You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • زاغه مهمات Munitions cave     

    زاغه (1) سوراخی که در کوه، تپه یا بیابان برای استراحت چهارپایان آماده کنند، کنایه از: چهاردیواری محقر و تنگ برای زندگی فقرا (2). مهمات (3) آلات و ادوات جنگ، مواد منفجره‌ای است که برای استفاده در جنگ‌افزار کاربرد دارد که خرج نام دیگری است برای ماده انفجاری در سلاح‌های گرم، مهمات واژهای کلی و عمومی و متداول برای کلیه گلوله­ها، خمپاره-ها، موشک­ها، مین­ها و انواع مواد منفجره  که در نیروهای مسلح به­کار  می­رود (4). در دوران قاجار، بیشتر به انبار مهمات و اسلحه « قورخانه » گفته می‌شد، اما امروزه اغلب به محل ساخت، تعمیر و ذخیره مهمات و جنگ‌افزار، زرادخانه گفته می‌شود. يکي  از مهم­ترين  مواردي  که  بايد  در  امر  نگهداري  مهمات  مورد  توجه  قرار گيرد،  ايجاد سازه­اي  با  طراحي  پيچيده تر  نسبت  به احداث  ساير  ساختمان هاي  مسکوني،  تجاري،  آموزشي  و  اداري است که  اين  سازه  زاغه  نام  دارد (5). زاغه مهمات، محلی خاص با معماری ویژه، عموما به­صورت هلالی و بتونی که جهت نگهداری مهمات استفاده می­شود  به عبارت دیگر زاغه مهمات به محل نگهداری و انبار مهمات جنگی اعم از انواع گلوله تفنگ‌ها و گلوله توپ‌ها و سایر مواد منفجره گفته می­شود که مکانی امن، دور از دید، دور از دسترسی آسان و همراه با حفاظت دائمی است . 

    متن

    انواع زاغه­های مهمات: زاغه ايگلو، ايگلو به زبان اسكيموها به معني خانه است. خانه‌هاي يخي اسكيموها به شكل استوانه‌اي و با سقف قوسي است و چون انبارهاي امريكايي به انبارهاي اسكيموها شباهت زیادی دارد به این نام معروف شده که رایج‌ترین آن زاغه مهماتی با سقف قوسي نوع است . نوع قديمي آن در ايران با سقف قوسي آجري و ديوارة سنگي ساخته می­شد . زاغه های ایگلو از لحاظ ظرفيت و نوع مصالح و سازه، در 5 ، 15، 25، 35، 50 ، 150، 250، 350 ، 450  تني که در زير زمين، سطح زمين و دل کوه ساخته  می­شود و روي آن را با خاک استتار  می­کنند. البته در فاصله ای بین 3 تا 6 متر يک ديوار بتوني مسلح  بنام ديوار آتش برای جلوگيري از حمله و تيراندازي مستقيم دشمن، ساخته مي­شود . زاغه كورتبـا، سقف اين زاغه از نظر معماري گنبدي ‌شكل و فضاي داخل آن گرد است . يك سمت آن در و از لحاظ معماري شبيه آب ‌انبارهاي ايراني است كه در مناطق كويري براي ذخيره آب احداث مي‌شود. اين انبار در كشور ما به دلیل عدم فضاي مناسب چيدمان معمولا ساخته نمي‌شود ولي از لحاظ استتار از نوع ايگلو مناسب­‌تر است (6). زاغه پيش‌ساخته / متحرک، سقف اين انبار قوسي مانند ايگلو است با اين تفاوت كه تمام سازه براساس قالب و اندازه مشخصی به‌صورت پيش‌ساخته تهيه مي‌شود. براي ساخت هر حجم مورد نياز، متناسب با آن تعداد قطعات رينگي انتخاب مي‌شود. اين قطعات داراي طول و عرض، ارتفاع و ضخامت ثابتي است و براي ظرفيت مختلف، فقط تعداد رينگ‌ها تغيير مي‌كند و در نتيجه، طول انبار تغيير مي‌یابد. ساخت اين نوع انبار خيلي سريع است و در تمام موقعیت‌ها شرايط ساخت و احداث انبارهاي ايگلو را در آن رعايت مي‌كنند. اين انبارها بيشتر براي ذخيرۀ بار مبناي يگان و ردۀ سازمان مناسب است. اين زاغه معمولاً در حجم هاي کمتر از 50 تن اجرا مي ¬شود (7). محاسنی که  زاغه  متحرک دارد، شامل : انتقال زاغه از يک نقطه به نقطه ديگر در مواقع بحراني و در صورت گسترش شهرها و رعايت اصل پراکندگي درپدافند غير عامل، قابليت کم و زياد کردن حجم داخلي زاغه با استفاده از کم و زياد کردن رينگ ها و ايجاد امکان مديريت فضاي ذخيره سازي مهمات در برابر افزايش يا کاهش نياز سازماني، صاف و يک دست بودن رينگ هاي بتوني به دليل ويبراسيون بتون و وجود نداشتن  ترک هاي ريز و در نتيجه نياز نداشتن  به صمغ هاي اپوکسي به منظور پر کردن ترک­هاي مويي و نهايتاً سلامت ميلگرد در بتون به دليل عدم نفوذ هوا، استحکام و انعطاف در مقابل حرکات ارتعاشي و زلزله، استفاده از سکوي تخليه بار پس از انتقال رينگ­ها به ساير نقاط   به  عنوان فونداسيون يک سازه با کاربري ديگر مانند سردخانه است. تنها موضوع قابل تأمل زاغه متحرک، آسيب پذيري رينگ ها در حين عمليات حمل از کارگاه به محل نصب است که با رعايت مسائل ايمني و حمل ونقل، مي توان اين موضوع را برطرف  کرد (8).

     در ساخت زاغه¬های مهمات به پنج اصل اساسی شامل : 1 رعایت اصل آمایش سرزمینی در جانمایی ساخت مجموعه زاغه های مهمات؛ 2 رعایت فاصله مکانی ساخت این مجموعه­ها از شهرها و اماکن مسکونی؛ 3 رعایت اصل پراکندگی در ساخت سازه­ها در یک مجموعه؛ 4 - بهره گیری از محل­های صخره­ای و کوه برای ایجاد زاغه مهمات؛ 5 انتخاب محل­هایی که شرایط ایجاد حفاظت و امنیت بالا در آن امکان­پذیر باشد، باید توجه شود تا با افزایش بهره­وری بهینه، موجب افزایش ضریب ایمنی و امنیتی در قبال حوادث و مخاطرات شود.

     

    کلید واژه ها

    مهمات، زاغه ايگلو ، زاغه كورتبـا ، زاغه پيش‌ساخته / متحرک.

    ارجاعات

    1-cote, pen, slum

    2-معین، محمد. لغت نامه فارسی. انتشارات امیر کبیر، 1371.

    3-Ammunition , Munitions 

    4-عنبرستانی، محمود . فرهنگ عمومی لجستیکی.  اداره لجستیک ستاد مشترک سپاه، 1378.

    5-سمائی، سیدعلیرضا. سازماندهی ذخیره سازی مهمات در یگان های ناجا با رویکرد پدافندغیرعامل. دوره 14 ، شماره 25، 1394.

    6-شوقی، محمود و رضا دارابی. انبارداری سلاح و مهمات. معاونت آموزش ناجا، 1391.

    7-مهدي، صيادي. استاندارد ذخيره سازي مهمات ناجا با رويکرد پدافند غيرعامل. مرکز تحقيقات کاربردي معاونت آماد و پشتبانی ناجا، 1392.

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1 نوروزي ، محمدتقي. فرهنگ دفاعي امنيتي. مرکز مطالعات و پژوهش­هاي مديريت، 1385.

    2 - سازمان پدافند غير عامل. معرفي تهديدات و نحوه بررسي و ارزيابي آ­ن­ها، 1391.

    3 موحدی­نیا، جعفر . مفاهیم نظری دفاع غیر عامل. معاونت آموزش و نیروی انسانی ستاد مشترک سپاه پاسداران، 1385.

     

     

نظر شما