You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • مواد منفجره و مواد ناریه        Explosive and products

    مواد (subject matter) جمع ماده، هر نوع ماده خامی که برای تهیه چیزی به کار می‌رود (قربان زاده، 1389). مواد منفجره، نوعی از ترکیبات شیمیایی است که بر اثر تحریکات و عوامل خارجی مانند ضربه، اصطکاک شعله، جرقه یا موج در مدت‌زمان کوتاهی تجزیه و از حالت جامد یا مایع به گاز تبدیل می‌شود و در نتیجه، عواملی چون نور، صدا، حرارت و موج و انفجار تولید می‌کند (حبیبی، 1381). نار، در فرهنگ لغت عربی به معنای آتش، حریق، شلیک، تندی، حرارت، آتش زدن، افروختن، تفنگ یا توپ را آتش کردن است. ناریه (bonfire) آتش‌زا (معین، 1371). مواد ناریه، درواقع همان مواد منفجره غیرنظامی است که دارای قدرت ضعیف‌تر انفجاری است و معمولاً در مصارف صنعتی از آن‌ها استفاده می‌گردد.

    متن

    این مواد در نیروهای مسلح، شامل کلیه خرج‌های گوگردی و خمیری شکل است، مانند TNT که برای انفجار و تخریب در مأموریت‌های نظامی و انتظامی از آن‌ استفاده می‌شود.

    جایگاه مواد منفجره در نیروهای انتظامی

     مواد منفجره از اصلی‌ترین ارکان نظام دفاعی هر جامعه به شمار می‌رود. چگونگی و مقدار استفاده از آن‌ها در ارتش‌ها و نیروهای انتظامی هر کشور اهمیت بسیاری دارد. مواد منفجره با توجه به داشتن انرژی پتانسیل بسیار زیاد متناسب با وزن می‌تواند با آزاد کردن انرژی خود توسط محرک‌های مکانیکی، الکتریکی یا حرارتی، فشاری بسیار قوی و ناگهانی بر محیط اطراف خود وارد سازد. این فشار بر اثر تجزیه و تبدیل ماده به انرژی حرارتی ایجاد که موجب تخریب می‌شود.

    انواع مواد منفجره نظامی و انتظامی

    مواد منفجره نظامی و انتظامی به دلیل مصارف خاص در عملیات تخریب و انفجار باید از شکل و نوع محدودی استفاده شود که مطابق با استانداردهای تعریف شده باشد. مواد منفجره بر این اساس تقسیم‌بندی شده است.

    تی. ان. تی: ماده‌ای است که از «نیتراسیون تولوئن» ـ از مشتقات نفتی ـ تهیه می‌شود. این مادة منفجره در سال 1813 میلادی تهیه شد و از سال 1901 به‌عنوان ماده منفجره نظامی کاربرد پیدا کرد. تی ان تی، ترکیبی بسیار پایدار و در وضعیت مناسب انبارداری برای مدت طولانی قابل نگهداری است. این ماده را می‌توان تا 50 مرتبه ذوب کرد. تی ان تی به‌طور نسبی، غیرحساس به ضربه، اصطکاک، شوک مکانیکی و انرژی الکترواستاتیک و دارای سرعت انفجار 6950 متر بر ثانیه است که قابلیت بسیار خوبی محسوب می‌شود. به دلیل توانایی ذوب شدن این ماده در دمای 82 درجه و سیال شدن؛ به‌راحتی در انواع گلوله‌ها و سرجنگی راکت‌ها و بمب‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد و نیز به‌آسانی با بعضی از دیگر مواد منفجره ترکیب می‌شود و ماده جدیدی از آن به دست می‌آید.

    آر. دی. ایکس: ماده منفجره آر دی ایکس، از نوع نیتروآمین‌ها است که یک مادة منفجر نظامی پر انرژی و با بیشترین سرعت انفجار در مواد متعارف است. این ماده، سرعت انفجاری معادل 8500 متر بر ثانیه دارد و در دمای 220 درجه سانتی‌گراد منفجر می‌شود و نقطة ذوب آن 200 درجه است. نوع بسته تخریبی این ماده به‌صورت خمیری است که با یک درصد مادة پلاستیکی آمیخته می‌شود و در بسته‌های دو و نیم پوندی قالب‌گیری و با نام خرج C4 معرفی می‌شود (استوار، 1370).

    دینامیت:  از جمله قدیمی‌ترین مادة منفجره قوی شناخته‌شده است که از ابتدا مصرف تجاری و صنعتی داشته، ولی در نیروهای نظامی موردتوجه بوده و در عملیات خاص مهندسی رزمی یا راه‌سازی مورد استفاده قرار می‌گرفته است. دینامیت‌ها به‌صورت لوله یا فشنگ با قطرهای 22، 30، 35، 55، 75 میلی‌متری با طول 20 سانتیمتر ساخته می‌شود. برای مصارف نظامی از نوعی دینامیت ـ با ویژگی انفجاری مناسب که از نظر انبارداری پایدار باشد ـ تهیه می‌کنند که ترکیبی است از تی ان تی، نیترات آمونیم و مقداری آر دی ایکس  آغشته به مادة روغنی به‌صورت خمیر.

    مین‌ها: از مین‌ها به‌عنوان مواد منفجره نام برده می‌شود ولی در نگهداری و حسابداری انبار آن را جزو مهمّات حساب می‌کنند. کاربرد مین در منطقه عملیاتی، سریع‌ترین راه بستن گذرگاه عبوری دشمن است که به‌وسیله آن می‌توان پیشروی دشمن را به تأخیر انداخت. مین، محفظه‌ای است که از مواد منفجره یا شیمیایی پر می‌شود و ماسوره‌ای دارد که به‌صورت فشاری، کششی و... عمل می‌کند و در گذرگاه‌های دشمن در زمین یا دریا کار گذاشته می‌شود. اگر افراد، تجهیزات یا وسایل دشمن با آن برخورد کند، منفجر می‌شود. مین‌ها بر اساس نوع استفاده، ساخته می‌شود که یکی از مهم‌ترین تقسیمات آن مین‌های زمینی ضد تانک، ضد نفر، منوّر و مین‌های دریایی قابل استقرار در کف دریا، لنگری و شناور سرگردان است (آموزش نزاسا، 1377).

    بسته‌های تخریب: یکی از امکانات و وسایلی که در تقسیم‌بندی دهگانه مهمّات، بسته‌های تخریب است که از این وسایل در مهندسی تخریب برای انفجارها استفاده می‌شود و در انواع مختلف از جمله بسته‌های تخریب قالبی، پودری و شکل داده شده، ساخته می‌شود.

    کاربرد مواد منفجره و ناریه در فعالیت‌های صنعتی: از مواد منفجره افزون بر مقاصد نظامی در مقاصد صلح‌آمیز نیز استفاده می‌شود؛ به‌عنوان مثال می‌توان به مواردی مانند حفاری‌ها، راه‌سازی‌ها، راه‌آهن، حفاری تونل‌ها، تولید حرارت، مهار چاه‌های نفت، معادن زغال‌سنگ زیرزمینی، اشاره کرد (اخوان، 1380). درواقع این نوع مصرف از مواد منفجره را که دارای قدرت کمتر انفجاری و تخریب هستند، به‌عنوان مواد ناریه در صنعت معرفی کرده‌اند. مواد ناریه شامل بسته‌های تخریب، باروت، چاشنی‌ها، آتش زاها، دینامیت و... می‌شود. این مواد غالباً از ماندگاری بالا (با توجه به نوع تجاری ـ صنعتی آن، امکان انبار کردن آن‌ها برای مدت طولانی ممکن نیست) برخوردار نیست و باید در مدت‌زمان نسبتاً محدود مورد استفاده قرار گیرد.

    واژه‌های کلیدی

     مواد منفجره، مواد ناری، تی ان تی، آر دی ایکس، دینامیت، مین، بسته تخریب

    ارجاعات

    1.       آموزش نزاسا (1377) مین شناسی، مرکز فن‌آوری، معاون آموزش نزاسا

    2.       اخوان، ژاکلین (1380) مواد منفجره، ترجمه محمدعلی دهنوی، دانشگاه امام حسین (ع)

    3.       استوار، رحمت ا... (1370) آتشکاری در معادن، جلد اول، دانشگاه صنعتی امیرکبیر

    4.       حبیبی، محمد (1381) انبارداری مهمّات (جلد اول) مرکز مطالعات و پژوهش‌های لجستیکی سپاه پاسداران

    5.       قربان زاده، فرهاد (1389) سرپرست تألیف و ویرایش فرهنگ لغات عمید، ناشراَشجَع

    6.       معین، محمد (1371) لغت‌نامه فارسی، انتشارات امیرکبیر

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1.       دانشکده علوم و فنون نظامی (1366) تخریب فرماندهی گردان، دانشگاه امام حسین

    2.       شاهنگیان، سید امیرحسین (1387) آشنایی مقدماتی با مهمّات، انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح

نظر شما