You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: روحیه انتظامی

     معادل انگلیسی: Morale Law Enforcement

     تعریف

    «روحیه» در لغت به معنی مجموعه کیفیّات نفسانی و حالات روانی یک فرد است و «انتظامی» نیز به نیروهایی گفته می‌شود که حفظ و آرامش کشور را به عهده دارند (معین،1384: 515 و 126). اصطلاح «روحیۀ انتظامی» حالت و کیفیتی نفسانی است که فرد با داشتن آن به انجام وظیفه اشتیاق پیدا می‌کند و به‌عنوان یک عضو از یگان یا گروه در انجام مأموریت‌ها و رسیدن به هدف از خود علاقه‌مندی و فداکاری نشان می‌دهد (اکبرزاده و همکاران،1397: 256).

    ب) متن

    روحیه یکی از عوامل عمده برانگیزاننده افراد برای فعالیت در سازمان‌های نیروهای مسلح و عمومی است. یکی از مشخصه‌های سازمان‌های کارآمد، روحیه بالای کارکنان آن است. دستیابی به روحیۀ مطلوب کاری تنها از روی ترغیب میسر نبوده و قابل‌خرید هم نیست، ایجاد چنین حالتی به عوامل درون و برون‌سازمانی متعددی از جمله رفتار مناسب مدیران بستگی دارد. بر این اساس یکی از شاخص‌های اصلی ارزیابی پیشرفت و کارایی سازمان‌ها، ارزیابی روحیۀ کاری کارکنان است. این مسئله در سازمان‌های نظامی و انتظامی به­دلیل حساسیت بیشتر شغلی و لزوم واکنش مناسب کارکنان، به‌ویژه در شرایط بحران و جنگ به‌طور جدی مورد توجه مدیران و متخصصین منابع انسانی قرار دارد.

    روحیۀ حماسی

    روحیۀ حماسی به‌مثابه عامل اساسی تأثیرگذار بر موفقیت سازمان‌های رزمی از دیرباز تاکنون مورد توجه و تأکید متخصصان مختلف سیاسی و نظامی قرار دارد. دلیل این امر این است که وجود نشاط و سرزندگی از ضروریات افراد یگان‌های رزمی محسوب می‌شود. نشاط روحی، حتی بیش از تجهیزات، آموزش و... برای ایجاد انگیزه و تولید یک توان مستحکم و فناناپذیر، به‌منظور جان‌فشانی در راه اهداف و آرمان‌های سازمانی مؤثر واقع می‌شود. مدیران اجتماعی و فرماندهان نظامی تلاش دارند از یک‌سو با افزایش روحیه حماسی کارکنان خود، قدرت و اقتدار خود را افزایش داده و از سوی دیگر با تخریب روحیه ارتش مقابل امکان استیلای نظامی بر آنان را افزایش دهند.

    به‌طورکلی «روحیه» حالت واقعی کیفی درونی است که تمایل یا عدم تمایل فرد یا گروه برای رسیدن به یک هدف را روشن می‌کند. روحیه در حالت‌های مختلف متفاوت است و این تفاوت به شرایط روانی و جسمی و محیط و افرادی بستگی دارد که در زندگی و فکر فرد یا گروه مؤثر هستند.

    عوامل مؤثر بر روحیه

    شش عامل باعث بالا بردن روحیه در سازمان است:

    1. درستی و هماهنگی سرپرستی؛ 2. خوشنودی از کار؛ 3. رضایت از هدف‌های سازمان؛ 4. یگانگی و جوشش با همکاران؛ 5. رضایت نسبی از میزان حقوق، دستمزد و درآمد؛ 6. تندرستی جسمی و روانی در محیط کار.

    برخی از اندیشمندان روان­شناسی بر این باور هستند که روحیه از سه عنصر اساسی تشکیل شده است:

    الف) تعهد به اهداف یگان: یعنی اعضای آن یگان، اهداف یگان خویش را مهم ارزیابی کنند و خود را ملزم به تلاش برای دستیابی به آن اهداف بدانند.

    ب) التزام به هویت گروهی: یعنی تمامی یا حداقل اکثر اعضای آن یگان، منافع، امیال و مقاصد گروه را بر اهداف و مقاصد شخصی خود ترجیح داده و از انتساب به یگان خویش احساس رضایت و خرسندی کنند.

    ج) اعتماد به نفس: اعضا به توانایی‌ها و قابلیت‌های خویش ایمان و اعتقاد داشته باشند و در برابر نیروهای حریف احساس کمتری و زبونی نکنند (باصری،1389: 94-90).

    اهمیت روحیه در ناجا

    بررسی مواد دو، سه و چهار قانون تشکیل ناجا، نشان می­دهد که ناجا سازمانی مسلح بوده و در تابعیت فرمانده کل قوا و وابسته به وزارت کشور است. همچنین هدف از تأسیس این سازمان، برقراری نظم و امنیت، تأمین آسایش عمومی و فردی و حفظ و پاسداری از ارزش‌های انقلاب اسلامی در چهارچوب مرزهای جمهوری اسلامی است. مطالعه وظایف 29 گانه ناجا نشان می‌دهد این وظایف به دو قسمت اصلی شامل (انتظامی، خدمات انتظامی، قضایی، امنیتی، اطلاعاتی و مرزبانی) و فرعی شامل (نیروی انسانی، آموزشی، آمادی و پشتیبانی) می‌شود (مجموعه جزوات مقطع عمومی آموزش عمومی انتظامی فراگیران، 1384: 75-74). نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران با داشتن چند صد هزار نفر نیروی پایور و پیمانی، در 18 رسته، 124 رشته شغلی و 7383 عنوان شغلی سازماندهی شده است. از رسته‌های فوق هشت رسته، مأموریتی و صفی بوده و ده رسته مابقی، ستادی و پشتیبانی محسوب می‌شود. رسته‌های مأموریتی شامل آگاهی، اطلاعات، انتظامی، دریایی، راهور، عملیات ویژه، مرزبانی و هوایی است. رسته‌های پشتیبانی نیز شامل اداری، بهداری، آمادوپشتیبانی، حقوق، دارایی، رایانه و سیستم، فنی و مهندسی، مخوال، معارف و علوم انسانی و هنر می‌شود. رسته مادر و اصلی در این سازمان، رسته انتظامی می‌باشد که دارای 647 عنوان شغلی با سه رشته شغلی حفاظت، عملیات انتظامی و عمومی انتظامی است. در بین سه رشته شغلی فوق، سخت‌ترین آن عملیات انتظامی بوده که شامل دستگیری، ابلاغ حکم، بدرقه متهم، بازجویی، تحت نظرگاه و غیره است. رشته شغلی حفاظت (شامل حفاظت از اماکن و تأسیسات، گشت پیاده و خودرویی) و رشته شغلی عمومی انتظامی (امور اداری، پشتیبانی و بازرسی) از نظر سختی در مرتبه دوّم و سوّم قرار دارند (حسینیان،1396:82-124-141).

    ملاحظه موارد فوق نشانگر اهمیت و گستردگی این سازمان بسیار مهم در کشور می‌باشد؛ بنابراین داشتن هوشیاری، آمادگی دائمی و اقتدار لازم کارکنان ناجا در مقابله با بی‌نظمی‌ها، تخلفات و اغتشاشات اجتماعی برای تحقق مأموریت‌های محوله، کاملاً ضروری و حیاتی است. بررسی‌های علمی نشان می‌دهد در تأمین موارد فوق در کادر نیروی انتظامی، عامل روحیه نقش بسیار برجسته و حساسی دارد.

    وجود نشاط و سرزندگی از ضروریات واحدهای ناجا به‌خصوص واحدهای صفی و عملیاتی است. گاهی اوقات نشاط روحی حتی بیش از تجهیزات، آموزش، حقوق و غیره برای ایجاد انگیزه و درنهایت تولید یک انضباط مستحکم و فناناپذیر به‌منظور جان‌فشانی در راه اهداف و آرمان‌ها، مؤثر واقع می‌شود؛ بنابراین اولین گام در راه ایجاد استحکام سازمان ناجا، شناخت ابعاد روانی کارکنان آن به‌ویژه در واحدهای صفی و عملیاتی آن می‌باشد. بدیهی است زمانی کارکنان ناجا با اشتیاق و کارایی هر چه بیشتر درگیر خدمت و کار سخت انتظامی می‌شوند که بدانند مسئولان، آنها را علاوه بر شناخت، درک می‌کنند و به تمام زوایای روحی و نیازهای مادی و معنوی آنان آگاهی دارند و با تمام توان برای رفع آن نیازها و تعالی کارکنان، تلاش می­کنند.

    صاحب‌نظرانی که عملکرد نیروهای پلیس را در شرایط بحرانی بررسی کرده‌اند، به این نتیجه رسیده‌اند که مهم‌ترین عامل اثرگذار بر ارتقای کارایی کارکنان پلیس، روحیه است. منظور آنها از روحیه، شوق، اشتیاق، تعهد و آمادگی روانی افراد برای انجام مأموریت‌های محوله می‌باشد (خرسندی­نیا و ابراهیمی قوام،170:1391).

    نقش ناجا در ارتقای روحیه کارکنان

    قابل­ذکر است که ارتقای روحیه دارای دو جنبۀ مادی و معنوی است. دربارۀ تقویت بُعد مادی کارکنان ناجا، می‌توان به برخی مواد مندرج در قانون استخدام ناجا اشاره کرد.

    بررسی قانون استخدام ناجا (1390) نشان می‌دهد این سازمان برابر فصل چهارم (درزمینۀ ترفیعات)، ماده 119 فصل ششم (درزمینۀ تشویق شفاهی، کتبی، اعطای مرخصی، جوایز، پاداش نقدی، سفر زیارتی، ارشدیت، درجه تشویقی)، فصل هشتم (درزمینۀ پرداخت فوق‌العاده سختی کار انتظامی علاوه بر سایر پرداخت‌ها) و فصل دهم (درزمینۀ استفاده رایگان از درمانگاه‌ها، بیمارستان‌ها، خدمات بیمه مکمل، عمر، حوادث، خانه‌های سازمانی، پرداخت وام و ودیعه مسکن، پرداخت دیه در قبال حوادث مربوط به انجام‌وظیفه، اعطای هزینه تحصیلی، غذا و لباس رایگان و غیره) قدم‌های مناسبی را برداشته است.

    علاوه بر موارد مذکور، کارکنان این سازمان به­دلیل تحت شمول بودن در نیروهای مسلح از امکانات و مزایای طرح حکمت که شامل سبدهای کالایی رایگان، خرید کالا همراه با تخفیف، استفاده از امکانات آموزشی مؤسسات با تخفیف و غیره نیز بهره‌مند هستند.

    درزمینۀ تقویت بُعد معنوی روحیه در ناجا نیز می‌توان به تقویت روابط بین فرماندهان و مدیران با کارکنان، برگزاری جلسات اخوت در بین پرسنل، اجرای برنامه‌های مختلف فرهنگی توسط سازمان عقیدتی - سیاسی ناجا، اجرای دوره‌های همتاپروری برای پرورش فرماندهان و مدیران آتی ناجا و غیره اشاره کرد.

    کلمات کلیدی: روحیۀ انتظامی، تقویت مادی، تقویت معنوی، کارکنان ناجا.

    منابع

    اکبرزاده، علیرضا و همکاران (1397). «بررسی تأثیر اعتماد سازمانی و شایستگی مدیریتی بر روحیه سازمانی»، علوم مراقبتی نظامی، سال پنجم، شماره چهارم، شماره مسلسل هجدهم، ص 256.

    - باصری، احمد (1389). «مدل توسعه روحیه حماسی برای مقابله با دشمن در جنگ آتی»، نشریه مطالعات عملیات روانی، شماره 25، ص 94-90.

    - حسینیان، شهامت (1396). برنامه‌ریزی نیروی انسانی پلیس زن، تهران: دانشگاه علوم انتظامی.

    - خرسندی­نیا، علی و صغری ابراهیمی قوام (1391). «بررسی عوامل مؤثر بر روحیه کارکنان پلیس ضد اغتشاش»، فصل­نامه توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، سال هفتم، شماره23، ص 170.

    - قانون استخدام ناجا (1390). تهران: معاونت تربیت و آموزش ناجا، اداره کل منابع و متون درسی.

    - مجموعه جزوات مقطع عمومی آموزش عمومی انتظامی فراگیران (1384). ساختار و مقررات استخدامی ناجا، تهران: دانشگاه علوم انتظامی، مرکز آموزش عالی نصر، معاونت آموزش.

    -معین، محمد (1384). فرهنگ فارسی (تک‌جلدی)، تهران: سرایش، چاپ هفتم.

    منابع برای مطالعۀ بیشتر

    - غضنفری، احمد و محمد کارگر (1391). «بررسی تأثیر عوامل فردی و سازمانی بر روحیه نظامی و مقابله با تهدید در کارکنان یک واحد نظامی»، فصل­نامه روانشناسی نظامی، سال سوّم، شماره یازدهم.

    - فقیهی­ پور، جواد و منصور افشارپور (1389). «بررسی تأثیرگذاری آرم، علائم، نشان و درفش نظامی بر روحیه و اعتمادبه‌نفس نظامیان»، فصل­نامه مدیریت نظامی، شماره چهلم.

     

نظر شما