You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    لجستیک معکوس Reverse Lojistics     

     

    لجستیک شاملِ کلیه فعالیت‌هایی است که مربوط به امور برآورد، تأمین، توزیع، ترابری، کنترل اموال، تعمیرات، نگهداری، تخلیه، بستری کردن، خدمات ساختمان و امور کارگری می‌شود (عنبرستانی، 1378). معکوس در لغت به معنی نگون‌سار، باژگونه، برعکس، وارونه، برگرداندن است (معین، 1371). لجستیک معکوس در ابتدا توزیع معکوس نامیده می‌شد و با ارجاع به حرکت برگشتی محصولات از تاریخ گذشته یا خسارت­دیده و همچنین شامل حرکت برگشتی پایان عمر محصولات برای بازیافت می­شد. لجستیک معکوس تمام فعالیت‌های زنجیرة تأمین را شامل می‌شود که به‌صورت معکوس اتفاق می‌افتد (احتشام راثی، 1392). لجستیک معکوس، یک اصطلاح و عبارت کلی است که در سطحی گسترده، در برگیرنده تمام عملیات مرتبط با مصرف مجدد کالا و مواد است. لجستیک معکوس در ناجا، فرآیند جمع‌آوری اقلامی است که از سوی گروه تعیین تکلیف اقلام، به‌عنوان اقلام بی­استفاده خدمتی تعیین وضعیت شده است. این اقلام برابر سیاست‌های ناجا می‌تواند پس از آماده‌سازی از طریق مرکز تعمیرات و بازسازی به چرخه مصرف در رده‌ها برگردد یا از طریق مرکز فروش، فروخته شود و اقلام جدید جایگزین گردد.

    متن

    در هزارة سوم یکی از اهداف مهم سازمان‌ها، کاهش هزینه‌ها و افزایش بهره‌وری است. لجستیک معکوس (مدیریت بازگشتی‌ها)، حوزه‌ای کوچک ولی مهم از زنجیرة تأمین‌کنندگان امروزی است و این اجازه را به مدیریت سازمان‌ها و شرکت‌ها می‌دهد که کالاها و مواد اولیة برگشتی را به عرضه‌کنندگان بازگردانند و روش‌هایی را اتخاذ کنند تا مجموع هزینه‌های مرتبط با زنجیرة تأمین را کاهش دهند (تولایی، 1394). لجستیک معکوس، دست‌کم از اوایل عصر صنعتی شدن، زمانی که بازرگانان متوجه شدند بعضی از اجناس می‌توانند بازسازی‌شده و برای محصولات جدید به کار روند، مطرح بوده است. این موضوع به‌کندی توسعه یافت و در دهه 1980، زمانی که مسائل محیط زیست به موضوعات حساسی تبدیل شدند، اهمیت بیشتری یافت و به پیدایش کسب‌وکار فراوری و بازیافت زباله‌های عمومی و خطرزا منتهی گردید.

    زیر بنای اصلی فرآیند لجستیک معکوس، درک مفهوم مدیریت چرخه عمر و پشتیبانی؛ یعنی نگاه به یک کالا یا فناوری در تمام طول چرخه عمر مصرف آن است. عواملی که برنامه‌ریزی، اجرا و کنترل (واپایش) لجستیک معکوس را کارآمد می­کند، عبارت­اند از: الف) عوامل اقتصادی (مستقیم و غیرمستقیم)؛ ب) قوانین و مقررات؛ ج) مسئولیت‌پذیری در قبال حساسیت‌های زیست محیطی (پیشوایی و همکاران، 2010).

    استمرار بهبود و رضایت‌مندی مصرف‌کننده و مشتریان، عمده‌ترین هدف لجستیک معکوس است. هدف از اجرای لجستیک معکوس در ناجا، ارائه به‌روزترین فناوری‌ها به مشتریان و مطمئن ساختن آن‌ها در جهت مرجوع ساختن اقلام در صورت معیوب بودن و ضمانت آن و نهایتاً افزایش رضایت مشتریان است (باقری نژاد و همکاران، 1392). نیروی انتظامی با استمرار لجستیک معکوس از طریق گروه تعیین تکلیف اقلام و سپس مرکز تعمیرات و بازسازی یا مرکز فروش می‌کوشد تا اطمینان و اعتماد مناسبی را در رده‌های مصرف‌کننده ناجا، با حذف اقلام معیوب رده‌ها از چرخه پشتیبانی کسب کند. اهداف لجستیک معکوس را در ناجا می‌توان از دو دیدگاه بیان کرد:

    ·  اهداف لجستیک معکوس از دیدگاه رده‌های پشتیبانی‌کننده: ارائه خدمات پشتیبانی مناسب به رده‌های ناجا، نیل به سطح بالاتری از رضایت‌مندی رده‌های مصرف‌کننده اقلام، صرفه‌جویی در هزینه‌های سربار، مقابله با محدودیت‌های تأمین اقلام (تحریم‌های اقتصادی)، ایجاد شرایط پشتیبانی مستمر و پایدار استفاده مجدد یا تبدیل و بازیافت اقلام مورد استفاده در رده‌های ناجا؛

    ·  اهداف لجستیک معکوس از دیدگاه رده‌های مصرف‌کننده: اعتماد و اطمینان از اقلام در اختیار برای انجام مأموریت‌ها، بازگرداندن اقلام معیوب و از کار افتاده یا غیرضروری، جایگزین شدن اقلام جدید به­جای اقلام بی­استفاده خدمتی و دور کردن اقلام زائد به‌منظور استفاده بهینه از اماکنی که در اختیار است.

    برای رسیدن به این اهداف سه عاملِ قوانین و مقررات حاکم در ناجا، رویکرد اقتصادی ناجا (اقتصاد مقاومتی)، مسئولیت‌پذیری رده‌های پشتیبانی‌کننده و رده‌های مصرف‌کننده می‌تواند بیشترین نقش را داشته باشد.

    لجستیک معکوس در آماد و پشتیبانی نیروی انتظامی: آماد و پشتیبانی ناجا با توجه به تحریم‌ها و محدود بودن منابع تأمین نیازمندی‌های رده‌ها در سطح ناجا، اقدام به ایجاد و راه‌اندازی مرکز تعمیرات و بازسازی با رویکرد کاهش هزینه‌ها در ارائه خدمات به رده‌ها و همچنین طول چرخه عمر تجهیزات و نحوة نگهداری، تعمیر و پشتیبانی کرده است. موضوع لجستیک معکوس به‌صورت عملی به­وسیله سه بخش در معاونت آماد و پشتیبانی ناجا به این شرح انجام می‌پذیرد:

    ·  گروه تعیین تکلیف اقلام، این گروه به‌منظور ایجاد اطمینان از اقلام مورد مصرف در رده‌های ناجا که جزء مهم‌ترین اهداف لجستیک معکوس است، از طریق بازدید و بررسی کارشناسان فنی حوزه‌های تخصصی آماد و پشتیبانی اقدام به تعیین وضعیت اقلام برای استفاده، نیاز به بازسازی یا فروش می‌کند. گروه تعیین تکلیف اقلام با یک برنامه زمان‌بندی مناسب در طول سال نسبت به شناسایی اقلام معیوب یا خسارت‌دیده کلیه رده‌های ناجا جهت تعیین نحوه جمع‌آوری و جایگزین کردن مجدد پس از بازسازی اقدام می‌کند.

    ·  مرکز تعمیرات و بازسازی، این مرکز با انجام وظایفی از قبیلِ الف) تعیین برنامه‌های تعمیر و بازسازی اقلام تعمیرپذیر و محاسبه و تعیین میزان قطعات، مواد مصرفی و اعتبارات مورد نیاز؛ ب) تهیه و تنظیم برنامه‌های اجرایی تعمیرات و بازسازی؛ ج) تنظیم برنامه‌های زمان‌بندی تعمیرات و بازسازی؛ د) تعیین نیازمندی‌های سازمانی (نیروی متخصص کارگاهی، تجهیزات، ابزارآلات، فضاهای کارگاهی، تأسیسات و...)؛ ه) نظارت و پیگیری بر اجرای الگوهای بهداشت و ایمنی کار در کارگاه‌های تابعه؛ و) ایجاد بانک‌های اطلاعاتی اقلام تعمیرشده در واحدهای تابعه مرکز تعمیرات و بازسازی؛ ز) تنظیم فهرست‌های نظارتی برای مراحل مختلف عملیات تعمیرات و بازسازی از نظر کنترل (واپایش) کیفیت و اطمینان از صحت و حسن انجام کار، نسبت به انجام بازسازی اقلام جمع‌آوری‌شده از رده‌های مصرف‌کننده در حوزه‌های تعمیر و بازسازی بر اساس معیارهای مورد تأیید اقدام می­کند.

    ·  مرکز فروش: این مرکز برابر قوانین، آیین‌نامه‌ها، مقررات و دستورالعمل‌های مربوط، نسبت به فروش اقلام بی­استفاده خدمتی که از رده‌ها جمع‌آوری‌شده اقدام می‌کند. عواید حاصل از فروش برابر اهداف لجستیک معکوس صرف خرید اقلام جدید با فناوری‌های نوین خواهد شد تا به چرخه مصرف در رده‌های ناجا اضافه شود.

    واژه‌های کلیدی: لجستیک معکوس، اقلام، چرخه مصرف، بازسازی، فروش.

    ارجاعات

    1. احتشام راثی، رضا (1392)، لجستیک معکوس، قزوین: دانشگاه آزاد اسلامی قزوین.

    2. باقری نژاد، زهرا و همکاران (1392)، «شناسایی و اولویت‌بندی فاکتورهای کلیدی موفقیت در (ISM) لجستیک معکوس صنعت خودرو و با استفاده از رویکرد مدل‌سازی ساختاری تفسیری»، فصلنامه پژوهش‌های مدیریت در ایران دوره 17، شماره 1.

    3. تولایی، روح‌الله و همکاران (1394)، «پیش‌بینی فرایندهای لجستیک معکوس با مدل‌های سری زمانی»، فصلنامه علمی ترویجی توسعه مدیریت منابع انسانی و پشتیبانی، شماره، 37، دوره سوم.

    4. عنبرستانی، محمود (1378)، فرهنگ عمومی لجستیکی، اداره لجستیک ستاد مشترک سپاه.

    5. معین، محمد (1371)، فرهنگ فارسی، تهران: امیرکبیر.

    6.  Pishvaee M.S., Farahani R.Z., Dullaert W. (2010). “A memetic algorithm for biobjective

    integrated forward/reverse logistics network design”, Computers &Operations research, 37: 1100-1112

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1. بلومبرگ، دونالداف (۱۳۸۷)، لجستیک معکوس و زنجیره تأمین، مترجمان دکتر سیاوش نصرت پناه و مهندس رضا احمدی، انتشارات جهان جام جم.

    2. تارخ، محمدجعفر و همکاران (1391)، «مدل کلی بهینه‌سازی طراحی شبکه لجستیک معکوس تحت عدم قطعیت»، نشریه تخصصی مهندسی صنایع، دوره 46، شماره 2.

نظر شما