You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    استاندارد مصرف              standard consumption

    ریشه واژه استاندارد، از کلمه انگلیسی (Stand) گرفته شده که در زبان فرانسه و آلمانی به آن نُرم (Norme) می‌گویند. امروزه از واژه استاندارد در زمینه‌های مختلفی استفاده می‌شود؛  به‌طور مثال در مکالمات روزمره به کاربردن عباراتی نظیر لوازم استاندارد، رفتار استاندارد و امثال آن بسیار رایج است. استاندارد را فرهنگ فارسی معین به معنای نمونه تصویب‌شده و قاعده آورده است. استاندارد در فرهنگ لغت عمید به معنای ویژگی هر چیزی که از طرف عموم به‌عنوان مبنایی برای مقایسه پذیرفته می‌شود و همچنین مجموعه مشخصات تعیین‌شده در باب کمیت (وزن، طول، حجم) و کیفیت کالا، آمده است. مصرف نیز در معنای جای خرج کردن و به کار بردن، محل هزینه کردن آمده است.  مصرف، استفاده از کالاها و خدمات برای رفع نیازهای انسان و پاسخ به مطلوبیت‌ها است. استاندارد مصرف، مقدار متوسط اقلام مصرفی در یک فاصله زمانی خاص است که آن را مناسب‌ترین واحد اندازه‌گیری بیان می‌کند.

     

    استاندارد کردن مصرف کالاها و خدمات در نیروی انتظامی فوایدی دارد که عبارتند از کاهش ضایعات، ایجاد نظم و ثبات در سازمان، صرفه‌جویی در منابع، مدیریت تأمین و توزیع و مصرف، تسهیل در حمل‌ونقل، تسهیل در بودجه‌بندی و تخصیص منابع، صرفه‌جویی در نیروی انسانی و زمان، حفظ انرژی، تسهیل در برنامه‌ریزی، بودجه‌بندی، برآورد، آسان کردن کنترل و نظارت در توزیع، نگهداری و کنترل کیفیت مواد مصرفی، ایجاد سیستم سقف نگهداری کالا، تسهیل در برنامه‌ریزی بازیافت اقلام غیرسازمانی و مازاد بر نیاز.

    در تهیه استاندارد مصرف در نیروی انتظامی، باید موارد ذیل را در نظر داشت.

    1. نوع مأموریت (عملیاتی، آموزشی، عادی/ ستادی/ مأموریتی/ خدماتی).

    2. وضعیت جغرافیایی (نواحی سرد‌سیر، نواحی گرمسیر، نواحی متعادل، نواحی کوهستانی، نواحی هموار، نواحی مرطوب، نواحی خشک)

    3. استانداردهای پیش‌بینی‌شده برای نیروهای مسلح (استاندارد مصرف و تعمیر و نگهداری تعیین‌شده ستاد کل نیروهای مسلح).

    4. استانداردهای مصرف خاص ناجا (اعمال ضرایبی، برای نقاط مختلف ناجا می‌تواند به کار گرفته شود).

    5. استانداردهای کشوری (استانداردها و معیارهایی که در کشور وجود دارد).

    6. نوع مشاغل (افسران، درجه‌داران، کارمندان، سربازان، فراگیران آموزشی، بیماران، ورزشکاران، متهمان).

    7. بودجه و اعتبارات (بودجه و اعتبارات تخصیصی است که تعیین مبنا و مأخذ باید با توجه به آن تعدیل و محاسبه شود).

    8. خصوصیات و ویژگی‌های امکانات و تجهیزات.

     9. نیروی انسانی و آموزش (سطح و نوع تحصیلات و آموزش نیروی انسانی در چگونگی به‌کارگیری وسایل و تجهیزات بسیار مهم است). (سیاوش نصرت پناه، 1384)

    با توجه به این‌که تعیین استاندارد‌های مصرف از جهات مختلف، مصرف کالاها و خدمات را تحت‌الشعاع خود قرار می‌دهد به همین لحاظ اهمیت و کاربرد آن در ناجا از اهمیت بالایی برخوردار است. کاربردهای آن شامل موارد پایین می‌شود:

    1.       ساماندهی و بهبود الگوی مصرف (با شناخت شکل و نوع مصرف، سطح یا میزان مصرف در سطح ناجا می‌توان از طریق برنامه‌ریزی و استانداردسازی و تعیین خط‌مشی‌ها و سیاست‌های خاص، مصرف را تحت تأثیر قرار داد و الگوی مصرف مطلوب را به وجود آورد).

    2.       برآورد و توزیع امکانات (درصورتی‌که برای هر یک از اقلام، معیار مصرف دقیق تهیه‌شده باشد، پایه و اساس مستحکم و منطقی برای برآورد نیازمندی‌ها و توزیع عادلانه منابع در سازمان به وجود آمده است).

    3.       بودجه‌بندی و دفاع از بودجه (یکی از مبانی اساسی بودجه‌بندی پشتیبانی، استاندارد مصرف است).

    4.       انعطاف‌پذیری (استاندارد‌های مصرف برای شرایط و وضعیت‌های مختلف از نظر آب و هوایی، مأموریتی و شرایط مالی قابل تعریف است).

    5.       ذخیره‌سازی و کنترل موجودی (استانداردهای مصرف از منطقی‌ترین روش‌ها برای کنترل موجودی و تعیین سقف حداکثر موجودی انبارها برای نگهداری هستند که شرایط لازم برای صرفه‌جویی، جلوگیری از اتلاف و اسراف در امکانات و استفاده صحیح از منابع مهیّا می‌سازند).

    6.       کنترل و نظارت آماد و پشتیبانی (استانداردهای مصرف، یکی از اساسی‌ترین مبانی و معیارهای کنترل و نظارت به شمار می‌رود. این استانداردها، در نظارت بر حسن اجرای برآورد، تأمین و توزیع امکانات نقشی اساسی دارند، همچنین استانداردهای مصرف و جداول سازمانی امکانات، یکی از موارد کنترل اعتبارات درخواستی رده‌ها در برآورد است (محمود شوقی، 1391).

    نحوه تعیین استانداردهای مصرف

    استانداردسازی مصرف موجب نظم، ثبات، تعادل و افزایش کارآیی در سازمان می‌شود. علاوه بر این، میزان‌های استاندارد تهیه‌شده و مصوب، مبنا و مأخذ مناسبی برای برآورد، توزیع، کنترل و سایر عملیات پشتیبانی است. روش‌های مختلفی برای تهیه و تدوین استانداردهای مصرف مطرح است که برخی از آن‌ها عبارتند از:

    الگوبرداری از سایر سازمان‌ها و کشورها، تجزیه‌وتحلیل روند مصرف گذشته، تجزیه‌وتحلیل نیازهای طبیعی (برای انسان)، تجزیه‌وتحلیل فنی (برای ماشین‌آلات)، تجزیه‌وتحلیل عملیاتی (برای مأموریت‌ها و عملیات)، پیش‌بینی‌های فردی (مبتنی بر قضاوت خبرگان) و پیش‌بینی مبتنی بر روش ترکیبی.

    مناسب‌ترین روش تعیین استاندارد مصرف در نیروی انتظامی، روش پیش‌بینی ـ مبتنی بر روش ترکیبی ـ است. مراحل اجرایی آن عبارتند از:

    1.       تعیین اقلام (باید کالاها و خدمات مورد نیاز استاندارد را مشخص کرد. ازآنجا که کیفیت اقلام در میزان مصرف آن‌ها تأثیر می‌گذارد؛ بهتر است ویژگی‌های کیفی اقلام چون نوع، جنس، رنگ، شکل، ابعاد و اندازه، وزن نیز مورد بررسی قرار گیرد).

    2.       جمع‌آوری اطلاعات (جمع‌آوری اطلاعات لازم و ضروری است. برخی از آن‌ها عبارتند از: فهرست اقلام استانداردشده، اطلاعات و مفروضات علمی و بهداشتی، عوامل مؤثر در مصرف هر یک از اقلام، نظرات و پیشنهاد‌های مصرف‌کنندگان، استانداردهای مصرف مربوط به سایر سازمان‌های مشابه و نیز دیگر کشورها، استانداردهای مصرف تهیه‌شده به‌وسیله کارخانة سازنده، استانداردهای مصرف توصیه‌شده در کتب علوم تغذیه (برای انسان)، آمار و اطلاعات مربوط به میزان مصرف گذشتة اقلام موردنظر در یک دوره معین، آمار تعداد مصرف‌کنندگان در یک دوره معین، آمار و اطلاعات مربوط به شرایط و وضعیت مصرف‌کنندگان در آینده، اطلاعات مربوط به شرایط جغرافیایی و مالی، مأموریت‌ها و برنامه‌های آینده، اطلاعات مربوط به میزان مصرف اقلام موردنظر در عملیات و مأموریت‌های گذشته، اطلاعات مربوط به نتایج کاربرد نرم‌های مصرف گذشته و تعیین مغایرت‌ها).

    3.       تجزیه‌وتحلیل (بر اساس اطلاعات جمع‌آوری‌شده نسبت به تجزیه‌وتحلیل اقدام می‌شود. بررسی تطبیقی استانداردهای جهانی، تجزیه‌وتحلیل روند مصرف کالاها درگذشته، تجزیه‌وتحلیل نیازهای مصرف‌کنندگان از شاخصه‌های این قسمت است).

    4.       تعیین مقادیر استاندارد در حالت مطلوب (نتیجة این تجزیه‌وتحلیل‌ها، رسیدن به مقدار نرمال برای هر یک از اقلام با توجه به ویژگی‌ها و نیازهای مصرف‌کنندگان و سایر عوامل و شرایط است. بدیهی است که این مقادیر، تنها بیانگر میزان موردنیاز یک واحد مصرف‌کننده در حالت عادی و شرایط مطلوب است)

    5.       تعیین ضرایب تعدیل (عوامل و متغیرهای مختلفی نظیر نوع مأموریت، شرایط آب‌وهوایی، وضعیت مالی و اقتصادی، ضایعات طبیعی مصرف اقلام را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با استفاده از روش‌های آماری، ضرایب مربوط به هر یک از عوامل مذکور محاسبه خواهد شد).

    6.       تعدیل میزان‌های استاندارد (پس از تعیین ضرایب تعدیل، متناسب با شرایط و وضعیت‌های مختلف، میزان‌های استاندارد اصلاح می‌گردد).

    7.       تهیه جداول استاندارد مصرف (نتایج محاسبات یادشده در جداولی با عنوان «جداول استاندارد مصرف» درج می‌شود تا بتوان در مراحل مختلف برنامه‌ریزی و برآورد، آن‌ها را به‌عنوان مبنا مورداستفاده قرارداد).

    8.       کاربرد آزمایشی مقادیر استاندارد (لازم است میزان‌های استاندارد تهیه‌شده و مصوب، در شرایط واقعی به‌صورت آزمایشی مورداستفاده قرار گیرد).

    9.       ارزیابی استانداردهای مصرف و انجام اصلاحات لازم (پس‌از این که استانداردهای مصرف تهیه‌شده در شرایط واقعی و در برنامه‌های آمادی به مرحله اجرا درآمدند، تحلیلگر پشتیبانی بررسی مجددی به عمل می‌آورد و اصلاحات موردنیاز را انجام می‌دهد و زمانی می‌توان به استانداردهای بهینه دست یافت که به‌طور مکرر و منظم آن‌ها را ارزیابی و برحسب شرایط و تحولات مورد تجدیدنظر و اصلاح کرد).

    واژه‌های کلیدی

     کالا، خدمات، تهیه استاندارد مصرف، تعیین استاندارد مصرف، مبنا

    ارجاعات

    1.       دهخدا، علی اکبر (1373) لغت‌نامه، چاپخانه دانشگاه تهران

    2.        شوقی، محمود، (1393) استانداردسازی و یکنواخت سازی اقلام، دانشگاه علوم انتظامی امین

    3.       ـــــــــــــــ (1391) مدیریت و فرماندهی آماد و پشتیبانی (جلد اول)، معاونت آموزش ناجا

    4.       قربان‌زاده، فرهاد (1389) سرپرست تألیف و ویرایش فرهنگ لغات عمید، ناشراَشجَع

    5.       قنادان، محمود (1387) کلیات علم اقتصاد، انتشارات و چاپ دانشگاه تهران

    6.       نصرت پناه، سیاوش (1384) مدیریت و فرماندهی لجستیک، انتشارات جام جم

    7.       یگانه، مهرداد، (1379) استاندارد و استاندارد کردن، مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران

                 ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1.        ریاحی، بهروز (1383) آموزش استانداردسازی، تهران انتشارات مرکز اًموزش و تحقیقات صنعتی

    2.       مجموعه مقالات همایش اصلاح الگوی مصرف (1389) موسسه مطالعات و پژوهش­های بازرگانی

نظر شما