You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    برنامه ریزی حمل و نقل

    حمل و نقل (1) حركت و تغيير مكان انسان، وسايل و تجهيزات از نقطه­اي به نقطه ديگر (2) حمل و نقل (transport  ) از کلمات trans به معنای از یک سو به سوی دیگر و portare  به معنی حمل کردن ریشه گرفته است. کلمه برنامه­ریزی در فرهنگ فارسی معین به­معنای طراحی و تنظیم مقررات برای اجرای یک کار یا برنامه اتلاق می­شود (3) و برنامه ریزی حمل ونقل عبارت است از برنامه­ریزی در زمان حال و آینده برای تصمیم­گیری آنچه که چه اجزایی کی و چگونه از کجا به کجا حرکت داده شوند.

    متن

    جاده شوش تا ساردیس یونان در عصر داریوش اول به دست مهندسان راه ایرانی کشیده شد و جاده ابریشم نیز از دوران اشکانیان تا کشف معبر جنوبی آفریقا (توسط واسکودوگاما) و عبور کشتی های پرتغالی از دماغه امیدنیک، بزرگترین جاده بازرگانی شرق و غرب به شمار می رفت. اركان عمده حمل و نقل شامل: راه (هدايت وسيله نقليه به مقصد را امكان پذير مي سازد ) وسيله نقليه (وسايل نقليه زميني، دريايي و هوايي) نيروي محركه (انرژي يا نيرويي كه كل وسيله نقليه متشكل از دستگاه محركه و بخش بارگير و مسافرگير را به حركت در می­آورد) پايانه (مکان نقطه شروع و پايان سفراست ) (4). اکثر سازمان­هایی که برای رفع نیازهای عمده خود در قالب یک زنجیره تامین فعالیت می­کنند بخش وسیعی از هزینه­های خود را در بخش حمل و نقل صرف می­کنند. مسلما استفاده از روش­هايي كه بتواند در هزينه­هاي حمل و نقل صرفه جويي ايجاد كند مورد توجه اين سازمان­ها ست. يكي از رويكردهاي علمي در كاهش هزينه­هاي حمل و نقل استفاده از برنامه­ريزي بهينه حمل و نقل است. در مسائل برنامه ريزي حمل و نقل معمولا كالا بايد از تعدادي مبدا به تعدادي مقصد از طريق ناوگان حمل انتقال يابد. اين موضوع كه كالا از كدام مبدا به چه ميزان و به كدام مقصد با چه نوعي از ناوگان حمل بايد انتقال  داد تا تقاضاي مقصد ها تامين  شود و كالاي انتقالي از هر مبدا نيز متناسب با عرضه آن باشد در حيطه مسائل برنامه ريزي حمل و نقل قرار مي­گيرد. اين موضوع در كشورهاي پيشرفته بسيار مورد توجه قرار گرفته است و جاي آن دارد كه در كشور ما نيز شركت­ها و سازمان­هايي كه درگير مسائل ترابري هستند توجه كافي به اين موضع داشته باشند.

    مأموريت برنامه ريزي حمل و نقل، مأموريت برنامه ريزي حمل و نقل عبارت از تهيه، گردآوري، ثبت و نگهداري اطلاعات مراحل مختلف دوره زندگي حمل و نقل است. مديران و مسئولان و کارکنان واحدهاي سهيم و دست اندركار با استفاده از اطلاعات و گزارش­هايي كه در برنامه ريزي حمل و نقل تهيه مي كنند، واكنش­هاي مناسب و فوري را براي حفظ برنامه زمان-بندي و تأمين نتايج، هدف­ها و خواسته­هاي حمل و نقل است. به عبارتي ديگر، ياري دادن به مديران و مسئولان و بالاترين توانائي را در بهينه كردن 3 عامل : زمان ، هزينه و كيفيت در اجراي يك حمل و نقل مناسب است. زمان، هزينه، عملكرد فني و سودآوري، مانند چرخ دنده­هايي با اندازه­هاي مختلف هستند كه در حول چرخ دنده تصميم­گيري قرار گرفته و با آن درگيرند و هر يك با حركت و تغييرات خود، اين چرخ دنده و ساير چرخ دنده­هاي حول آن را جابه­جا مي­كند (5). اجزای اساسی در برنامه ریزی حمل ونقل، شامل: تعریف وضعیت فعلی، تعریف مسئله، یافتن راه حل­ها، تحلیل عملکرد، ارزیابی گزینه­ها با استفاده از تحلیل عملکرد انجام شده ، انتخاب پروژه اولویت­دار و مشخصات فنی و ساخت است. روش برنامه­ ریزی حمل ونقل ، مجموعه اقداماتی است  که موجب تعادل بین عرضه و تقاضا در سامانه  حمل و نقل می­شود؛ زیرا عرضه و تقاضا در حقیقت مکمل یکدیگر هستند. به­طور کلی در هر فرآیند برنامه­ریزی حمل ونقل سه عضو اصلی شامل: 1 پیش­بینی تقاضای سامانه در سطوح مختلف تجهیزات مورد نظر؛ 2 - تشریح تغییرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی؛ 3 - ارزیابی سامانه به صورت تحلیل هزینه فایده هر یک از گزینه­های مورد نظر،  وجود دارد . در برنامه­ریزي حمل و نقل، از دو روش می­توان استفاده کرد :  الف- برنامه ریزي کوتاه مدت؛  ب- برنامه ریزي بلند مدت. با توجه به اینکه طول مدت برنامه ریزي عامل بسیار عمده­ي در بنیادي یا اصلاحی بودن برنامه است، لذا برنامه­ریزي بنیادي که محیط اجتماعی و فیزیکی را به وسعت بیشتري تغییر می­دهند به زمان طولانی­تري براي اجرا نیاز دارند؛ در حالی­که برنامه­هاي اصلاحی به دلیل وسعت کم و تغییرات در زمان کوتاه­تري قابل اجرا خواهند بود . معمولاً برنامه ریزی کوتاه مدت (یک تا پنج ساله) بیشتر برای مدیریت بهتر امکانات موجود و برنامه بلندمدت (۲۰ تا ۲۵ ساله) برای امکانات جدید به­کار می‌رود (6). برنامه ريزي بهينه حمل و نقل نقش فراواني در حصول كمترين زمان و هزينه دارد كه در اين زمينه نرم افزارهاي مناسبي تهيه شده است.  لذا مي­توان با دادن اطلاعات درست، برنامه ريزي بهينه رابه عمل آورد و با رعايت موارد زیر برنامه ریزی حمل ونقل را انجام داد:

    چه مقدار بار يا  نفرات بايد جابه­جا شوند؟ تقدم ترابري بار و  نفرات كدام است ؟ از چه نقطه­اي به چه نقطه­­اي بايد جابه­جائي انجام شود؟ با توجه به زمان و نوع محموله بهترين وسيله براي جابه­جائي كدام است ؟ چه مقدار و چه نوع وسيله ترابري موجود است ؟ ظرفيت و كشش جاده­ها، بنادر و فرودگاه­ها مورد توجه باشد؟ زمان­بندي حركت، زمان­بندي بارگيري، سرعت جابه­جائي هر نوع وسيله چگونه مشخص و در اختيار قرار گیرد ؟ باید برنامه­ريزي حمل و نقل را انجام داد ( 7). تقاضاي حمل و نقل انتظامي، جا­به­جايي نيروي انساني و کالا درسطح شهر و حومه، منطقه، کشور به منظور انجام فعالیت­های جاری پشتیبانی و حفظ امنيت عمومي جامعه است. عرضه خدمات حمل و نقل در نيروي انتظامي، با پيروي از تقاضای حمل و نقل در قالب :  سرویس­های ماموریتی، عملیاتی و پشتیبانی، سرويس­هاي ایاب و ذهاب کارکنان، وسایل نقلیه تاکتیکی و تخصصی در اختیار واحدها، حمل کالاهای پشتیبانی و تخصصی، حمل سلاح و مهمات در سطح شهر و بین شهری انجام می­پذیرد.

    با توجه به اینکه يكي از اركان موفقيت نيروی انتظامي در انجام وظايف و مأموريت‌ها ايجاد  وضعیت آماده‌ به كاري خودروهاي در اختيار است و در نيروي انتظامي آماده به­كار بودن خودروها برای بهره‌گيري مفيد، بموقع و مناسب از آنها، نقش بسيار مهم و حياتي در انجام مأموريت‌ها داشته و سبب ايجاد امنيت پایدار و تداوم اقتدار ناجا خواهد شد. از اين‌رو در برنامه­ریزی حمل ونقل ناجا نیاز است به وسایل حمل ونقل (خودروها، شامل: خودروهاي سبك، خودروهاي عملياتي، خودروهاي اداري پشتيباني، خودروهاي نيمه‌سنگين و سنگين، موتورسيكلت، شناورهای سبک و نیمه سنگین، بالگرد ثابت و متحرک كه مورد استفاده يگانهاست، توجه  کرد و برنامه ریزی را برآن اساس انجام داد ( 8).

    کلید واژه­ها

    حمل و نقل، اركان حمل و نقل، مأموريت برنامه­ريزي حمل و نقل، روش برنامه­ریزی حمل ونقل، تقاضاي حمل و نقل

    ارجاعات

    1-carriage, haulage, transit, transport, transportation

    2-دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا.

    3-قربان‌زاده، فرهاد .سرپرست تأليف و ويرايش فرهنگ لغات عميد. ناشراَشجَع ،1389.

    4-کاشانیان، کریم.مديريت عمومي ترابري . مركز مطالعات و پژوهش هاي پشتيباني و مهندسي ناجا، 1382.

    5-نادري پور، محمود. برنامه ريزي و كنترل پروژه . انتشارات سازمان برنامه و بودجه، 1381.

    6-Mannering, F. W. Kilareski, and S. Washburn. Principles of Highway Engineering and Traffic Analysis. 4th ed. , John Wiley & Sons, Inc. , 2008

    7-شوقی، محمود.  مدیریت و فرماندهی آماد و پشتیبانی. جلد دوم، معاونت آموزش ناجا، 1391.

    8-حسینی، سید محمد. برنامه ریزی مهندسی حمل ونقل و تحلیل جابه جایی مواد. نشر دانشگاه علم و صنعت ایران، 1393.

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1 - سلطانی، علی و  افروز فلاح منشادی.  یکپارچه­ سازی­سیستم حمل و نقل راهکاری در جهت دستیابی به حمل و نقل پایدار . 1391.

    2 - جمال الدين، عقيلي.برنامه ريزي و ساختارهاي شهري. انتشارات سيماي دانش، چاپ اوّل، 1380.

    3 - Hine, J. (2000), “Integration, integration, integration… Planning for sustainable and integrated transport systems in new millennium “, Journal of Transport Policy, Vol. 7, No. 3

نظر شما