You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: بدون کاری

    الف) معرف

    1. معادل انگلیسی: Lay off

    2. تعریف

    وضع کارکنانی است که به یکی از علل زیر به‌طور موقت از کار برکنار می‌گردند:

     الف) به­موجب قرارهای صادره از مراجع قضایی بازداشت و یا از شغل معلق شوند؛

    ب) برابر احکام صادره از دادگاه‌ها زندانی شوند؛

    ج) در صورتی که محکوم به اقامت اجباری یا ممنوع از اقامت در محل معین شوند (قانون استخدامی ناجا،1390، مادۀ 115).

    ب) متن

    منابع انسانی از مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر موفقیت یا شکست یک دستگاه و مجموعه است. درواقع این منابع انسانی هستند که ضامن بقا، عامل تأثیرگذار و رمز موفقیت سیستم به­شمار می­رود. عامل انسانی می‌تواند منابع فیزیکی و مادی را به هدر داده و اتلاف کند، از بین ببرد یا آن را بارور کند. نویسندگان موتور محرک، نیروی جهش­دهنده و حرکت­ساز انسان را «انگیزه» او می‌دانند و عقیده دارند در هر موفقیتی 20 درصد تلاش و 80 درصد انگیزه تأثیرگذار است. شاید به جرئت بتوان گفت بزرگ‌ترین مشکل سازمان‌های امروزی و چالش‌آورترین بحرانی که مدیران با آن مواجه هستند، انگیزۀ اندک و افت مسئولیت‌پذیری کارکنان می‌باشد. کارکنان بی‌انگیزه بهترین برنامه‌ها، اثربخش‌ترین ساختارها و مؤثرترین منابع را از بین می‌برند (هزاوه­ای و صمدی،1384: 13).

    عوامل مؤثر بر انگیزۀ شغلی

    یکی از عواملی که نقش اساسی در ایجاد و ارتقای انگیزه و افزایش تلاش کارکنان سازمان دارد، روابط کار می‌باشد. «روابط کار» عبارت از چگونگی تنظیم روابط کارگر و کارفرما (رئیس و مرئوس) از زمان ورود افراد به سازمان تا جدا شدن و حتی بعد از جدا شدن آنها از سازمان است؛ به‌عبارت‌دیگر این بحث، تمام اقدامات موجود در قلمروی مدیریت منابع انسانی را شامل می‌شود. روابط هماهنگ کاری میان کارکنان و مدیریت در تحقق چشم‌انداز، مأموریت، اهداف بلندمدت و راهبردهای سازمان نقش بسیار مهمی ایفا می‌کند. قابل‌ذکر است که در گذشته موضع هر یک از طرفین کار (کارگر و کارفرما یا رئیس و مرئوس) در برخورد با دیگری، خصمانه و مبتنی بر راهبرد «برد - باخت» بود. بااین‌حال، در اوضاع فعلی و با توجه به تحولات ملی و بین‌الملل و لزوم بقا و پایداری سازمان‌ها، لازم است که این نگرش از بین برود و تبدیل به روابط حَسَنه و راهبرد مبتنی بر «برد - برد» بشود. برای رسیدن به اهداف سازمان و دستیابی به موفقیت بلندمدت، لازم است مدیریت سازمان و نیروی کار راه‌های تأمین نیازها و خواست‌های یکدیگر را بیاموزند و به آن عمل کنند. بدیهی است با تحقق این امر، هر دو طرف می‌توانند به‌طور هم‌زمان به دو هدف افزایش بهره‌وری و بهبود کیفیت زندگی کاری دست یابند.

    انواع روابط کاری در سازمان

    بررسی روابط کار نشان می‌دهد که دو نوع روابط فردی و جمعی در سازمان‌های خصوصی و دولتی وجود دارد:

    الف) روابط فردی کار: از مهم‌ترین مسائل در روابط فردی بین کارگر و کارفرما در بخش خصوصی، قرارداد کار و شرایط کار است که در آن ضمن بیان شرایط کاری، حقوق متقابل طرفین و مرجع رسیدگی به دعاوی احتمالی مطرح‌شده از هر طرف در چهارچوب قانون کار نیز بیان می‌شود. البته این روابط بین کارمند و مدیر در وزارت‌خانه‌ها و سازمان‌های تابعه در ایران، توسط قانون مدیریت خدمات کشوری و در سازمان‌های عمومی نظیر شهرداری‌ها، سازمان‌های نظامی و ناجا با استفاده از قوانین استخدامی خاص آنها تنظیم می‌شود.

    ب) روابط دسته‌جمعی: این روابط در سازمان‌های کارگری و کارفرمایی با مذاکرات دسته‌جمعی و مراجعه به نهادهای رسیدگی‌کننده به شکایات و حل‌وفصل اختلافات صورت می‌پذیرد. در بخش دولتی و عمومی نیز کمیسیون رسیدگی به تخلفات اداری تنها درزمینۀ شکایات، عهده‌دار امر فوق می‌باشد. البته قابل‌ذکر است که در بخش دولتی و عمومی کشور ما، مسئله مذاکرات دسته‌جمعی برای انعقاد پیمان‌های دسته‌جمعی و تعیین شرایط کار موضوعیت ندارد.

    شایان ذکر است، برای شناخت بهتر پدیده‌ها و تجزیه‌وتحلیل روابط بین نیروی کار، می‌توان از برخی نظریه‌ها نظیر نظریۀ هم‌زیستی، نظریۀ اختلاف، نظریۀ نقش اجتماعی افراد، نظریۀ اختلاف طبقاتی و نظریۀ سیستم‌ها استفاده کرد (حقیقی،1379: 60-52).

    وضعیت بدون کاری و قانون استخدام ناجا

    بررسی قانون استخدام ناجا نیز نشان می‌دهد که فصل پنجم آن به بیان مقررات مربوط به وضعیت‌های خدمتی کارکنان از جمله «بدون کاری» اختصاص دارد. این فصل شامل 14 ماده (از مادۀ 103 تا 117) و 16 تبصره است. همچنین در فصل ششم قانون فوق به امور انضباطی، تشویقات، تنبیهات و نحوۀ رسیدگی به شکایات پرداخته شده است.

    وضعیت خدمتی کارکنان ناجا برابر مادۀ 103 قانون استخدام ناجا به شرح زیر است:

    1. خدمت آزمایشی؛ 2. خدمت آموزشی؛ 3. حاضر به خدمت؛ 4. خدمت تحت امر؛ 5. مأمور؛ 6. مأمور به خدمت؛ 7. مرخصی؛ 8. غایب؛ 9. فراری؛ 10. بازداشت؛ 11. منتظر به خدمت؛ 12. بدون کار؛ 13. منفصل از خدمت؛ و 14. منتسب (قدیمی و آهی،1392: 54-48).

    ملاحظه وضعیت خدمتی فوق نشان می‌دهد که مورد دوازدهم مربوط به بدون کاری است. برابر مادۀ 115 قانون استخدام ناجا برکناری موقت از کار که به «بدون کاری» موسوم می‌باشد، در سه صورت اتفاق می‌افتد:

    الف) بازداشت یا تعلیق از شغل به‌موجب قرارهای صادره از مراجع قضایی؛

    گفتنی است که در صورت صدور رأی برائت یا قرار منع پیگرد، ایام بدون کاری به انتساب تبدیل می‌شود.

    ب) حبس به‌موجب احکام صادره از مراجع قضایی؛

    ج) محکومیت به اقامت اجباری یا ممنوعیت از اقامت در محل معین (تبعید).

    سازمان ناجا می‌تواند برابر قانون، وضعیت خدمتی افراد مشمول بند فوق را به‌جای «بدون کاری» در آن محل، به وضعیت «حاضر به خدمت» تبدیل کند. برابر مادۀ 106 قانون استخدام ناجا، «حاضر به خدمت» وضع خدمتی کارکنانی است که برابر مقررات مربوط در یکی از مشاغل سازمانی عملاً انجام وظیفه می‌کنند.

    در اینجا لازم است دربارۀ وضعیت خدمتی بدون کاری، به هشت نکته اشاره شود:

    1. انفصال موقت تا یک سال در حکم بدون کاری می‌باشد (بند «ب» مادۀ 116 قانون استخدام ناجا)؛

    2. بدون کاری به‌عنوان یکی از تنبیهات انضباطی پیش‌بینی‌شده در مادۀ 120 قانون مذکور و مادۀ 117 آیین‌نامۀ انضباطی، از سوی فرماندهان، رؤسا و مدیران با رعایت شرایط مربوط، قابل اعمال می‌باشد؛

    3. میزان دریافتی کارکنان بدون کاری برابر مادۀ 174 قانون فوق، یک‌دوّم حقوق درجه یا رتبه آنان محاسبه و تعیین می‌گردد. بااین‌حال، برابر تبصرۀ مادۀ فوق، مزایای مستمر کارکنان مذکور به‌طور کامل پرداخت می‌شود؛

    4. مدت بدون کاری جزو ایام خدمت برای ترفیع منظور نمی‌شود؛

    5. مدت بدون کاری جزو ایام خدمت برای بازنشستگی منظور می‌شود؛

    6. کسور بازنشستگی ایام بدون کاری بر اساس آخرین حقوق و مزایای قبل از «بدون کاری» واریز می‌شود،؛

    7. فرمانده ناجا می‌تواند حسب ضرورت و مصالح سازمان، برای کارکنانی که تا دو سال حبس محکوم می‌شوند، پیشنهاد حبس با خدمت به مرجع قضایی کند. در این صورت کارکنان مزبور بابت ایام خدمت از حقوق و مزایای مربوط برخوردار خواهند شد؛

    8. محکومینی که مدت حبس آنان بیش از یک سال نباشد، می‌توانند از طریق دادستان از دادگاه نظامی، درخواست حبس با خدمت کنند (قدیمی، آهی،1392: 62-61، قانون استخدامی ناجا،1390، مادۀ 115)

    کلمات کلیدی: وضعیت خدمتی، بدون کاری، قانون استخدام ناجا.

    منابع

    - حقیقی، محمدعلی (1379). نظام روابط کار در سازمان، تهران: انتشارات ترمه، چاپ اوّل.

    - قانون استخدام ناجا (1390). تهران، معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - قدیمی، منوچهر و پرویز آهی (1392). مدیریت منابع انسانی، امور استخدامی و قضایی، تهران، معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - هزاوه­ای، سید محمدمهدی و علی صمدی (1384). «بررسی عوامل مؤثر بر انگیزه خدمتی کارکنان اجرایی استان همدان»، فصل­نامۀ اصول بهداشت روانی، سال هفتم، شماره 26 و 25،ص 13.

    معرفی منابع بیشتر برای مطالعه

    - شکیبا مقدم، محمد (1388). روابط کار در سازمان، تهران: انتشارات میر، چاپ سوّم.

    - منصور، جهانگیر (1379). مجموعه قوانین نیروهای مسلح، تهران: شرکت انتشارات احیاء کتاب.

     

نظر شما