You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • استاندارد Standar

    ریشۀ واژۀ استاندارد، از کلمه انگلیسی Stand گرفته شده که در زبان فرانسه و آلمانی به آن نُرم (Norme) می گویند(1) و مترادف با پرچم و علم میباشد و مفاهیمی از قبیل قاعده، قانون، معیار، شاخص و نظم نیزدارد.. امروزه از واژۀ  استاندارد در زمینه های متفاوتی استفاده میشود؛ به طور مثال در مکالمات روزمره به کاربردن عباراتی نظیر لوازم استاندارد، رفتار استاندارد و امثال آن بسیار رایج است(2). سازمان بین المللی استاندارد- International Organization for Standardization   (ISO) این واژه را اینگونه تعریف کردهاست: «استاندارد، مستندی است که بنابر توافق عمومی و توسط یک سازمان مشخص و رسمی تنظیم شده و برای کارهای تکراری و مشابه، قوانین و راهنماها و ویژگی های فعالیتها یا نتایج آنها در جهت دستیابی به سطح بهینه کارها مورد استفاده قرار می گیرد. (بهروزریاحی ، 1383) بنا براین تعریف کاربردی استاندارد، ویژگی های فنی یا ملاک های مورد نظر عمومی است که با همکاری و توافق و تأیید عمومی تمام ذینفع ها و ذیربط ها تنظیم میشود و نظمی است مبتنی بر نتایج استوار علوم و فنون و تجارب بشری در کلیه رشته ها و فعالیتهای عمومی به صورت قواعد و مقررات که به منظور ایجاد هماهنگی و وحدت، توسعه و تفاهم، تسهیل در ارتباطات، صرفه جویی در اقتصاد ملی، حفظ سلامت و ایمنی عمومی و گسترش مبادلات بازرگانی داخلی و خارجی به کارمی رود.

    سابقۀ تاریخی استاندارد بر به  46 سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد  که ژولیوس سزار ، استاندارد کردن تقویم و تعداد روزهای ماه در سال رومی را تعیین نمود . در زمان رنسانس، استانداردهای اوزان و مقیاس که جنبه های عمومی داشت، مورد استفاده بیشتر مردم واقع میشد؛ اما پس از عصر رنسانس با توجه به تحول بنیادی که در طرز تفکر اجتماعی و رشد اختراعات و تولیدات صنعتی (انقلاب صنعتی) رخ داد ، استانداردهای صنعتی به ویژه برای کالاهای تولید انبوه نیز به وجود آمد.

    در حال حاضر با توجه به رشد تکنولوژی و استفاده از ماشین آلات جدید، افزایش تولیدات صنعتی و در نتیجه رقابت در بازارهای داخلی و خارجی ، تولید کنندگان را بر آن داشته تا به استاندارد کالاها توجه ویژه داشته باشند. برای دولتها ، استانداردها پایه های علمی و فنی در زمینه قوانین مربوط به بهداشت، ایمنی و محیط زیست را ایجاد کرده، همچنین زمینه رشد اقتصادی را فراهم میکنند. و برای کشورهای در حال توسعه نیز: استانداردهای بین المللی که مظهر توافقات جهانی است به عنوان منابع مهم فنی شناخته شده اند. با تعریف مشخصه هایی که از محصولات و خدمات در بازارهای صادراتی انتظار می رود، استانداردهای بین المللی پایه ای برای تصمیمات درست در هنگام توسعۀ منابع و جلوگیری از اسراف آنها درکشورهای در حال توسعه محسوب میشود. اهمیت استاندارد کردن کالاها را در پنج حوزه ( تجارت ، تولید کننده، مشتری، جامعه و حفظ محیط زیست ) میتوان مورد توجه قرار داد .

     

    برای انجام فعالیت ملی در امر استاندارد لازم است تا یک مؤسسه استاندارد ملی تأسیس شود .این مؤسسات با تأیید مقامات ذی صلاح در کشورها به ویژه دولت تشکیل میشود و میتواند کاملاً دولتی (در کشورهای در حال رشد) یا غیر دولتی باشد. تشکیل این گونه سازمانها ارتباط مستقیم با وضعیت و ویژگی های کشور ذی ربط دارد. به طور مثال شرایطی از قبیل درجه رشد صنعتی، حجم تبادلات تجاری، سطح علمی و فنی وامثال آن از جمله علل اساسی و زیربنایی در توجیه تأسیس این گونه مؤسسات در کشورهای مختلف است  از آنجای یکه استاندارد کالاهای تولیدی برای کشورها از اهمیت بالایی برخوردار است، بر این اساس تولید کنندگان را الزام به انجام استانداردهای اجباری ( استانداردهایی که اجرای آنها به وسیله سازمان های فعال در آن صنعت اجباری است و هدف اصلی از وضع آنها ، تلاش برای ایجاد و حفظ سطح مطلوبی از کیفیت برای آن محصول  است تا از این طریق سلامت و ایمنی مصرف کنندگان تأمین شده و کیفیت محصول تولیدی افزایش یابد) و استانداردهای تشویقی ( در صنایعی که استاندارد اجباری برای محصول وجود ندارد، شرکتهایی وجود دارند که محصول را با کیفیت بالایی تولید و عرضه  کرده، داوطلبانه اقدام به رعایت استانداردهای مرتبط با صنعت خود می نمایند) می کند. (4)

    به کارگیری استاندارد ( تشویقی – اجباری ) یکی از پیچیده ترین اجزای سیستم استاندارد کردن است و بهره مندی از استاندارد به ویژه در مورد محصولات اعطای گواهی کیفیت یا صدور پروانه کاربرد علامت استاندارد است. گواهی کیفیت در واقع تأییدی های است بر تطابق محصول (فرآورده یا خدمت) با استانداردهای مربوط به آن که به طرق مختلف و توسط عاملان مختلف می تواند صادر شود. اعطای گواهی کیفیت یا صدور پروانه کاربرد علامت استاندارد کالا میتواند مزیتهایی شامل : ایجاد اطمینان برای خریدار از این که محصول به طورمعقولی (با توجه به اصول و احتمالات آماری) با استانداردهای مشخص و تأیید شده توسط یک مقام ذی صلاح مطابق دارد ، حفظ منافع مصرف کننده ، حمایت و تشویق تولید کننده را ایجاد کند ( محمود شوقی ، 1393 ). در تدوین استاندارد کالا نیاز است مدرکی تنظیم و به تصویب یکی از مراجع استاندارد  ( سازمان استاندارد بین المللی، منطقه ای،  ملی،  شرکتی،  کارخانهای ) برسد. که این مدرک را سند استاندارد مینامند و  باید دارای ساختار عمومی سند  شامل عنوان ، شماره سند، دامنه، موارد کاربرد، پیشگفتار، مقدمه، استانداردهای مرجع، مدارک کاربردی، تعاریف و اصطلاحات، فهرست،   الزامات، آزمونها، تضمین کیفیت، پیوستها و مستندات اطلاعاتی  باشد  تا مقبولیت استفادۀ آن مهیا شود (1) . یک استاندارد کالا به منظور تبیین روشن و بدون ابهام برای تسهیل بازرگانی وارتباطات بین تأمین کننده و مشتری، طراحی می شود. بر این اساس در تدوین استاندارد باید به سه نکته کلیدی توجه کرد: 1- کیفیت لازم را داشته باشد؛  2- زمان تدوین، زمان مناسبی باشد؛ 3- هزینه آن معقول و مناسب باشد. همچنین در جهت تدوین استاندارد ها نیاز  است شش اصل پایه  زیر:

     

    اصل اول : تحلیل هدف و مستند کردن آن؛  اصل دوم : در نظر گرفتن جامعه هدف؛  اصل سوم : برنامه ریزی و تهیه گستره و عنوان؛ اصل چهارم : بازنگری برنامه، گستره و عنوان؛ اصل پنجم : تهیه پیش نویس متن استاندارد؛ اصل ششم : ارائه پیش نویس استاندارد، بازنگری و ویرایش  مورد توجه و رعایت قرارگیرد ، تاآن استاندارد قابلیت اجرایی شدن را داشته باشد  (5).

    از آنجایی که آماد و پشتیبانی یکی از ارکان اساسی پلیس به شمار می رود، توجه به جایگاه استاندارد در فعالیت های آماد و پشتیبانی به ویژه در موضوع اقلام و تجهیزات از اهمیت بسیار بالایی برخورداراست. تعیین استاندارد مورد نیاز کاربران در اقلام و تجهیزات مورد استفاده در سطح کلیه رده های پلیس امری ضروری است و میتواند موجب افزایش طول عمر مصرف و کاهش هزینهها  شود(6)  که در نتیجه افزایش بهره وری را برای پلیس به دنبال خواهد داشت. به همین منظور به مدیران و کارشناسان آماد و پشتیبانی توصیه میشود در انتخاب و به کارگیری یک سند استاندارد به معیار های زیر که بسیار مؤثر خواهد بود ، توجه خاص معطوف دارند :

    ·         جامع و کامل بودن ( به گونه ای که نیازهای سازمانی را پوشش دهد )؛

    ·         به روز بودن ( بهره گیری از آخرین نسخه های ویرایش شده )؛

    ·         نرم افزاری بودن ( قابلیت جست و جوی محورها ، موضوعات و قلم کالا را داشته باشد )؛

    ·         داشتن سطح استاندارد بالا ( برگرفته از استانداردهای بین المللی و منطقهای باشد )؛

    ·         در دسترس بودن؛

    ·         داشتن ارتباط جامع با دیگر منابع استاندارد سازی؛

    ·         نظامی – انتظامی و تجاری بودن؛

    ·         تدوین شده از ابعاد مختلف خرید و تولید؛

    ·         جهانی یا منطقه ای بودن.(7)

     کلید واژه ها

     استاندارد کالا، استاندارد اجباری ، استاندارد تشویقی ، سند استاندارد ، اصول استاندارد

    ارجاعات

    1 - یگانه، مهرداد. استاندارد و استانداردکردن. مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، 1379.

    2- شوقی، محمود. استاندارد سازی و یکنواخت سازی اقلام. دانشگاه علوم انتظامی امین، 1393.

    3- ریاحی، بهروز. آموزش استانداردسازی. مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، 1383.

    4- موسوی، نجم الدین.  سیستم های خرید و انبارداری. انتشارات ترمه، 1385.

    5- پورشمس، مهرداد. استانداردهای شرکتی. مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران، 1384.

    6 - DoD 4120 , 24 M Defense Standardization Program ( DSP) – policies & procedures – march 2000

    7 - Richard. 1998. Organization theory and design. Us: International Thomsonpress Daft 18/1998-Daft

     منابع برای مطالعات بیشتر

    1- شورای هم اندیشی و بازنگری قوانین ، مقررات و فرآیندهای سازمان استاندارد – دیماه 1388

    2- گزیده ای از استاندارد و کیفیت (1385) اداره کل استاندارد و تحقیقات صنعتی استان تهران.

    3-اساسنامه مرکز استاندارد دفاعی ایران ، سال 1378.

نظر شما