You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •                                                                                                                                                                                                               

    رفتارهای شهروندی سازمانی organizational citizenship behavior

     

    رفتارهای شهروندی سازمانی به مثابه رفتارهای مفید اختیاری و داوطلبانه که در شرح وظایف رسمی کارکنان قرار ندارد و کارکنان پلیس برای انجام آنها به دنبال پاداش یا جبران خدمت نیستند، اما به صورت مستقیم و غیر مستقیم در عملکرد سازمان برای دست­یابی به اهداف سازمانی تأثیرگذار هستند، تعریف می‌شود (1).

    متن

    نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (ناجا)، سازمانی است که در راستای دست یابی به اهداف والای خود در تأمین امنیت شهروندان، بیشترین ارتباط را با متغیرهای محیطی مانند متغیرهای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و... دارد و همین امر، امکان مدّون کردن تمامی نقش‌های یک مأمور پلیس را کاهش می‌دهد. بنابراین کارکنان پلیس در طول مأموریت‌های خود، با وظایفی روبه رو می‌شوند که در قالب شرح شغل رسمی آنها قرار ندارند، اما برای رسیدن به هدف سازمان- پلیس- یعنی ایجاد امنیت عمومی، بسیار مهم هستند. در ادبیات نوین رفتار سازمانی، این گونه تبیین شده است که این وظایفِ افزون بر نقش را کارکنانی انجام می‏دهند که دارای سطح بالایی از شاخص‏های «رفتارهای شهروندی سازمانی» هستند (2).

    به طور نظام‌مند و در قالب فرایندهای استاندارد تحقیقات علمی، مطالعات مربوط به این مفهوم ابتدا در مقالات برنارد  و کاتز (3) مطرح شد، ولی باتمن و اورگان (4) بودند که برای اولین بار در خلال بررسی رابطه بین رضایت شغلی و عملکرد، از اصطلاح «رفتار شهروندی سازمانی» استفاده کردند. آنان در مقاله‌ای با عنوان «رضایت شغلی و سربازان خوب؛ ارتباط بین احساسات درونی و رفتارهای شهروندی» مفهوم رفتار شهروندی سازمانی را به دنیای مدیریت معرفی نمودند. ارگان نیز در کتاب خود تحت عنوان «رفتارهای شهروندی سازمانی: نشانگان سرباز خوب» به تبیین مفاهیم و کارکردهای بیشتری از رفتارهای شهروندی سازمانی پرداخته است (5).

    تحقیقات صورت گرفته بر روی رفتارهای شهروندی سازمانی، عمدتاً بر چند زمینه از قبیل: رضایت شغلی، تعهد سازمانی، هویت سازمانی، عدالت سازمانی، اعتماد، نوع رهبری، رابطۀ رهبر و پیرو و... به عنوان عوامل ایجاد و تقویت کنندۀ رفتار شهروندی سازمانی، متمرکز بوده‌اند (6). از سوی دیگر، یک دسته از تحقیقات بر پیامدهای رفتارهای شهروندی سازمانی، تمرکز کرده‌اند. در این زمینه، عواملی از قبیل؛ بهبود عملکرد سازمان، افزایش اثربخشی سازمانی، موفقیت سازمانی، افزایش تعهد سازمانی کارکنان، رضایت مشتری، وفاداری مشتری، افزایش سرمایه اجتماعی و... به عنوان مهم‌ترین پیامدهای وجود رفتارهای شهروندی سازمانی ذکر شده‌اند.

    بولینو و تورنلی (7) اعتقاد دارند که رفتارهای شهروندی، دارای دو حالت عمومی هستند؛ اولاً آنها به طور مستقیم قابل تقویت نیستند و دوم اینکه، ناشی از تلاش‌های ویژه و فوق‌العاده هستند که سازمان‌ها برای دست­یابی به موفقیت از کارکنانشان انتظار دارند (8). به عنوان مثال بسیاری از مأموران پلیس در حین انجام وظایف خود با شرایطی روبه رو می‌شوند که امنیت جانی آنها به خطر می‌افتد، قطعاً با پاداش‌های مادی و مستقیم نمی‌توان افراد را مجاب به انجام درست مأموریت در چنین شرایطی کرد و تنها افرادی این کار را انجام می‌دهند که به اهداف و ارزش‌های سازمان اعتقاد قلبی دارند و حاضر به فدارکاری برای دست یابی به آنها هستند.  

     ابعاد گوناگونی برای رفتارهای شهروندی سازمانی پیشنهاد شده است. با این حال، ابعاد ارائه شده از سوی پودساکف (9) و همکاران که شامل رفتارهای کمکی، اجابت سازمانی، جوانمردی، وفاداری سازمانی، ابتکار فردی، آداب اجتماعی (فضیلت شهروندی) و توسعۀ خود می‌باشد، از مقبولیت بیشتری برخوردار هستند (10).

    کلید واژه ها

    رفتارهای شهروندی سازمانی، آداب اجتماعی، فضیلت شهروندی، وفاداری سازمانی، رفتارهای کمکی.

    ارجاعات

    1-   یاوری، امیرحسین؛ احمدرضا اسماعیلی. رفتارهای شهروندی سازمانی. دفتر تحقیقات طرح و برنامه ناجا، 1392، ص 30.

    2-   اسماعیلی، احمدرضا. بررسی نقش تعهد سازمانی و ادراک کارکنان از عدالت سازمانی بر ایجاد و گسترش رفتارهای شهروندی سازمان. پایان نامه کارشناسی‌ارشد مدیریت اجرایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، 1391، ص 37.

    3-   Barnard & Kotz

    4-   Betman & organ

    5-   همان منبع، ص 42.

    6-   Podsakoff, A., Mackenzie, E. (2000). “Organizational citizenship behaviors: a critical review or theoretical and empirical literature and suggestions for future research”. Journal of Management, Vol. 26, No. 3, pp. 513–563.

    7-   Bolino & torenly

    8-   مقیمی، محمد (1384). «رفتار شهروندی سازمانی، از تئوری تا عمل». فرهنگ مدیریت، سال سوم، شماره یازدهم، صص 19- 48.

    9-   Podsakoff

    10- Podsakoff, A., Mackenzie, E. (2000). “Organizational citizenship behaviors: a critical review or theoretical and empirical literature and suggestions for future research”. Journal of Management, Vol. 26, No. 3, pp. 513–563.

نظر شما