You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: تخلفات

     معادل انگلیسی:  Violations

     تعریف

    تخلفات جمع تخلف بوده و اين كلمه به معني سرپيچي و روی‌گردانی است (معين،1384: 273). هر عمل یا ترك فعلی كه برخلاف مقررات و دستورات و نظم و ترتیب و شئون جامعه نیروهای مسلح باشد، تخلف نامیده شده و تخلفاتی كه تنبیه آن در اختیار فرماندهان، رؤسا، و مدیران گذاشته شده است، تخلفات انضباطی نامیده می‌شود (آیین‌نامۀ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران،1395: 46).

    ب) متن

    نیروي انتظامی، سازمانی مستقل است که بر اساس بند 4 اصل 110 قانون اساسی، زيرمجموعه نیروهاي مسلح بوده و تحت فرماندهی معظم کل قوا اقدام می‌کند. این سازمان بر اساس قانون تشکیل ناجا به وزارت کشور وابسته است. وزیر کشور در صورت صلاح‌دید فرمانده معظم كل قوا به‌عنوان جانشین ايشان در نیروي انتظامی منصوب می‌شود. از سوي دیگر، این سازمان از حیث وظایفی که به‌عنوان ضابط قضایی انجام می‌دهد، زیر نظر دادستان اقدام می‌کند. وظیفۀ اصلی این سازمان برقراری نظم و امنیّت، تأمین آسایش عمومی و فردی و حفظ و پاسداری از دستاوردهای انقلاب اسلامی در چهارچوب مرزهای جمهوری اسلامی ایران است. در زمان جنگ نیز به­دلیل وابستگی‌اش به نیروهاي مسلح، در صورت نیاز در عملیات جنگی شرکت می‌کند. وظایف این سازمان به‌طور عمده به دو دستۀ «پیشگیری و کشف جرم و تخلف» تقسیم می‌شود. در بخش پیشگیری، پلیس تلاش می‌کند از وقوع جرم و تخلف در جامعه پیشگیري کند، ولی علی­رغم تلاش‌های آن، وقوع برخی جرائم و تخلفات اجتناب‌ناپذیر است. پس از وقوع جرم وظایف دیگر پلیس در راستاي کشف جرم، دستگیري متهم و... آغاز می‌شود و تا صدور حکم قطعی و اجراي آن ادامه می‌یابد. همان‌گونه که ملاحظه می‌شود، این نیرو متناسب با شرایط و وضعیت‌های گوناگون، وظایف متعدد و متنوعی را عهده‌دار است که اجراي هر یک از آنها ارتباط تنگاتنگی با امنیّت داخلی یا ملي دارد. به‌منظور اجراي درست و دقیق این وظایف و پیشگیري از جرائم و تخلفات شغلی کارکنان ناجا، مقررات قانونی یا آیین‌نامه‌ای تنظیم شده است. مقررات تقنینی همانند قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح، ناظر به تعریف جرائم و مجازات آنها است. مقررات آیین‌نامه‌ای نیز ناظر به تعریف انحرافات شغلی کارکنان پلیس و تنبیهات انضباطی آنها است (افراسیابی و ساریخانی،1394: 66).

     

     

     

    اقدامات انضباطي در ناجا

    کارکنان نیروی انتظامی از نظر امور انضباطی تابع قانون استخدام ناجا و آیین‌نامۀ انضباطی نیروهای مسلح هستند. تنبیهات پانزده‌گانه‌ای که به­علت تخلفات کارکنان برابر مادۀ 120 قانون استخدام ناجا اعمال می‌شود، به شرح زیر است:

    1. توبیخ شفاهی؛ 2. توبیخ کتبی؛ 3. توبیخ در دستور قسمتی؛ 4. توبیخ در دستور نیروی انتظامی یا سازمان؛ 5. توبیخ در فرمان همگانی؛ 6. خدمت شبانه‌روزی در قسمت حداکثر به مدت سی روز؛ 7. بازداشت غیرقابل تمدید در بازداشتگاه حداکثر به مدت سی روز؛ 8. کسر حقوق حداکثر به میزان یک‌پنجم، حداکثر به مدت چهار ماه؛ 9. انتظار خدمت حداکثر به مدت شش ماه؛ 10. بدون کاري حداکثر تا سه ماه؛ 11. محرومیت از ترفیع حداکثر به مدت چهار سال؛ 12. تنزیل موقت یک درجه یا رتبه حداکثر به مدت دو سال؛ 13. تنزیل دائم یک درجه یا رتبه؛ 14. معافیت از خدمت؛ و 15. اخراج از خدمت (قانون استخدام ناجا،1390).

    باید توجه کرد که اقدامات انضباطی یكنواخت، مداوم و پیگیر باشد تا از بازدارندگی لازم برخوردار باشد. قابل­ذکر است که هدف از تنبیه، اصلاح فرد متخلف، تنبّه و آگاهی دیگران می‌باشد و تنبیه نباید جنبۀ انتقامی داشته باشد. قدردانی از خدمات فوق‌العاده و اعمال برجسته افراد خدمت­گذار و همچنین تنبیه عناصر خطاکار از عوامل مؤثر فرماندهی و مدیریت است؛ بنابراین فرماندهان، رؤسا و مدیران باید در تشویق و تنبیه پرسنل تحت امر، مواردي را كاملاً مورد توجه قرار دهند.

    ملاحظات تنبيهات انضباطي

    الف: هر فرمانده در هنگام تنبیه زیردستان خود، علاوه بر ساماندهی، باید نقش قاضی را ایفا کند؛ یعنی مانند بازپرس تمام دلایلی كه له یا علیه زیردست است سنجیده، سپس عمل ارتكابی را با نوع و میزان تنبیه تطبیق دهد و مثل یك قاضی در حدود اختیارات خود، دستور صادر کند.

    ب: در تعیین تنبیه باید سوابق خدمتی و روحیۀ زیردستان و اوضاع و احوال، علل ارتكاب اعمال و میزان آگاهی متخلف از مقررات خدمتی و آثار ناشی از اجرا نکردن آنها مورد توجه قرار گیرد.

    ج: قبل از تعیین تنبیه، فرمانده، رئیس یا مدیر  باید تأمل و تعمق كافی نموده و پس از اینكه اجرای آن را ضروری تشخیص داد با قاطعیت و سریعاً آن را اجرا کند، تا زیردستان تصور نکنند فرمانده، رئیس یا مدیر در تعیین تنبیه دچار تردید یا دودلی است.

    د: تنبیه باید مبتنی بر مصالح خدمتی بوده و خالی از هر نوع حُب و بغض  باشد.

    ه) تنبیهات انضباطی باید به‌منظور بهبود خدمت و انضباط  عمومی باشد و طوری انجام شود كه زیردستان به بی‌طرفی و عدالت فرماندهان و رؤسا و مدیران معتقد شوند.

    و: تأخیر در اجرای تنبیه موجب تقلیل آثار آن می‌شود.

    ز: هرگاه فرمانده را، در مقابل زیردستانش تنبیه یا سرزنش کنند، موجب سلب اعتماد زیردستانش خواهد شد. تنبیه و سرزنش فرمانده در مقابل زیردستان، فقط در صورتی مجاز است كه خطای متخلف مستوجب تنبیه فوری بوده یا برای تنبیه دیگران ضروری تشخیص داده شود.

    ح: فرماندهان، مدیران و رؤسا  موظف‌اند علل بی‌انضباطی و ناراحتی‌های مرئوسین خود را جست­وجو کرده و برای رفع آن اقدام کنند.

    ط: برای تخلف یا تقصیری كه تشخیص متخلف یا متخلفین مقدور نیست، نباید عده‌ای را دسته‌جمعی تنبیه كرد، زیرا نسبت به افراد باانضباط، بی‌عدالتی شده و آنان را از خدمت دلسرد كرده و اعتماد آنان را به فرماندهان و مدیران و رؤسا سلب می‌کند.

    ي: پرسنلی كه از قسمتی به قسمت دیگر مأمور می‌شوند برای تخلفاتی كه مرتبط با مأموریت انجام می‌دهند، مستقیماً از طرف فرماندهان، رؤسا و مدیران محل مأموریت، برحسب مورد تنبیه می‌شوند و در سایر موارد، اجرای تنبیهات، مربوط به فرماندهان رؤسا و مدیران سازمان اصلی آنان خواهد بود.

    شایان‌ذکر است که در تمام موارد، فرماندهان، رؤسا و مدیران بایستی علت تنبیه را به پرسنل تفهیم کرده و در اسرع وقت آن را اجرا کنند.

    انواع تخلفات در ناجا

    مادۀ 116 آیین‌نامۀ انضباطی به موارد متعددی اشاره داردکه مرتکبین آن، مستوجب تنبیهات پانزده‌گانه مذکور می‌شود. این موارد به‌قرار زیر است:

    الف: آراسته نبودن، نامناسب بودن وضع ظاهری و بی­توجهی به نظافت شخصی؛

    ب: رعایت نکردن ادب، سلسله‌مراتب و احترامات نظامی و اداری؛

    ج: بدرفتاری به پرسنل جمعی؛

    د: بی‌توجهی به آموزش: فرماندهان و مسئولین به آموزش و دانشجویان و دانش­آموزان به فراگیری آموزش؛

    ه: بی‌توجهی  و رعایت نکردن زمان حضور در محل خدمت یا مأموریت و غیبتی كه منجر به فرار نشود؛

    و: تظاهر به بیماری و عدم سلامت (تمارض) درصورتی‌که به تأیید پزشك نظامی برسد؛

    ز: نداشتن احساس مسئولیت و بی‌توجه بودن در خدمت، رعایت نکردن قوانین و مقررات آیین‌نامه‌ها، بخش‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و سایر دستورات؛

    ح: سستی و سهل‌انگاری در انجام‌وظیفه و اجرای دستورات در زمینه‌های عملیاتی، اداری و تداركاتی؛

    ط: تأخیر غیرموجه و بی­دقتی در ارائه گزارش‌ها و حقایقی كه در انجام مأموریت یگان مؤثر است و اظهارات و گزارش‌های خلاف واقع و كتمان حقیقت؛

    ی: سستی و سهل‌انگاری در مقابله با تبلیغات و عملیات روانی دشمن؛

    ک: پخش شایعات برای تخریب روحیۀ پرسنل خودی؛

    ل: سستی و سهل‌انگاری در امور نگهبانی، پاسداری، دیده‌بانی، دیده‌وری در مناطق رزمی، غیر رزمی و حیاتی كشور؛

    م: قصور، تقصیر در حفظ و نگه‌داری جنگ‌افزار، تجهیزات، مهمات و هرگونه اموال و اَسرار و اَسناد نظامی و دولتی و تسلیم مدارك و اسناد به افرادی كه حق دریافت آن را ندارند؛

    ن: ارتكاب اعمال و رفتار برخلاف شئون نظامی كه به‌موجب مقررات تعیین و ابلاغ می‌گردد و تظاهر به خلاف شرع مبین اسلام؛

    س: قصور و تقصیر و سهل‌انگاری در به‌کارگیری توان و امكانات دفاعی جهت انجام مأموریت در مقابل دشمن، قصور در جلوگیری از فرار و ازهم‌پاشیدگی پرسنل جمعی و همچنین جمع‌آوری پرسنل پراكنده به هنگام رزم؛

    ع: قصور و تقصیر و سهل‌انگاری در حفظ مواضع و  مناطق استحفاظی در مقابل دشمن و اَشرار، قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضدانقلاب.

    حدود اختيارات مقامات ذی‌صلاح در تنبيهات

     1. فرماندهان، رؤسا و مدیران می‌توانند در حدود اختیارات، تنبیهات انضباطی مندرج در آیین‌نامۀ انضباطی را كه اجرای آن مستلزم انجام تشریفات نیست، درمورد پرسنل متخلف در یگان یا قسمت تابعه خود مستقیماً اجرا کنند، ولی اگر متخلف جزو یگان یا قسمت دیگر باشد، باید تنبیه او را با ذكر علت از فرمانده، رئیس یا مدیر یگان متبوع فرد متخلف درخواست کنند.

    2. هرگاه پرسنل به هر علت دیگری از قسمت خود به دور باشد و مرتكب تخلفی شود، فرماندهی كه در حوزه مسئولیت او تخلف، ارتكاب یافته در صورت محرز بودن تخلف، می‌تواند به­علت بُعد مسافت از قسمت سازمانی متخلف، كه اجرای مقررات موجب تأخیر در تنبیه متخلف می‌شود، با رعایت حدود اختیارات بر طبق مقررات برای تنبیه متخلف اقدام و نتیجه را به قسمت وی اعلام کند.

    3. به‌محض اینكه دستور تنبیهی صادر می‌شود، مقامی كه تنبیه را مقرر داشته است باید بدون تأخیر مراتب را به متخلف ابلاغ کند.

    4. تنبیهات پرسنل باید در سوابق خدمتی آنان منعكس شود.

    5. هرگاه فرمانده، رئیس و مدیر متوجه شود اختیاراتش از لحاظ اجرای تنبیهات به‌اندازه‌ای نیست كه بتواند تنبیه مناسبی برای متخلف اعمال كند در حدود اختیارات، متخلف را تنبیه کرده و برای تنبیه بیشتر از اختیارات خود، از مقام بالاتر تقاضا می‌کند.

    6. فرماندهان، رؤسا و مدیران قسمت‌های مستقل (مانند گردان و تیپ) می‌توانند از اختیارات مقام یك رده بالاتر استفاده کنند.

    7. پرسنلی كه از قسمتی به قسمت دیگر مأمور می‌شوند برای تخلفاتی كه مربوط  به انجام مأموریت آنان می‌باشد، مستقیماً از طرف فرماندهان، رؤسا و مدیران محل مأموریت تنبیه می‌شوند و در سایر موارد، اجرای تنبیه مربوط به فرمانده، مدیر یا رئیس اصلی آنان خواهد بود. البته در مورد مأموری به سازمان‌های كشوری، اعمال تنبیه انضباطی موكول به اعلام تخلف از طرف سازمان كشوری به قسمت اصلی پرسنل متخلف بود و دستور تنبیه از طرف فرمانده مربوطه صادر می‌شود.

    8. پرسنلی كه در بیمارستان‌های نیروهای مسلح تحت معالجه باشد هرگاه مرتكب تخلفی شود كه مستلزم تنبیه انضباطی باشد، مدیر بیمارستان چگونگی تخلف را به فرمانده، رئیس یا مدیر مربوطه اطلاع داده و تقاضای تنبیه خاطی را کند. اجرای تنبیه مقرره پس از بهبودی و رفع نقاهت  خواهد بود.

    9. پرسنلی كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می‌شوند، بدون خدمت بوده و تا پایان تنبیه نباید هیچ یك از وظایف مربوط  به شغل خود را انجام دهند.

    10. پرسنلی كه به خدمت شبانه‌روزی در قسمت تنبیه می‌شوند، پس از انجام خدمات محوله باید در قسمت مربوط باقی بمانند.

    11. برای پرسنل از درجات ستوانی داخل به بالا و معادل آن كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می‌شوند، نگهبان گمارده نمی‌شود و مجاز به استفاده از لباس نظامی خواهند بود.

    12. برای پرسنلی كه به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه و به مناسبت اهمیت تخلف و یا به‌موجب اوامر صادره باید تحت مراقبت قرار گیرند یا به دستور مقامات قضایی بازداشت و زندانی می‌شوند بایستی نگهبان گمارده شود. این افراد در تمام مدتی كه در بازداشتگاه می‌باشند مجاز به استفاده از لباس نظامی نیستند.

    13. ایام بازنشستگی پرسنل وظیفه كه در طی خدمت مقرره به بازداشت در بازداشتگاه تنبیه می‌شوند، جزو خدمت قانونی آنان محسوب نمی‌شود.

    14. هر مقامی كه تنبیهی را مقرر می‌دارد، می‌تواند ضمن ابلاغ، اجرای آن را تا مدت ۳ ماه به تعویق اندازد، هرگاه در این مدت كسی كه تنبیه شده است مرتكب تخلف دیگری نشود، اجرا و اثرات تنبیه مذكور به كلی منتفی و درصورتی‌که در مهلت مزبور، مستوجب تنبیه دیگری بشود این تنبیه با تنبیه اول توأماً اجرا خواهد شد. این مهلت فقط به متخلفینی داده می‌شود كه دارای رفتار شایسته بوده و احتمال می‌رود از این فرصت استفاده کرده و خبط و خطای خود را با انجام خدمت جبران کند.

    15. هرگاه مجموع دو تنبیه از حدود مقرر در پیوست­های این آیین‌نامه تجاوز کند، تنبیه در دو نوبت و به فاصله هشت روز اجرا خواهد شد.

    16. لغو تمام یا قسمتی از تنبیه انضباطی كه مقرر شده، از طریق مقام تنبیه‌کننده ابلاغ می‌شود.

    دربارۀ تنبیه مرئوسین به كسر حقوق، توجه به موارد زیر الزامی است:

    الف) كسر حقوق حداكثر به میزان یک‌پنجم و حداكثر به مدت چهار ماه اعمال شود.

    ب) مورد فوق زمانی اعمال شود كه اثر آن بنا به تشخیص فرمانده، رئیس یا مدیر از تنبیهات دیگر غیر از انتظار خدمت و بدون كاری بیشتر باشد.

    ج) به­ازای هر روز غیبت غیرموجه، كسر حقوق معادل وجوه دریافتی یك روز محاسبه شود.

    مسئله مهم دیگری که دربارۀ تنبیه­شوندگان باید ذکر کرد، این است که آنها می‌توانند به­خاطر رفتار یا تنبیهاتی كه به ناحق و غیرقانونی درباره آنها مقرر شده، در درجۀ اول به مقامی كه تنبیه را تعیین کرده شكایت کنند، در صورت رسیدگی­نکردن، به یك رده بالاتر از مقامی  كه تنبیه را تعیین کرده شكایت کنند. بااین‌حال، شكایت باید انفرادی به‌عمل‌آمده و از طرف اشخاص دیگر یا به‌طور اجتماع نباشد و رونوشت آن را به مقام تنبیه‌کننده ارسال کند. البته باید توجه کرد که شكایت راجع به تنبیهات، مانع از اجرای تنبیه مقرره نخواهد شد. همچنین قابل‌ذکر است که شكایت راجع به تنبیهات فقط موقعی مجاز است كه ۲۴ ساعت از اجرای تنبیه گذشته باشد و در این صورت، شخص شاكی باید از مقامی كه تنبیه را مقرر داشته تقاضای ملاقات کرده و اعتراض خود را بیان کند. با این وصف مقاماتی كه تنبیه را مقرر داشته‌اند، می‌توانند حین اجرای تنبیه انضباطی چنانچه متخلف دارای رفتار شایسته باشد، از بقیه  یا قسمتی از تنبیه صرف‌نظر کنند.

    شایان‌ذکر است که رسیدگی به تخلفات پرسنل كه فرمانده نیرو برای آنان پیشنهاد محرومیت از ترفیع، تنزیل درجه یا رتبه، معافیت از خدمت یا اخراج از خدمت می‌دهد و همچنین رسیدگی به شكایت پرسنل از رده‌های بالاتر در امور خدمتی در هیئت‌های مندرج در مواد ۱۰۴ و ۱۰۵ قانون ارتش و هیئت‌های مشابه در ستاد فرماندهی كل قوا، سپاه و نیروی انتظامی به عمل می‌آید (آیین‌نامۀ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، 1395: 52-40).

    تخلفات زنان پلیس

    در اینجا یادآوری این نکته بسیار ضروری است که تخلفات زنان پلیس نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، تابع «دستورالعمل انضباطی کارکنان انتظامی پلیس زن» می‌باشد که به تصویب مقام معظم فرماندهی کل قوا رسیده است. مادۀ شش دستورالعمل فوق تصریح می‌کند که کنترل انضباطی زنان به عهده مسئول مربوط می‌باشد و همکاری توسط مردان در این مورد اکیداً ممنوع است. همچنین در مادۀ 27 آمده است، کارکنان انتظامی زن از تنبیه خدمت شبانه‌روزی در قسمت و بازداشت انضباطی در بازداشتگاه مستثنی هستند، لیکن به میزان ایامی که به خدمت شبانه‌روزی در قسمت تنبیه می‌شوند تنها آثار تبعی آن از قبیل احتساب در ترفیع و سایر امتیازات اعمال خواهد شد (جوکار،1392: 45-44).

    کلمات کلیدی: تخلف، تنبیه، نظم و ترتیب، آئین‌نامه انضباطی، فرمانده.

    منابع

    - آیین‌نامۀ انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران (1395). تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، چاپ هجدهم.

    - افراسیابی، علی، ساریخانی، عادل (1394). «قلمروِ کیفري در رسیدگی‌های انضباطی پلیس ایران»، نشریه پژوهش حقوق کیفري، سال سوم، شماره یازدهم،ص 66.

    - جوکار، حمید (1392). دانستنی‌های انضباطی و قضایی، رشت: معاونت نیروی انسانی فرماندهی انتظامی استان گیلان.

    - قانون استخدام ناجا (1390). تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - معين، محمد (1384). فرهنگ فارسي (تک‌جلدی)، تهران: سرايش، چاپ هفتم.

    منابع برای مطالعۀ بیشتر

    - قانون مجازات جرائم نیروهای مسلح (1382). روزنامه رسمی، شماره 17168.

    - لوئیس، جی بندر و همکاران (1392). انضباط نیروهای پلیس، ترجمۀ رامين درگاهی، تهران: مرکز تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا.

نظر شما