You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • استانداردسازی ملی    National standardization

    استاندارد ملی (National Standard) را مؤسسه استاندارد هر کشور با توجه به وضعیت خاص همان کشور از لحاظ اوضاع اقتصادی، اجتماعی، علمی و فنی تهیه می‌کند (یگانه، 1379). استانداردهای ملی پس از بررسی و مشورت متخصصان و کارشناسان فنی صنایع و بازرگانی به‌منظور حفظ منافع ملی (منافع تولیدکننده و مصرف‌کننده) در هر کشوری تدوین می‌شود. البته وظیفه اصلی تدوین استانداردهای ملی در هر کشور به عهده سازمان‌ها و مؤسسات استاندارد است. ممکن است این‌گونه سازمان‌ها دولتی،‌ نیمه‌دولتی و یا خصوصی باشند. از یک نظر می‌توان استانداردهای ملی را تأمین‌کننده حداقل نیازهای یک فرآورده دانست. البته لازم به توضیح است که با توجه به توان فنی و فرهنگ صنعتی در کشورهای مختلف، سطح این حداقل متغیر است. از جمله استانداردهای ملی می‌توان به استاندارد ملی ایران با علامت اختصاری ISIRI، استاندارد ملی آلمان (DIN)، استاندارد ملی ژاپن (JIS)، استاندارد ملی آمریکا (ANSI)، استاندارد ملی انگلستان (BSI)، استاندارد ملی روسیه سابق (GOST)، استاندارد ملی فرانسه (AFNOR) و اشاره کرد.

    نیاز است که ناجا برای دست‌یابی و تحقق استانداردهای لازم، به توانمندی‌ها و قابلیت‌های استانداردهای تدوین شده برسد.

    متن

    استانداردهای ملی از نظر اجرایی به دو دسته تقسیم می‌شود.

    1. استاندارد اجباری: استانداردهایی که در رابطه مستقیم با ایمنی و بهداشت، محیط‌زیست و تجارت ـ صادرات و واردات ـ است و قانوناً از نظر اجرایی اجباری می‌شود.

    2. استاندارد تشویقی: استانداردهایی هستند که تولیدکننده با توجه به توان بالای تولید و نیز علاقه‌مندی و موافقت خود داوطلبانه به اجرای آن تمایل دارد. تعداد استانداردهای تشویقی و اجباری در کشورهای مختلف متفاوت است. در کشورهایی که دارای اقتصادی کنترل‌شده هستند،  استانداردها به اجباری و تشویقی تقسیم‌بندی می‌شوند و تغییرات تعداد آن‌ها بیشتر به چشم می‌خورد اما در کشورهایی با اقتصاد آزاد اجرای استانداردها به‌صورت تشویقی و رقابتی است. در استانداردهای تشویقی، سه عامل خصوصیت خود استاندارد، وضعیت و سیاست مؤسسه استاندارد و الگوی اقتصادی کشور، نقش دارد.

    نقش و جایگاه استانداردسازی ملی در نیروی انتظامی: آشنایی و شناخت آزمایشگاه‌ها، کمیته‌های تخصصی تدوین استانداردها و همچنین مراحل انجام استانداردسازی اقلام و تجهیزات موجب عملیات صحیح و اصولی استانداردسازی در نیروی انتظامی خواهد شد.

    در استانداردسازی ملی مراحل تدوین یک استاندارد، شامل موارد زیر می‌شود.

    1.        دریافت پیشنهاد‌ها از مراجع و مجامع علمی و تخصصی، واحدهای تولیدی و خدماتی، انجمن‌های صنفی و مصرف‌کنندگان 2. تعیین اولویت پیشنهاد‌ها با بررسی جوانب بهداشتی، ایمنی، محیط‌زیستی و اقتصادی 3. تعیین دبیر 4. تدوین در گروه‌های اولیه، فنی و نهایی با مشارکت افراد صاحب‌نظر، متخصصین، استادان دانشگاه، نمایندگان سازمان‌ها ذی‌نفع و ذی‌ربط 5. تصویب در کمیته‌های ملی استاندارد ذی‌ربط مرکب از نمایندگان واحدهای تولیدی، مصرف‌کنندگان، استادان دانشگاه و افراد صاحب‌نظر و متخصص 6. اعطای شماره ملی 7. انتشار آن (شوقی، 1393).

    ایران در حال حاضر اساس و پایه استاندارهای ملی را استانداردهای بین‌المللی ISO، IEC، ITU و CODEX قرار داده است و در صورت نبودن استانداردهای مزبور از استاندارد کشورهای پیشرفته نظیر DIN آلمان، BS انگلستان و JIS ژاپن استفاده می‌کند.

    کمیته‌هایی که در استانداردسازی ملی نسبت به تدوین استاندارد با توجه به رشته‌های مختلف تخصصی فعالیت دارند، عبارتند از:

    1.        مهندسی برق و الکترونیک 2. مهندسی ساختمان و مصالح ساختمانی 3. خوراک و فرآورده‌های کشاورزی 4. پوشاک و فرآورده‌های نساجی و الیاف 5. صنایع شیمیایی و پلیمر 6. چوب و فرآورده‌های چوبی، سلولزی و کاغذ 7. مواد معدنی 8. اوزان و مقیاس‌ها 9. مهندسی پزشکی 10. میکروبیولوژی و بیولوژی 11. اسناد و تجهیزات اداری 12. چرم و پوست و پای‌پوش 13. مدیریت کیفیت 14. مکانیک و فلزشناسی 15. مخابرات 16. بسته‌بندی 17. ایمنی وسایل سرگرمی و کمک‌آموزشی کودکان 18. رایانه و فرآوری داده‌ها 19. خودرو و نیروی محرکه (سازمان تحقیقات صنعتی ایران، 1388).

    ترکیب اعضای کمیته‌های ملی عبارت است از: نمایندگان موسسه استاندارد (5 نفر)، نمایندگان تولیدکنندگان (5 نفر)، نمایندگان دستگاه‌های کاربر (5 نفر)، نمایندگان مصرف‌کنندگان (5 نفر)، استادان دانشگاه‌ها (5 نفر)، صاحب‌نظران و متخصصین (5 نفر) (آئین‌نامه‌های اجرایی، 1379).

    ارکان استانداردسازی اقلام عمومی و تخصصی در سطح ملی بدین شرح است: شورای عالی استاندارد (هدایت و نظارت عالی بر امور استانداردسازی)، کمیته‌های ملی تدوین استاندارد (تصویب استانداردها)، سازمان استاندارد (مسؤول در ردیابی و پیگیری استانداردسازی با کمک کمیته‌های ملی)، گروه‌های کاری (تدوین پیش‌نویس سند استاندارد).

    ارکان استانداردسازی محصولات دفاعی در سطح ملی نیز به این شرح است: شورای عالی استاندارد دفاعی (هدایت و نظارت عالی بر امور استانداردسازی)، هیئت‌های فنی (تصویب استانداردهای دفاعی و نظارت بر اجرای آن‌ها)، مرکز استاندارد (مسؤول در ردیابی و پیگیری استانداردسازی با کمک هیئت‌های فنی)، گروه‌های کاری (تدوین پیش‌نویس استاندارد محصولات و تجهیزات دفاعی) (خوش مهری، 1389).

     

    واژه‌های کلیدی

     استاندارد ملی، استاندارد اجباری، استاندارد تشویقی، تدوین استاندارد، ارکان استانداردسازی

    ارجاعات

    1. آیین‌نامه‌های اجرایی (1379) مستندات داخلی، مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران، ویرایش دوم

    2. خوش مهری آزاد، بهمن (1389) مستندات داخلی، سیستم استانداردسازی اقلام و سیستم تحقیقات، سازمان استانداردسازی اقلام سپاه

    3.  سازمان تحقیقات صنعتی ایران (1388) سند ملی توسعه استاندارد، شورای هم‌اندیشی و بازنگری قوانین، مقررات و فرآیندها

    4. شوقی، محمود (1393) استانداردسازی و یکنواخت سازی اقلام، دانشگاه علوم انتظامی امین

    5. یگانه، مهرداد (1379) استاندارد و استاندارد کردن، مرکز آموزش و تحقیقات صنعتی ایران

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1. استاندارد ملی شماره 5 (1379) شیوه و روش تدوین استانداردهای ملی ایران، ویرایش سوم

    2. شریعتی‌فر، مینا (1393) رئیس آشنایی با نحوه تدوین استانداردهای ملی، اداره آموزش و ترویج استاندارد استان اصفهان

نظر شما