You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • لجستیک     Logistic

    لجستیک شامل کلیه فعالیت­هایی است که مربوط به امور برآورد، تامین، توزیع، ترابری، کنترل اموال، تعمیرات، نگهداری، تخلیه، بستری کردن، خدمات ساختمان و امور کارگری است (1). لجستیک یعنی مدیریت جریان کالا، اطلاعات یا هر نوع منابع دیگری مانند انرژی یا انسان‌ها بین محل تولید یا محل موجودی تا نقطه مصرف یا مورد نیاز برای برآورده­کردن نیازهای مصرفی است و در سازمان‌های نظامی هنر و علم به دست آوردن تولید، توزیع مواد و محصول در مکان مناسب و مقدار مناسب است (2). واژه‌نامه آکسفورد لجستیک را قسمتی از علوم نظامی که وظیفه تهیه و تحویل آماد و جابه­جایی مواد و افراد و تجهیزات را دارد، تعریف کرده­است. (3) لجستيك، واژه‌اي انگليسي با ريشه يوناني « Logistikos » بوده كه حرف « s » آخر واژه انگليسي، همانند حرف s در آخر واژه‌ « Mathematics » به‌ معني رياضيات است؛‌ يعني آنچه مربوط به حوزه اين علوم است. « Logistikos » در يونان باستان به معني حسابگري بوده كه در امور اداري و تداركاتي ارتش آنها كاربرد داشته است و به افسران اداري ارتش‌هاي روم و بيزانس « Logista » نيز گفته مي‌شده است. اين واژه در طول تاريخ كم و بيش همچنان در امور پشتيباني واحدهاي نظامي به‌كار مي‌ رفته که در قرن هيجدهم، فرانسوي‌ها رسماً اين واژه را در اصطلاحات نظامي خود وارد كردند. آنتوان هنري جوميني، متفكر و نويسنده نظامي فرانسوي، اولين بار در كتاب «خلاصه هنر جنگ» در سال 1838 لجستيك را هنر علمي تحرك ارتش‌ها تعریف کرده است. بعدها انگليسي‌ها از اين واژه در امور پشتيباني واحد‌هاي نظامي خود بهره جستند تا نهايتاً در جنگ‌هاي جهاني اول و دوم ، لجستيك در نيروها و سازمان‌هاي نظامي اكثر كشورهاي جهان، كاربردي مؤثر ولي با طيف‌هاي مختلفي در معني و حوزه عملكرد، ‌پيدا نمود. از نظر علوم دانشگاهی در سال ۱۳۸۷ در دانشگاه صنعتی امیرکبیر دانشکده مهندسی صنایع و سامانه‌های مدیریت، رشته مهندسی صنایع گرایش لجستیک در مقطع کارشناسی ارشد راه اندازی و نسبت به جذب دانشجو اقدام کرد.

    متن

    در سال 2003، انجمن مديريت لجستيك بین المللی، مديريت لجستيك را به عنوان جزیي از مديريت زنجيره تامين معرفي می­کند و بیان می­دارد که لجستيك آن قسمت از مديريت زنجيره تامين است كه كارايي و اثربخشي جريان روبه جلو و رو به عقب و نيز ذخيره­سازي كالاها، خدمات و اطلاعات مربوطه بين نقطه آغازين زنجيره تا نقطه مصرف نهايي به منظور تامين نيازمندي­هاي مشتريان زنجيره را برنامه­ريزي، به­كار گیری و كنترل مي¬كند (4). بر این اساس باید توجه داشت که مدیریت زنجیره تامین داراى سه فرآیند عمده است: 1 - مدیریت اطلاعات (امروزه نقش، اهمیت و جایگاه اطلاعات براى همگان بدیهى است.گردش مناسب و انتقال صحیح اطلاعات باعث مى‌شود تا فرآیندها مؤثرتر و کاراتر شود و مدیریت آنها آسان‌تر گردد. مدیریت اطلاعات هماهنگ و مناسب میان شرکا باعث خواهد شد تا تأثیرات فزاینده‌اى در سرعت، دقت، کیفیت و جنبه‌هاى دیگر وجود داشته باشد. مدیریت صحیح اطلاعات موجب هماهنگى بیشتر در زنجیره خواهد شد. 2 - مدیریت لجستیک: در تحلیل سامانه¬هاى تولیدى موضوع لجستیک بخش فیزیکى زنجیره تامین را در بر می­گیرد. این بخش که کلیه فعالیت‌هاى فیزیکى از مرحله تهیه ماده خام تا محصول نهایى شامل فعالیت‌هاى حمل و نقل، انباردارى، زمان‌بندى تولید و... را  دربرمی­گیرد، بخش نسبتا بزرگى از فعالیت‌هاى زنجیره تامین را به خود اختصاص مى­دهد. در واقع، محدوده لجستیک تنها جریان مواد و کالا نبوده بلکه محور فعالیت‌هاى زنجیره تامین است که روابط و اطلاعات، ابزارهاى پشتیبان آن براى بهبود در فعالیت‌ها هستند. 3 - مدیریت روابط: مدیریت روابط، تأثیر شگرفی بر  همۀ زمینه­های زنجیره تامین و همچنین سطح عملکرد آن دارد. بسیاری از شکست­های آغازین در زنجیرۀ تامین، معلول انتقال ضعیف انتظارات وتوقعات، و نتیجه رفتارهایی است که بین طرفین درگیر در زنجیره به وقوع می­پیوندد. علاوه بر این ، مهم­ترین عامل برای مدیریت موفق زنجیره تامین، ارتباط مطمئن میان شرکا در زنجیره است به گونه­ای که شرکا اعتماد متقابل به قابلیت­ها وعملیات یکدیگر داشته باشند. کوتاه سخن اینکه در توسعه هر زنجیره تامین یکپارچه، توسعه اطمینان واعتماد در میان شرکا وطرح قابلیت اطمینان برای آنها از عناصر بحرانی ومهم برای رسیدن به موفقیت است (5).

    فعالیت­های مدیریت لجستیك که شامل: مدیریت حمل و نقل ورودی و خرو‌جی، ‌مدیریت ناوگان حمل، انبارداری، جابه­جایی ‌مواد و كالا، اجرای سفارش، طراحی شبكه لجستیك، مدیریت موجودی برنامه­ریزی عرضه و تقاضا، مدیریت اشخاص ثالث تأمین كننده خدمات لجستیك است. عملكرد لجستیك تا حدودی شامل تدارك و‌خرید، برنامه‌ریزی و زمان­بندی‌ تولید، مونتاژ ‌‌وبسته بندی و خدمات به مشتریان می­شود. لجستیك در تمامی سطوح برنامه­ریزی و‌ اجرا حضور فعال دارد، چه راهبردی، چه عملیاتی و چه تاكتیكی. مدیریت لجستیك یك عملیات یكپارچه­ساز است كه تمامی فعالیت­های لجستیكی را با هم ‌‌‌‌هماهنگ و بهینه می­کند. بدیهی‌است كه تحت این مدیریت فعالیت‌های لجستیك می­باید به هماهنگی و یكپارچگی با سایرفعالیت­ها اعم از بازاریابی، فروش , ساخت وتولید، مالی و فناوری اطلاعات دست یابند. 

    منافع به­كارگيري دانش لجستيک: شامل موجودي‌هاي کمتر، بهره‌وري بالاتر، چابکي بيشتر، موعدهاي تحويل کوتاه­تر، سود بالاتر ، رعايت حقوق بيشتر مشتري، وجود موجودي‌ها و اندازه انباشته‌ها به مقدار صحيح، قابليت مشاهده و ردگيري رخدادها، کاهش هزينه‌‌ها، افزايش خدمت دهي به مصرف‌كنندگان، ايجاد مزيت­هاي رقابتي، تعامل نزديک­تر با تامين کنندگان، ايجاد فرصت براي خريد مقادير زياد و با هزينه کمتر،  ايجاد مرجع پاسخگويي و توانايي اجراي دقيق سامانه­ها به صورت ترکيبي می­شود .

    مهمترين موانع توسعه لجستيك در كشورهاي درحال توسعه: دربردارندۀ  زيرساخت‌هاي ناكافي، زيرساخت‌هاي ضعيف حمل‌ و نقل و قوانين متعدد و مختلف مربوط به آن، زيرساخت¬هاي مخابراتي ناكافي، وسايل حمل‌ونقل فرسوده و ناكافي، شبكه جاده‌اي ناكافي، انبارهاي ناكافي، شبكه راه‌آهن اندك و قديمي، چالش‌هاي اقتصادي، درك ضعيف از اقتصاد رقابتي، ضعف در برنامه‌ريزي اقتصادي واقع‌ بينانه و عملي،  ضعف در تثبيت مسير اقتصادي، بازار كوچك داخلي و كمبود اطلاعات در بازار، سيستم بانكي ناكارا و نرخ­هاي بهره بالا، مشكلات و نارسايي­ها در حمايت‌هاي اقتصادي دولت،  ناكارايي نظام مالياتي، چالش‌هاي مديريتي،  مديريت  دیوانسالارانه (بروكراتيك) و نبود هماهنگي­هاي ميان سازماني در زنجيره، نبود انعطاف‌پذيري سامانه، نبوداعتماد بين اجزاي زنجيره و طولاني بودن  نظام­های قضايي برای حل و فصل دعاوي، كمبود نيروي انساني متخصص و صلاحيت‌دار است که برای رسیدن به توسعه یافتگی، باید این چالش ها را مرتفع کرد.

     

    کلید واژه­ها

    مديريت لجستيك، زنجيره تامين، مدیریت اطلاعات، مدیریت روابط، دانش لجستيک.

    ارجاعات

    1-     عنبرستانی، محمود. فرهنگ عمومی لجستیکی. اداره لجستیک ستاد مشترک سپاه،1378.

    2-     حداد عادل، غلامعلی. فرهنگستان زبان و ادب فارسی.1390.

    3-     نضرت پناه ، سیاوش. مدیریت فرماندهی لجستیک. موسسه انتشاراتی جهان جام جم،1384.

    4-     سایت انجمن لجستیک ایران،1394.

    5-     نادعلی، امیرحسین. لجستیک چیست. سایت مهندسی صنایع،1389.

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1 داگلاس، لانگ. لجستیک بین الملل.ترجمه همایون اسدی، نشر قلمرو آفتاب،1384.

    2 داگلاس ، ام . لمبرت و جیمز . آر . استاک. مدیریت راهبردی لجستیک. ترجمه دکتر ازگلی، مرکز مطالغات و پژوهش¬های پشتیبانی و مهندسی نا جا،1382.

نظر شما