You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: توبیخ

    معادل انگلیسی:            Reprimand

     تعریف

    «توبیخ» در لغت به معنی نکوهیدن و سرزنش کردن است (معين،1384: 320). یکی از اشکال پانزده‌گانه از تنبیهات نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که دستور آن معمولاً از طرف فرمانده یا رئیس مستقیم افراد صادر می‌شود و قابل‌اعتراض نیز نیست (قانون استخدام ناجا،1390، فصل ششم).

    ب) متن

    نظام اداري هر كشور براي پاسخگويي به متقاضيان و ارباب‌رجوع، داراي سلسله مقرراتي است كه رعايت نکردن آنها موجب نارضايتي عمومي و بي‌انضباطي در كارها خواهد شد. در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، ديوان عدالت اداري به‌منظور رسيدگي به شكايات، تظلمات و اعتراض‌هاي مردم به مأموران يا واحدهاي دولتي يا آيين‌نامه‌هاي دولتي و احقاق حقوق آنها تأسيس شده است. از طرفي تخلفات اداري كه ناشي از رفتار و عملكرد كاركنان دولت در مواجهه با ارباب‌رجوع مي‌باشد نيز تصويب شده است. دامنۀ برخورد با تخلفات اداري تا آنجاست كه برخي از اين تخلفات جنبۀ كيفري داشته و مرتكب آن مجازات نيز مي‌شود؛ مثلاً اختلاس يا افشاي اَسرار و اَسناد محرمانه يا خریدوفروش مواد مخدر علاوه بر آنکه موجب مي‌شود مرتكب آن به مجازات كيفري يعني مجازات‌هايي نظير حبس، جزاي نقدي، انفصال از خدمات دولتي و... محكوم شود، به مجازات‌هاي اداري نيز مانند تنزل مقام، كسر حقوق و... نيز محكوم خواهد شد.

    تخلفات اداري

    تخلفات برابر قانون «رسیدگی به تخلفات اداری» مصوب 7/9/1372، شامل 38 مورد است که برخی از آنها عبارت‌اند از:

    1. اعمال و رفتار خلاف شئون شغلي يا اداري؛ براي مثال در وقت اداري كارمند اداري كارهاي شخصي‌اش را انجام دهد و يا مشغول انجام بازي رايانه‌اي شود؛

    2. نقض قوانين و مقررات مربوط به وظيفه اداری؛

    3. ايجاد نارضايي در ارباب‌رجوع يا انجام ندادن يا تأخير در انجام امور قانوني آنها بدون دليل؛

    4. ايراد تهمت، افترا و هتك حرمت افراد (اين عمل جرم نيز است و مرتكب به مجازات شلاق تا 74 ضربه و يا 50 هزار تا 1 ميليون ريال جزاي نقدي محكوم مي‌شود)؛

    5. اخاذي (چنانچه كارمند دولت برخلاف قانون يا بيش از مقررات قانوني وجه يا مالي اخذ يا امر به اخذ آن كند، به مجازات حبس از 2 ماه تا يك سال و نيز مسترد نمودن مبلغي كه اخذ كرده محكوم خواهد شد لذا اخاذي، هم تخلف اداري، هم جرم است)؛

    6. اختلاس (هرگاه كارمند دولت اعم از رسمي و غیررسمی وجه يا مطالبات يا حواله‌ها يا سهام و اَسناد و اوراق بهادار و يا ساير اموال متعلق به دولت يا اشخاص را كه برحسب وظيفه به وي سپرده شده است، به نفع خود يا ديگري برداشت يا تصاحب کند، متخلف محسوب و به حبس و جزاي نقدي و رد مال و انفصال محكوم مي‌شود؛ ازاین‌رو اختلاس هم، جرم و هم تخلف است)؛

    7. تبعيض يا اعمال غرض يا روابط غير اداري در اجراي قوانين نسبت به اشخاص (اين عمل هم طبق ماده 605 قانون مجازات اسلامي تحت شرايطي جرم است)؛

    8. ترك خدمات در خلال ساعات موظف اداري؛

    9. تكرار در تأخير ورود به محل خدمت يا تكرار خروج از آن بدون كسب مجوز؛

    10. تسامح در حفظ اموال و اَسناد و وجوه دولتي و ايراد خسارات به اموال دولتي (اين عمل جرم نيز محسوب و مرتكب به مجازات حبس از 6 ماه تا 2 سال محكوم مي‌شود).

    مجازات تخلفات اداري

    مجازات و تنبيه‌هاي اداري براي كارمنداني كه مرتكب تخلف مي‌شوند، بر مبناي شدّت و ضعف تخلفات عبارت‌اند از:

    1. اخطار كتبي بدون درج در پرونده استخدامي؛

    2. توبيخ كتبي با درج در پرونده استخدامي؛

    3. كسر حقوق و فوق‌العاده شغل يا عناوين مشابه حداكثر يا یک‌سوم از يك ماه تا يك سال؛

    4. انفصال موقت از يك ماه تا يك سال؛

    5. تغيير محل جغرافيايي به مدت 1 تا 5 سال؛

    6. تنزل مقام و يا محروميت از انتصاب به پست‌هاي حساس و مديريتي؛

    7. تنزل 1 يا 2 گروه يا به عقب انداختن 1 يا 2 گروه به مدت 1 يا 2 سال؛

    8. بازخريد خدمت در صورت داشتن كمتر از 20 سال سابقه خدمت دولتي در مورد كارمندان زن و كمتر از 25 سال در مورد كارمندان مرد با پرداخت 30 تا 45 روز حقوق مبناي مربوط در قبال هر سال خدمت به تشخيص هيئت صادركننده رأي؛

    9. بازنشستگي در صورت داشتن بيش از 20 سال سابقه خدمت دولتي براي كارمند زن و بيش از 25 سال براي كارمند مرد بر اساس سنوات خدمت دولتي يا كاهش 1 يا 2 گروه؛

    10. اخراج از دستگاه متبوع؛

    11. انفصال دائم از خدمات دولتي.

    شایان‌ذکر است که کارکنان كليه وزارتخانه‌ها، سازمان‌ها، مؤسسات و شركت‌هاي دولتي و شركت ملي نفت و گاز و پتروشيمي و شهرداري‌ها و بانك‌ها و مؤسسات و شركت‌هاي دولتي كه تمام يا قسمتي از بودجه آنها از بودجه عمومي تأمين مي‌شود و نيز كاركنان مجلس شوراي اسلامي و نهادهاي انقلاب اسلامي، مشمول مقررات قانون «رسیدگی به تخلفات اداری» هستند و مشمولان قانون استخدام نيروهاي مسلح و غيرنظاميان ارتش و نيروهاي انتظامي، قضات، اعضاي هيئت‌علمي دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالي و مشمولان قانون كار تابع مقررات مربوط به خود هستند (رحیمی، 1393، کد خبر 409749).

    امور انضباطي در ناجا

    کارکنان نیروی انتظامی از نظر امور انضباطی تابع قانون استخدام ناجا و آیین‌نامۀ انضباطی نیروهای مسلح هستند. فصل ششم قانون مذکور به امور انضباطی، تشویقات، تنبیهات و نحوۀ رسیدگی به شکایات کارکنان از ماده 118 الی 124 پرداخته است. برابر مادۀ 120 قانون، تنبیهات پانزده‌گانه‌ای که به­علت تخلفات کارکنان اعمال می‌شود، به شرح زیر است:

    1. توبیخ شفاهی؛ 2. توبیخ کتبی؛ 3. توبیخ در دستور قسمتی؛ 4. توبیخ در دستور نیروی انتظامی یا سازمان؛ 5. توبیخ در فرمان همگانی؛ 6. خدمت شبانه‌روزی در قسمت حداکثر به مدت سی روز؛ 7. بازداشت غیرقابل تمدید در بازداشتگاه حداکثر به مدت سی روز؛ 8. کسر حقوق حداکثر به میزان یک‌پنجم، حداکثر به مدت چهار ماه؛ 9. انتظار خدمت حداکثر به مدت شش ماه؛ 10. بدون کاري حداکثر تا سه ماه؛ 11. محرومیت از ترفیع حداکثر به مدت چهار سال؛ 12. تنزیل موقت یک درجه یا رتبه حداکثر به مدت دو سال؛ 13. تنزیل دائم یک درجه یا رتبه؛ 14. معافیت از خدمت؛ و 15. اخراج از خدمت (قانون استخدام ناجا،1390).

    انواع توبيخ در ناجا

    برابر مادۀ 120 قانون استخدام ناجا (1390) توبیخ، پنج نوع است و معمولاً توسط فرمانده و یا رئیس مستقیم صادر می‌شود. درواقع توبيخ، سبک‌ترین تنبیه انضباطی کارکنان ناجا و نیروهای مسلح محسوب می‌شود و برخلاف برخی تنبیهات نظیر معافیت و یا اخراج، قابل‌اعتراض نیست. بدیهی است که توبیخ‌های كتبی و درج در دستور و فرمان، در ارتقای شغلی کارکنان، تأثیر زیادی دارد.

    باید توجه کرد که اقدامات انضباطی یكنواخت، مداوم و پیگیر باشد تا از بازدارندگی لازم برخوردار باشد. قابل­ذکر است که هدف از تنبیه، اصلاح فرد متخلف، تنبّه و آگاهی دیگران می‌باشد و تنبیه نباید جنبۀ انتقامی داشته باشد. قدردانی از خدمات فوق‌العاده و اعمال برجسته افراد خدمت­گذار و همچنین تنبیه عناصر خطاکار از عوامل مؤثر فرماندهی و مدیریت است؛ بنابراین فرماندهان، رؤسا و مدیران باید در تشویق و تنبیه پرسنل تحت امر، اصول زیر را که مستخرج از مادۀ 112 آیین‌نامۀ انضباطی است، كاملاً مورد توجه قرار دهند:

    الف: هر فرمانده در هنگام تنبیه زیردستان خود، علاوه بر ساماندهی، باید نقش قاضی را ایفا کند؛ یعنی مانند بازپرس تمام دلایلی كه له یا علیه زیردست است سنجیده، سپس عمل ارتكابی را با نوع و میزان تنبیه تطبیق دهد و مثل یك قاضی در حدود اختیارات خود، دستور صادر کند.

    ب: در تعیین تنبیه باید سوابق خدمتی و روحیۀ زیردستان و اوضاع و احوال، علل ارتكاب اعمال و میزان آگاهی متخلف از مقررات خدمتی و آثار ناشی از اجرا نکردن آنها مورد توجه قرار گیرد.

    ج: قبل از تعیین تنبیه، فرمانده، رئیس یا مدیر  باید تأمل و تعمق كافی نموده و پس از اینكه اجرای آن را ضروری تشخیص داد با قاطعیت و سریعاً آن را اجرا کند، تا زیردستان تصور نکنند فرمانده، رئیس یا مدیر در تعیین تنبیه دچار تردید یا دودلی است.

    د: تنبیه باید مبتنی بر مصالح خدمتی بوده و خالی از هر نوع حُب و بغض  باشد.

    ه) تنبیهات انضباطی باید به‌منظور بهبود خدمت و انضباط  عمومی باشد و طوری انجام شود كه زیردستان به بی‌طرفی و عدالت فرماندهان و رؤسا و مدیران معتقد شوند.

    و: تأخیر در اجرای تنبیه موجب تقلیل آثار آن می‌شود.

    ز: هرگاه فرمانده را، در مقابل زیردستانش تنبیه یا سرزنش کنند، موجب سلب اعتماد زیردستانش خواهد شد. تنبیه و سرزنش فرمانده در مقابل زیردستان، فقط در صورتی مجاز است كه خطای متخلف مستوجب تنبیه فوری بوده یا برای تنبیه دیگران ضروری تشخیص داده شود.

    ح: فرماندهان، مدیران و رؤسا  موظف‌اند علل بی‌انضباطی و ناراحتی‌های مرئوسین خود را جست­وجو کرده و برای رفع آن اقدام کنند.

    ط: برای تخلف یا تقصیری كه تشخیص متخلف یا متخلفین مقدور نیست، نباید عده‌ای را دسته‌جمعی تنبیه كرد، زیرا نسبت به افراد باانضباط، بی‌عدالتی شده و آنان را از خدمت دلسرد كرده و اعتماد آنان را به فرماندهان و مدیران و رؤسا سلب می‌کند.

    ي: پرسنلی كه از قسمتی به قسمت دیگر مأمور می‌شوند برای تخلفاتی كه مرتبط با مأموریت انجام می‌دهند، مستقیماً از طرف فرماندهان، رؤسا و مدیران محل مأموریت، برحسب مورد تنبیه می‌شوند و در سایر موارد، اجرای تنبیهات، مربوط به فرماندهان رؤسا و مدیران سازمان اصلی آنان خواهد بود.

    شایان‌ذکر است که در تمام موارد، فرماندهان، رؤسا و مدیران بایستی علت تنبیه را به پرسنل تفهیم کرده و در اسرع وقت آن را اجرا کنند.

    مادۀ 116 آیین‌نامۀ انضباطی به موارد متعددی اشاره داردکه مرتکبین آن، مستوجب تنبیهات پانزده‌گانه مذکور می‌شود. این موارد به‌قرار زیر است:

    1. آراسته نبودن، نامناسب بودن وضع ظاهری و بی­توجهی به نظافت شخصی؛

    2. رعایت نکردن ادب، سلسله‌مراتب و احترامات نظامی و اداری؛

    3. بدرفتاری به پرسنل جمعی؛

    4. بی‌توجهی به آموزش: فرماندهان و مسئولین به آموزش و دانشجویان و دانش­آموزان به فراگیری آموزش؛

    5. بی‌توجهی  و رعایت نکردن زمان حضور در محل خدمت یا مأموریت و غیبتی كه منجر به فرار نشود؛

    6. تظاهر به بیماری و عدم سلامت (تمارض) درصورتی‌که به تأیید پزشك نظامی برسد؛

    7. نداشتن احساس مسئولیت و بی‌توجه بودن در خدمت، رعایت نکردن قوانین و مقررات آیین‌نامه‌ها، بخش‌نامه‌ها، دستورالعمل‌ها و سایر دستورات؛

    8. سستی و سهل‌انگاری در انجام‌وظیفه و اجرای دستورات در زمینه‌های عملیاتی، اداری و تداركاتی؛

    9. تأخیر غیرموجه و بی­دقتی در ارائه گزارش‌ها و حقایقی كه در انجام مأموریت یگان مؤثر است و اظهارات و گزارش‌های خلاف واقع و كتمان حقیقت؛

    10. سستی و سهل‌انگاری در مقابله با تبلیغات و عملیات روانی دشمن؛

    11. پخش شایعات برای تخریب روحیۀ پرسنل خودی؛

    12. سستی و سهل‌انگاری در امور نگهبانی، پاسداری، دیده‌بانی، دیده‌وری در مناطق رزمی، غیر رزمی و حیاتی كشور؛

    13. قصور، تقصیر در حفظ و نگه‌داری جنگ‌افزار، تجهیزات، مهمات و هرگونه اموال و اَسرار و اَسناد نظامی و دولتی و تسلیم مدارك و اسناد به افرادی كه حق دریافت آن را ندارند؛

    14. ارتكاب اعمال و رفتار برخلاف شئون نظامی كه به‌موجب مقررات تعیین و ابلاغ می‌گردد و تظاهر به خلاف شرع مبین اسلام؛

    15. قصور و تقصیر و سهل‌انگاری در به‌کارگیری توان و امكانات دفاعی جهت انجام مأموریت در مقابل دشمن، قصور در جلوگیری از فرار و ازهم‌پاشیدگی پرسنل جمعی و همچنین جمع‌آوری پرسنل پراكنده به هنگام رزم؛

    16. قصور و تقصیر و سهل‌انگاری در حفظ مواضع و  مناطق استحفاظی در مقابل دشمن و اَشرار، قاچاقچیان و سارقین مسلح و عوامل ضدانقلاب.

    کلمات کلیدی: تخلفات، توبیخ شفاهی، توبیخ کتبی، توبیخ در دستور، توبیخ در فرمان.

    منابع

    - آیین‌نامه انضباطی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران (1395). تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، چاپ هجدهم.

    - رحیمی، حسن (1393). «تخلفات اداری، مقررات و مجازات‌ها»، سایت خبری تابناک، کد خبر 409749.

    - قانون استخدام ناجا (1390). تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - معين، محمد (1384). فرهنگ فارسي (تک‌جلدی)، تهران: سرايش، چاپ هفتم.

    منابع برای مطالعۀ بیشتر

     - منصور، جهانگیر (1399). قوانين و مقررات مربوط به مجازات جرائم نیروهای مسلح و دادرسي نيروهاي مسلح،

    تهران: ديدار، چاپ هجدهم.

    - منصور، جهانگیر (1379). مجموعه قوانین نیروهای مسلح، قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران (فصل پنجم)، تهران: شرکت انتشارات احیا.

    - منصور، جهانگیر (1379). مجموعه قوانین نیروهای مسلح، قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (فصل پنجم)، تهران: شرکت انتشارات احیا.

نظر شما