوه های اجرایی مشاغل مورد نظر توسط کارکنان ناجا؛

    3-صرفه جویی در وقت و هزینه آموزش های شغلی؛

    4-پرورش عملی وتوانمندسازی کارکنان در زمینه چند مهارتی شدن، کسب مهارت حل مساله، خودانضباطی

    وداشتن مهارت به هنگام.

        لازم به ذکر است که مشاغل هم خانواده در ناجا،  به شغل های درون یک رشته شغلی اشاره دارد که از نظر شرح شغل یکسان هستند؛ علاوه براین، مشاغل همتراز نیز به شغل های مربوط به رشته های شغلی مختلف یک رسته اشاره دارد که از نظر شرح شغل متفاوت بوده ولی دارای جایگاه شغلی مشابهی هستند(حسینیان،1396).

    فرآیند گردش شغلی در هر رسته ناجا:

    1-بررسی و مطالعه مشاغل ناجا  برای بررسی امکان چرخش کارکنان در بین مشاغل(امکان سنجی)؛

    2-شناسایی مشاغل هم خانواده و همتراز در هر کدام از رسته های 18گانه ناجا؛

    3-گروه بندی مشاغل هر رسته(از نظر سطح و نوع تخصص)؛

    4-طراحی ساختار مناسب(نحوه چرخش در مشاغل، تعداد جابه جایی ها، مشاغل جایگزین، نحوه حرکت و ...)؛

    5-آموزش کارکنان؛

    6-تعیین نظام انگیزشی مناسب برای پشتیبانی از برنامه گردش شغلی ، نظیر برقراری مزایای ویژه، تشویق کتبی، تخفیف در سنوات توقف در درجه قبلی و غیره؛

    7-اجرا؛

    8-بازنگری.

    مزایای و معایب گردش شغلی:

    گردش شغلی در سازمان ، مزایای متعددی  دارد که به برخی از آنها عبارت اند از: اﯾﺠﺎد اﻧﮕﯿﺰه، ﺑﻬﺒﻮد ﮐﯿﻔﯿﺖ ﺧﺪﻣﺎت، ﻧﻮآورى در ﮐﺎر، آﻣﻮزش ﻫﺎى ﻋﺮﺿﻰ، ﺗﺴﻬﯿﻞ درﮐﺎرﻫﺎى دﺷﻮار، ﻓﺮﺻﺘ ﯾﺎدﮔﯿﺮى ﻣﻬﺎرت ﻫﺎى ﺟﺪﯾﺪ به وﯾﮋه در ﮐﺎرﻫﺎى ﺷﯿﻔﺘﻰ و ﻧﻮﺑﺘﻰ، بروزآﻣﺪ ﻧﮕﻪ داﺷﺘﻦ ﻣﻬﺎرت ﻫﺎ و ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻫﺎ، آﺷﻨﺎﯾﻰ ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد و ﺧﺪﻣﺎت ﺑﺨﺶ ﻫﺎى ﻣﺨﺘﻠﻒ سازمان،ﯾﺎدﮔﯿﺮى وافزایش اطلاعات، غلبه برکسالت و یکنواختی کار،کسب تجربه های جدید و افزایش بهره وری(حریری،اعتمادی،1394: 79-78).

       البته عده ای  نیز بر این باورند که گردش شغلی  علاوه بر مزایای پیش گفته ، معایبی دارد که کاهش تولید و  کارایی از جمله آنها است(نصیری پور،رئیسی ،دلپسند ،1388: 24).  لازم به یادآوری است که گردش شغلی تنها در بین مشاغل مشابه، ساده و تکراری قابل اجر است؛ از این رو، بهتر است برای جلوگیری از کاهش بازدهی کارکنان، این مهم در بین مشاغل موجود در هر رسته صورت پذیرد.

    واژه های کلیدی:

    گردش شغلی، رشته شغلی، مشاغل هم خانواده، مشاغل هم تراز، رسته شغلی.

    ارجاعات:

    -الوانی، سیدمهدی(1387). مدیریت عمومی. چاپ 33 . تهران: نشرني.

    - حریری، نجلا و شکوفه اعتمادی(1394). تاثیر گردش شغلی بر بهره وری کارکنان. فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات. دوره26. شماره4. 90-75.

    - حسینیان، شهامت(1396). برنامه ریزی نیروی انسانی پلیس زن . تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامی. معاونت پژوهش.

    -قانون استخدام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران(1384). روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران. چاپ دوم. بهار.

    -زاهدی، شمس السادات؛ الوانی، سیدمهدی ابوالحسن فقیهی (1390). فرهنگ جامع مدیریت.چاپ پنجم. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.

    -سیدجوادین، سیدرضا(1393). مدیریت منابع انسانی و امور کارکنان. چاپ هشتم. تهران: نگاه دانش.

    -سلطانی، ایرج(1379). نقش چرخش مشاغل در توسعه منابع انسانی. تدبیر. شماره101. 35-33.

    -مهدوی هزاوه،  فاطمه و اصغر زمانی(1397). امکان سنجی استقرار نظام گردش شغلی. پژوهش های مدیریت منابع انسانی دانشگاه جامع امام حسین(ع). سال دهم. شماره 1(شماره پیاپی 31 ).  277ـ 233.

    - نصیری پور، اشکان؛رییسی،پوران و منصور دلپسند(1388). تاثیر گردش شغلی بر عملکرد پرستاران در بیمارستان های تامین اجتماعی تهران. مدیریت سلامت. دوره12. شماره37. 28-23.

    معرفي منابع برای مطالعه بیشتر:

    -زمانی ، رضا؛ پیری، محمد و حمید مهدوی راد (1396). معایب و محاسن گردش شغلی کارکنان. سویلیکا. اولین همایش حسابداری ، مدیریت و اقتصاد با رویکرد پویایی اقتصاد ملی.

    -حسین پور، محمد جواد؛ بابامحمودی، سیدعبدالرضا و حسن رفعتی (1396). بررسی عوامل چرخش شغلی پزشکان در مراکز ارائه خدمات بهداشتی و درمانی. مجله طب نظامی. دوره 19. شماره4. 373-366.

    - مظفری، محمد مهدی و فرزانه عبدالله زاده کراتی (1395). گردش شغلی راهکاری برای بهبود مدیریت منابع انسان. سویلیکا. دومین کنفرانس بین المللی پارادایم های نوین مدیریت، نوآوری و کارآفرینی.

     

نظر شما