You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

     عنوان: محافظ

     معادل انگلیسی: Bodyguard

     تعریف

    «محافظ» در لغت به معنی نگهبان و حفظ‌کننده است (معین،1384: 933) و در اصطلاح، فردی است که با استفاده از روش‌ها و دستورالعمل‌های حفاظتی، احتمال خطر را برای فرد تحت حفاظت کاهش می‌دهد (ولیئی،1394: 11).

    ب) متن

    پیچیدگی و نوسان روابط دیپلماتیک و حرکت در خارج از چارچوب و قواعد شناخته‌شده بین‌المللی، موجب شده تا برخی دولت‌ها برای نیل به اهداف خود از شیوه‌های غیرمسالمت­آمیز استفاده کنند و از طریق حذف فیزیکی و ترور شخصیت‌های مهم حکومتی یک کشور، سعی بر تأثیرگذاری بر روند سیاسی آن کشور داشته باشند. از سوی دیگر منازعات داخلی و جناحی و اختلافات قومی و مذهبی نیز عامل تعدادی دیگر از اقدامات خشونت‌آمیز و تروریستی به­شمار می‌رود؛ بنابراین برای جلوگیری از ترور شخصیت‌های مهم حکومتی، ایجاد یک تشکیلات تخصصی همراه با سازماندهی و آموزش افرادی خاص که عهده‌دار حفاظت و تأمین امنیّت آنان باشند، ضرورتی انکارناپذیر محسوب می‌شود (سیاح البرزی،1393: 6).

    حفاظت از جان در قانون مجازات اسلامی

    امروزه هر کسی برای حفاظت از خود راهی را در پیش می‌گیرد. این امر با توجه به درجۀ اهمیت و موقعیتی که افراد در اجتماع دارند، با روش‌های گوناگونی اجرا می‌شود؛ مسئله «حفاظت» از بستن در و پنجره‌ها برای جلوگیری از ورود سارقان آغاز و تا استفاده از شوکرها، اسپری‌های (افشانه­های) فلفل و حتی استفاده از محافظ شخصی ادامه دارد.

    در قوانین ایران موردی با عنوان «دفاع مشروع» در قانون مجازات اسلامی مطرح شده است؛ اگر ثابت شود فردی برای دفاع از خود در مقابل فرد ضارب ایستادگی کرده است، درصورتی‌که فرد ضارب زخمی یا حتی کشته شود، دفاع وی مشروع محسوب شده و دفاع‌کننده مجازات نمی‌شود. البته باید توجه کرد که برای این مسئله شرایطی خاصی وجود دارد که در قانون، جزء به جزء آن درج شده است. از جمله این شرایط متناسب بودن دفاع با نوع حمله و همچنین فراهم نبودن امکان گریز از صحنه جرم می‌باشد. درهرحال باید توجه کرد که تشخیص این امر برعهدۀ قاضی است و در صورت نبودن ادله کافی، فرد ضارب ممکن است به دیه و یا قصاص محکوم شود.

     فردی که برای خود محافظ شخصی استخدام می‌کند، نیاز دارد تا کسی از وی بیش از دیگران حفاظت کند. فرد محافظ نیز علاوه بر مجهز بودن به انواع و اقسام هنرهای رزمی، نیازمند برخی وسایل دفاعی نظیر اسلحه سرد و گرم می‌باشد که داشتن آن برای افراد عادی ممنوع است. در قوانین ایران داشتن، خرید و فروش سلاح جنگی و همچنین شکاری بدون داشتن مجوز جرم تلقی می‌شود. در قانون برای خرید و فروش اسلحه جنگی و شکاری مجازات حبس بیش از 3 سال تعیین شده است. اگر فرد محافظ در یک درگیری از این سلاح استفاده کند، به دیه و قصاص محکوم خواهد شد. درصورتی‌که فرد محافظ وسایلی مانند شوکر، گاز اشک‌آور و اسپری (افشانه) فلفل تهیه کند، مطابق قانون قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، مجرم محسوب خواهد شد. قابل­ذکر است که استفاده از گازهای بی‌حس‌کننده، بی­هوش‌کننده و اشک‌آور، حبس از 6 ماه تا 2 سال و استفاده از مواد محترقه و شوک‌دهنده‌ها (شوکرها)، حبس از 91 روز تا 6 ماه را در پی دارد. در کل باید این نکته را مدنظر قرار دارد که استفاده از بادیگارد یا همان محافظ شخصی، وجاهت قانونی ندارد. البته مراکزی هستند که زیر نظر مؤسسات خدمات حفاظتی و مراقبتی پلیس پیشگیری فعالیت می‌کنند، اما در این مراکز هم محافظ شخصی به­معنای اخص در اختیار کسی قرار نمی‌گیرد. نگاه این مراکز به محافظ، نگاه نگهبان محله است که از مکان خاص نگهبانی می‌کنند. البته در تعریف این مراکز گزینه‌هایی وجود دارد که می‌توان آنان را محافظ شخصی به‌حساب آورد؛ چنانچه منظور از گرفتن محافظ شخصی، گرفتن اسکورت و نگهداری از اشیای گران‌قیمت و اوراق بهادار باشد که در این زمینه نیز مؤسسات خدمات محافظتی و مراقبتی  پلیس خدماتی ارائه و افرادی را معرفی می‌کنند (سایت گروه وکلای یاسا، 1396).

    شرایط داشتن محافظ

    شایان‌ذکر است که در کشور ما اگر کسی بخواهد از او محافظت شود، باید مراحل مختلفی را طی کرده و مجوزهای لازم در این خصوص اخذ کند. در اوضاع فعلی، هیچ فرد حقیقی یا حقوقی نمی‌تواند بدون اخذ مجوز از مراجع ذی‌صلاح، محافظ یا تیم حفاظت داشته باشد. درصورتی‌که اشخاص نیازمند محافظ باشند، موضوع باید برحسب موقعیت فرد و تهدیدی که ممکن است وی در معرض آن باشد، در شورای امنیّت کشور یا شورای تأمین استان مطرح شود و یا به دستور مقام قضایی صورت پذیرد. بدیهی است در آن صورت با توجه به رده‌بندی‌های موجود، در این خصوص و نحوۀ محافظت تصمیم‌گیری خواهد شد. البته این دستور نیز موقتی است و داشتن محافظ یک دستور دائمی نمی‌تواند باشد (ایسنا، 1394، کد خبر: 94021206558).

    حفاظت از شخصیت‌ها در ناجا

     بر اساس بند 6 مادۀ 4 قانون تشکیل ناجا مصوب 1369، مسئولیت حفاظت از تمام شخصیت‌های نظام بر عهده نیروی انتظامی است. البته امروزه و با توجه به تدبیر و تشخیص شورای عالی امنیّت ملی، حفاظت از سران سه قوه به­طور موقت به سپاه پاسداران واگذار شده است. در سازمان ناجا، یگان حفاظت از شخصیت‌ها و دژبان عهده‌دار حفاظت از مسئولان و شخصیت‌های نظام می‌باشد.

    شرایط جذب نیرو در یگان حفاظت از شخصیت‌ها

    با توجه به اهمیّت و حساسیت مأموریت‌های این یگان، نحوۀ جذب نیرو در آن تابع شرایط خاصی است. با این کار از میان کارکنان ناجا، افراد خبره و زبده انتخاب می‌شوند تا بتوانند حداقل شرایط لازم برای انجام مأموریت‌های حساس این یگان را داشته باشند. اولین شرط جذب نیرو در این یگان، علاقه­مندی است. در مرحلۀ بعد، داشتن ویژگی‌هایی مثل اندام متناسب، ورزیدگی بدنی، هوش بسیار بالا، چهره، قد و قواره، فرم بدنی قابل قبول و همچنین رفتار موقر الزامی است. در بین عوامل ذکرشده، داشتن رفتار موقر اهمیت مضاعفی دارد؛ وقتی فردی به عنوان محافظ در کنار یک مسئول قرار می‌گیرد باید نحوۀ رفتار و گفتارش در شأن جایگاهی باشد که در آن قرار گرفته است. علاوه بر آن بسیاری از پرسنل یگان حفاظت شخصیت‌ها باید در کنار شخصیت‌های خارجی در داخل و خارج از کشور قرار گیرند که در این شرایط، حساسیت نحوۀ گفتار و کردار آنها دو چندان می‌شود؛ زیرا ما به­عنوان یک مسلمان و شیعه، باید نحوۀ رفتار، کردار و گفتارمان مطابق با موازین شرعی و حُسن خلق توصیه‌شده در دینمان باشد.

    آموزش در یگان حفاظت از شخصیت‌ها

    هر نیرویی که وارد یگان حفاظت شخصیت‌ها می‌شود باید در نخستین گام، یک دورۀ مقدماتی را بگذراند که شامل کشف و خنثی‌سازی انواع بمب و مواد منفجره، اسکورت، بازرسی و... است؛ فرد در این دوره، به­صورت عملی و نظری، با مأموریت این یگان و حفاظت شخصیت‌ها کاملاً آشنا می‌شود.

    بعد از گذراندن این دورۀ مقدماتی، نیروها به­ترتیب وارد رده‌های کشف و خنثی، رده اسکورت و حفاظت از میهمانان خارجی و حفاظت از اجلاس‌های داخلی و خارجی که در کشور انجام می‌شود و در نهایت وارد رده اسکورت و محافظت از وزرا و شخصیت‌های داخلی می‌شوند. با توجه به رده‌هایی که در آن قرار می‌گیرند، آموزش‌های مرتبط با آن رده‌ها را می‌بینند؛ مثلاً برای حفاظت از وزرا و حفاظت از شخصیت‌ها، سه سطح آموزشی متفاوت با عنوان سطح یک، دو و سه تعریف شده است. سطح یک پس از سطح مقدماتی انجام می‌شود که حدود 5 تا 6 سال را شامل می‌شود و به سطح دو ارتقا می‌یابد و پس از 15 سال قرار گرفتن در این سطح نیز به سطح سه وارد می‌شود. البته پیش از ارتقای سطح نیز یک آزمون گرفته می‌شود که در صورت قبولی وارد سطح بعدی می‌شود و در صورت دست نیافتن به نمره موردنظر، آزمون مجددی گرفته می‌شود که اگر در این آزمون هم موفق نباشد، مجبور به خروج از یگان حفاظت شخصیت‌ها خواهد شد. این به معنای آن است که کسی که در کنار یک شخصیت دارای رده امنیّتی بالا قرار می‌گیرد، حتماً آموزش‌های کامل دیده است و اطلاعات دقیقی از کشف و خنثی‌سازی بمب و مواد منفجره، اسکورت و سایر رده‌های مقدماتی دارد.

    از دیگر آموزش‌های تیم حفاظت شخصیت، آموزش رهایی گروگان است. این آموزش هم در رده مقدماتی و هم در رده تخصصی، به محافظان آموزش داده می‌شود. در واقع این آموزش، از جمله آموزش‌های مهم در حین مأموریت‌های یگان حفاظت است. قابل­ذکر است که از تیم‌های رهایی گروگان هم در زمان برگزاری اجلاس‌ها و هم به­عنوان تیم همراه برخی از شخصیت‌ها استفاده می‌شود. بعد از آموزش دورۀ مقدماتی و در رده‌های بعدی آموزش، زبان انگلیسی، عربی و فرانسه به­صورت مکالمه‌ای و برای رفع نیازهای شغلی آنها ارائه می‌شود. البته یک محافظ در کنار آموزش‌های مختلف به کسب مهارت نیز نیاز دارد. مهارت رانندگی از جمله ملزومات اولیه و مهارت‌های مهمی است که یک محافظ باید به آن مسلط باشد. یگان حفاظت از شخصیت‌ها، یک مأموریت مردمی و اجتماعی است، و یک محافظ باید توجه داشته باشد که مأموریتش در محیطی شهری است که مردم اعم از پیر و جوان و زن و مرد در آن حضور دارند؛ بنابراین یک محافظ در وهلۀ اول، باید چنان با مهارت رانندگی کند که ضمن محافظت از شخصیت، موجب وارد شدن خسارت به مردم نشود و اختلالی در عبور و مرور ایجاد نکند، پس تصور این موضوع که محافظ باید پدال گاز را فشار دهد و به­صورت مارپیچ از بین خودروهای دیگر عبور کند، اصلاً درست نیست. البته این مطلب به­معنای نادیده گرفتن مهارت‌های مانوری با خودرو یک محافظ نیست. باید توجه کرد که سرعت خودرو، می‌تواند یک تهدید به‌حساب بیاید. سرعت بالا احتمال خطر تصادف و اختلال ترافیکی را افزایش می‌دهد و همچنین از مهارت محافظ برای شلیک در صورت لزوم می‌کاهد؛ از این‌رو هنر رانندگی در شهری مثل تهران بسیار پراهمیت‌تر از مهارت‌های آرتیستی است. یکی دیگر از مهارت‌هایی که یک محافظ باید کاملاً به آن مسلط باشد، مهارت تیراندازی و شلیک است. در واقع بیشترین آموزش یگان حفاظت از شخصیت‌ها به محافظان، آن است که به‌اصطلاح دست به اسلحه باشند و در کمترین زمان و با بالاترین دقت از اسلحه استفاده کنند. در یگان حفاظت از شخصیت‌ها، در کنار آموزش‌هایی که به نیروها داده می‌شود، تأکید ویژه‌ای بر تقویت اعتقادات و باورهای دینی می‌شود. بدیهی است که صرف آموزش فنی و تجهیزاتی نمی‌تواند تضمین‌کننده موفقیت در میدان عمل باشد.

    در هر تیم حفاظت یک نفر به­عنوان سَرتیم از طرف یگان حفاظت از شخصیت‌ها انتخاب می‌شود. یک سَرتیم حفاظت، علاوه بر دارا بودن سابقه بالا، نیازمند داشتن مهارت و هوش بسیار بالا است. البته پیش‌نیاز این مسئولیت، موفقیت در فراگرفتن آموزش‌های ویژه‌ای است که به­عنوان آموزش‌های تخصصی به ماهرترین و باتجربه‌ترین محافظان این یگان ارائه می‌شود. در سال‌های اخیر، آموزش‌های فشرده و حرفه‌ای به­صورت شبانه‌روزی و میدانی مختص سَر تیم‌های حفاظت تدوین شده که آنها را در شرایط عملیاتی و میدانی قرار می‌دهد. در کنار آموزش‌های مذکور، یک سَرتیم به مهارت بسیار بالا در تیراندازی، فیزیک بدنی مناسب، آمادگی جسمانی بالا و قدرت تجزیه‌وتحلیل قوی در کوتاه‌ترین زمان در شرایطی که خطر جان شخصیت را تهدید می‌کند، نیاز دارد.

    اختیارات یک سَرتیم هم از سوی یگان حفاظت از شخصیت‌ها معین می‌شود و هم میدان عمل آن را مشخص می‌کند؛ مثلاً زمانی که سَرتیم مطمئن شود تهدیدی در کمین شخصیت قرار دارد، با توجه به اینکه از تجربۀ بسیار بالایی برخوردار است و بهترین برآورد را از وضعیت دارد، فرماندهی میدان را به عهده می‌گیرد. در چنین وضعیتی، انتظار می‌رود شخصیت بهترین تعامل را با وی داشته باشد. بدیهی است درصورتی‌که شخصیت به تهدید واقف شود و اصرار بر مخالفت با توصیه‌های سَرتیم حفاظت و مواجهه با تهدیدات داشته باشد، قطعاً مسئولیت از سَرتیم حفاظت سلب خواهد شد (خبرگزاری تسنیم، /22/9/1395، سیاح البرزی).

    کلمات کلیدی: محافظ، سَرتیم، یگان حفاظت از شخصیت‌ها و دژبان ناجا، شخصیت.

    منابع

    - خبرگزاری ایسنا (1394). «شرط داشتن بادیگارد در ایران»، مصاحبه با سردار تقی مهری، کد خبر: 94021206558.

    - خبرگزاری تسنیم (/22/9/1395). مصاحبه با سردار سیاح البرزی.

    - سایت گروه مشاوران یاسا (1396). «آیا امکان استفاده از محافظ شخصی در ایران وجود دارد؟»، نوشته شبنم کریمی،17 خرداد، ساعت 19:45.

    - سیاح البرزی، هدایت (1393). حفاظت شخصیت‌ها، تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - معین، محمد (1384). فرهنگ فارسی (تک­جلدی)، تهران: سرایش، چاپ هفتم.

    - ولیئی، میلاد (1394). بادیگارد، تهران: راز نهان.

     

    منابع برای مطالعۀ بیشتر

    -رسایی، جواد (1386). طرح‌ریزی حفاظت از شخصیت، تهران: فرماندهی آموزشی نیروهای مقاومت بسیج.

    - سلیمان، جواد (1382). حفاظت از شخصیت، دوره تخصصی 2، تهران: دانشکده شهید مطهری بسیج.

    - طالب‌زاده، حسن (1387). حفاظت از شخصیت‌ها، تهران: انتشارات معاونت آموزش ناجا.

     

نظر شما