You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: کارکنان

     معادل انگلیسی: Empolyees

     تعریف

    - کارکنان، جمع کارکن است. کارکن در لغت به­معنی کارگر، عامل و عضو اداره یا مؤسسۀ می‌باشد (معین،  :1384782).

    - منظور از کارکنان یک سازمان، تمام افرادی است که در سطوح مختلف آن مشغول به کار هستند (سعادت،1:1391). کارکنان نیروی انتظامی افرادی هستند که برابر شرایط و مقررات مندرج در قانون استخدامی ناجا یا قانون وظیفه عمومی به خدمت پذیرفته شده‌اند (قانون استخدام ناجا، 1384، مادۀ 9).

    ب) متن

    امروزه، نیروی انسانی در فرایند تولید و ارائه خدمات در جوامع بشری به‌عنوان مهم‌ترین عامل شناخته شده است. با نگاهی به مراحل تمدن بشری مشخص می‌شود که نقش نیروی انسانی از نیروی کار ساده به سرمایۀ انسانی تکامل یافته است، زیرا پیشرفت فناوری بدون تحولات نیروی انسانی فاقد کارایی است. در عصر حاضر دیگر تزریق منابع مالی به‌عنوان عامل اصلی توسعه به­شمار نمی‌آید، بلکه تحولات و بهره‌وری نیروی انسانی سبب ارتقای سازمان‌ها و به‌تبع آن توسعۀ نظام‌های اقتصادی در جهان می‌شود، به‌طوری‌که سرمایه‌های انسانی میزان سرمایه‌های مادی را تعیین می‌کنند. به‌جرئت می‌توان ادعا کرد که هر ماشینی درنهایت یک ظرفیت تعریف­شده دارد که بیش از آن نمی‌توان انتظار داشت؛ اما ظرفیت‌های انسان تا بی‌نهایت است و همچنین تاکنون هیچ فرایند تولیدی اختراع نشده است که به کار انسانی نیازمند نباشد. ریشه و علل عقب‌افتادگی کشورهای توسعه‌نیافته، به‌طور اساسی تحت تأثیر پدیدۀ بهره‌وری پایین است؛ بنابراین رشد بالای بهره­وری به‌خصوص بهره‌وری نیروی انسانی، کار همه فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. استفاده صحیح از نیروی انسانی به‌مثابه ارزشمندترین و بزرگ‌ترین ثروت هر جامعه، مورد توجه دولت‌ها بوده است؛ به‌عبارت‌دیگر می‌توان گفت که انسان هم، هدف توسعه و هم عامل آن محسوب می‌شود و تحقق اهداف توسعه تا حد قابل‌توجهی به نحوۀ اداره و مدیریت این ثروت و منبع حیاتی بستگی یافته است (خانباشی و بستان‌منش،1394: 32).

    جایگاه نیروی انسانی در ادیان ابراهیمی

    در دنیای امروز، سرمایه‌های انسانی به‌عنوان باارزش‌ترین منابع سازمانی، به سازمان معنا و مفهوم می‌بخشند و زمینۀ تحقق اهداف سازمانی را فراهم می‌کنند. رشد و توسعۀ سازمان‌ها و در پی آن جامعه و کشور، در گرو استفاده صحیح از سرمایه‌های انسانی است. یکی از شاخص‌های پیشرفت و توسعۀ کشورها، داشتن سرمایه‌های انسانی کارا و بهره‌ور و توانمند است. اگر جامعه‌ای از این مزیّت رقابتی برخوردار نباشد به‌طور قطع نمی‌تواند به هدف‌های موردنظر خود دست یابد. اداره نیروی انسانی از قدیمی‌ترین مباحث بشری است، زیرا از آن روز که انسان حیات یافت و در زمین به تشکیل خانواده و اجتماعات اولیه همت گمارد، اهمیت اندیشه اداره افراد خانواده و یا جوامع اولیه در ذهن او مطرح بوده است. به فرموده مرحوم علامه طباطبایی رحمه الله «اولین کسانی که به‌طور گسترده آدمیان را به اجتماع دعوت کرده و به‌طور مستقل به حفظ و اداره انسان‌ها توجه داشتند، پیغمبران بودند.» در حقیقت دعوت به اتحاد در اجتماع و برنامه‌ریزی اداره امور انسان‌ها برای اولین مرتبه از حضرت نوح علیه‌السلام که دارای کتاب و شریعت بود، شروع شد و آنگاه حضرت ابراهیم علیه‌السلام و پس از آن حضرت موسی علیه‌السلام و حضرت عیسی علیه‌السلام به‌طور دامنه‌دارتری عهده‌دار این راه شدند؛ اما باید گفت «اسلام» تنها دینی است که با صراحت و به‌طور همه‌جانبه، اداره نیروی انسانی را پایه و بنیان گذاشت و برای همه شئون اجتماع بشر برنامه‌ریزی کرد. شخص پیامبر اسلام صلی‌الله علیه و آله علاوه بر نقش رسالت، به‌عنوان حاکم و مدیر و فرماندهی توانمند توانست در کمترین مدّت و با حداقل ضایعات به موفقیت‌های بزرگ دست یافت و از نظر اداره انسانی، چنان توانا عمل کند که از یک جامعۀ نیمه وحشی، تمدنی بزرگ را به­وجود آورد و از قبایل پراکنده عرب، امتی بزرگ را تشکیل دهد. با برپایی حکومت پنج‌ساله علوی در گسترۀ وسیعی از دنیای آن روز، الگویی عینی از حاکمیت الهی شد.

    در جوامع قدیم نیز رشحاتی از توجه به اداره نیروی انسانی وجود داشته است؛ مثلاً در رم باستان مدیران موظف بودند که افراد مستعد را برای گلادیاتوری جذب کنند، آنها را به‌درستی انتخاب نموده و تحت آموزش قرار دهند و وظایف آنها را مشخص نمایند. حتی نوعی سیستم ارزیابی عملکرد و پاداش را پیش‌بینی کرده بودند که ضعیف‌ترین آدم یا آدم‌های فاقد تمایل را برانگیزانند. ایرانیان باستان نیز برای اداره جامعه به نکات عمده‌ای جهت رعایت روابط انسانی، رعایت عدالت در کار، آشناسازی کارکنان به وظایف و استفاده بهینه از زمان، اشاره داشته‌اند چنان‌که گزنفون می‌نویسد: «تأکید به استفاده از طرح جا و مکان، مطالعه زمان و حرکت توسط کوروش پادشاه هخامنشی، اصولی بوده‌اند که او را در اداره کشور بزرگ ایران و ارتش نیرومندش یاری می‌داد.»(باقی نصرآبادی و شادالویی،1389: 74-70).

    جایگاه نیروی انسانی در سازمان

    هر سازمانی در راستای مأموریت و تحقق اهداف و اجرای راهبرد‌های خود باید اقداماتی را درزمینۀ منابع انسانی انجام دهد. در این راستا هر فعالیت سازمان باید به فعالیت‌های کوچک‌تر تقسیم و به‌صورت شغل طراحی شود تا یک نفر بتواند آن را انجام دهد. پس از طراحی و تحلیل شغل باید برنامه‌ریزی لازم برای جذب منابع انسانی صورت گیرد. از طریق کارمندیابی، منابع انسانی بالقوه شناسایی می‌شوند و از طریق سیستم انتخاب به استخدام سازمان درمی‌آیند. پس از آن، مراحل جامعه‌پذیری فرد در سازمان صورت می‌پذیرد. با استقرار فرد در شغل موردنظر باید سیستم جبران خدمات (حقوق و دستمزد) وی مشخص شود. برای ایجاد انگیزه در کارکنان و شناسایی افراد با عملکرد بالا باید سیستم مدیریت عملکرد کارکنان استقرار یابد و بر اساس ارزیابی عملکرد افراد، آموزش‌های لازم درزمینۀ رفع نقاط ضعف و توسعۀ توانمندی‌های لازم به آنها داده شود و فرد برای طی مسیر شغلی و جانشینی در مشاغل کلیدی سازمان آماده شود. ایجاد سیستم پاداش و درعین‌حال سیستم انضباطی مؤثر، زمینه را برای بهبود عملکرد فراهم می‌آورد. در این راستا لازم است که آینده کارکنان پس از جدایی از سازمان و بازنشستگی نیز مدنظر قرار گیرد و در طول دوران خدمت تدابیری برای آن اندیشیده شود. (قلی‌پور،1395: 10 - 9).

    انواع کارکنان در ناجا

    کارکنان سازمان ناجا به سه بخش پایور، پیمانی و وظیفه تقسیم می‌شود. «کارکنان پایور» به کسانی اطلاق می‌شود که برای انجام خدمت مستمر در نیروی انتظامی استخدام می‌شوند و عبارت‌اند از: پایور انتظامی، پایور کارمند و پایور محصل.

    «پایوران انتظامی» کارکنانی هستند که پس از طی آموزش‌های لازم به یکی از درجات پیش‌بینی‌شده در قانون استخدامی ناجا نائل و از لباس و علائم انتظامی استفاده می‌کنند. «پایوران کارمند» هم کارکنانی هستند که بر اساس مدارج تحصیلی و یا مهارت تجربی و تخصصی استخدام و بدون استفاده از لباس، درجات و علائم انتظامی به یکی از رتبه‌های پیش‌بینی‌شده در قانون مذکور نائل می‌شوند. «پایوران محصل» نیز کارکنانی هستند که به‌منظور خدمت، استخدام و قبل از انتصاب در یکی از مشاغل ناجا در یکی از مراکز آموزشی نیروی انتظامی یا سایر مؤسسات آموزشی به هزینه نیروی انتظامی مشغول تحصیل می­شوتد.

    «کارکنان پیمانی» به کسانی اطلاق می‌شود که خدمت پیمانی را به‌صورت انتظامی (پنج­ساله) یا کارمندی (شش­ساله) برابر مقررات مندرج در قانون استخدامی ناجا انجام می‌دهند. «کارکنان وظیفه» هم کسانی هستند که مطابق قانون خدمت وظیفه عمومی در یکی از دوره‌های ضرورت، احتیاط یا ذخیره مشغول خدمت می‌باشند.

    استخدام در ناجا به دو صورت درجه‌داری و افسری انجام می‌گیرد. داوطلبان با مدرک تحصیلی دیپلم از طریق آموزشگاه‌های درجه‌داری به‌صورت پیمانی (خدمت پنج‌ساله) و با درجه گروهبان­یکمی به استخدام نیروی انتظامی درمی‌آیند. افسران پلیس نیز از طریق قبولی در دانشگاه علوم انتظامی امین به‌صورت رسمی (خدمت 30 ساله) و با درجات ستوان­سوّمی برای فارغ‌التحصیلان دورۀ کاردانی، و ستوان­دوّمی برای فارغ‌التحصیلان دورۀ کارشناسی استخدام می‌شوند. دانش‌آموختگان سایر دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی کشور نیز پس از طی دوره‌های آموزشی در مجتمع آموزشی نصر (واقع در دانشگاه علوم انتظامی امین) به‌صورت افسر پیمانی به استخدام نیروی انتظامی درمی‌آیند. ترکیب نیروها در ناجا باید به نحوی برنامه‌ریزی شود که حداقل هفتاد درصد کارکنان، پایور و مابقی پیمانی و وظیفه باشند.

    قابل­ذکر است که نیروی انتظامی برابر مادۀ 25 قانون استخدامی خود، می‌تواند به‌منظور تأمین استاد و تکمیل اعضای هیئت­علمی مؤسسات آموزش عالی خود، کارکنان مورد نیاز را براساس مقررات استخدامی هیئت‌علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، استخدام و به مشاغل آموزشی و پژوهشی منصوب کند. همچنین کارکنان پایور که دارای شرایط لازم برای عضویت در هیئت‌علمی موضوع این ماده باشند، می‌توانند به عضویت هیئت‌علمی مؤسسات آموزش عالی نیروی انتظامی درآیند.

    از طرف دیگر، نیروی انتظامی برابر تبصره سه مادۀ 23 قانون استخدام خود به‌منظور بهره‌گیری از مشارکت‌های مردمی در تحکیم و توسعۀ نظم و امنیّت اجتماعی می‌تواند عده‌ای را به‌عنوان «پلیس افتخاری» از بین افراد داوطلب واجد صلاحیت، انتخاب و پس از آموزش و سازماندهی لازم، با عناوینی چون «پلیس محلی» به کار گیرد.

    مشاغل در ناجا

    به‌طورکلی مشاغل نیروی انتظامی به سه گروه تقسیم می‌شود:

    الف) شغل انتظامی - عبارت است از: مجموعه وظایف و اختیارات مشخصی که در جداول سازمان برای کارکنان انتظامی پیش‌بینی شده است. مشاغل فرماندهی جزو مشاغل انتظامی محسوب می‌شود.

    ب) شغل کارمندی - عبارت است از: مجموعه وظایف و اختیارات مشخصی که در جداول سازمان برای کارمندان پیش‌بینی شده است.

    ج) شغل مشترک - عبارت است از: مجموعه وظایف و اختیارات مشخصی که در جداول سازمان با این عنوان تعیین شده و منحصر به کارکنان انتظامی یا کارمندان نیست و قابل تخصیص به هر دو است (قانون استخدام ناجا،1384: فصول دوّم و سوّم).

    گفتنی ذکر است، در مشاغل مشترک شرایط احراز شغل باید به نحوی تعیین شود که شایسته‌ترین کارکنان اعم از انتظامی و کارمند منصوب شوند. مشاغل در نیروی انتظامی حدود 7000 شغل می‌باشد که در قالب 18 رسته و 124 رشته شغلی، طبقه‌بندی شده است (حسینیان،1396: 9).

    کلیدواژه: کارکنان ناجا، پایور انتظامی، پایور کارمند، پایور محصل.

    منابع

    - باقی نصرآبادی، علی و شادالویی،نوريه (1389). «اهمیت و جایگاه منابع انسانی در اسلام»، مجله حصون،مرداد و شهريور، شماره25، ص 74--70.

    - حسینیان، شهامت (1396). برنامه‌ریزی نیروی انسانی پلیس زن، تهران: دانشگاه علوم انتظامی.

    - خانباشی، محمد و غلامرضا بستان­منش (1394). «سهم سرمایه‌های انسانی و نیروی کار در تحقق الگوی اقتصاد مقاومتی»، ماهنامه کار و جامعه،مهر ماه، شماره 185،ص 32.

    - سعادت، اسفندیار (1391). مدیریت منابع انسانی، تهران: سمت، چاپ شانزدهم.

    - قانون استخدام نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (1384). روزنامۀ رسمی جمهوری اسلامی ایران؛ چاپ دوم؛ بهار

    - قلی­پور، آرین (1395). مدیریت منابع انسانی، تهران: سمت، چاپ نهم.

    - معین، محمد (1384). فرهنگ فارسی (تک‌جلدی)، تهران: سرایش، چاپ هفتم.

    منابع برای مطالعۀ بیشتر

    - ابطحی، سید حسین (۱۳۸۹). مدیریت منابع انسانی، تهران: مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت وابسته به وزارت نیرو، چاپ هفتم.

    - سیدجوادین، سیدرضا (1393). مدیریت منابع انسانی و امور کارکنان، تهران: نگاه دانش، چاپ هشتم.

    - میرسپاسی، ناصر (1375). مدیریت منابع انسانی و روابط کار، تهران: انتشارات شروین، چاپ پانزدهم.

     

نظر شما