You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • شرکت‌های تجاری     Business Corporation

    شرکت یعنی شریک شدن، شراکت بین چند نفر که هر یک به میزان سرمایة خود سهم دارد، هم‌دست شدن با یکدیگر در کاری، نهادی قانونی با فعالیت‌های مخصوص بازرگانی (قربان‌زاده، 1389). در قانون مدنی ایران شرکت این‌گونه تعریف شده است: ماده 571 (شرکت، از اجتماع حقوق مالکین متعدد در شیء واحد به نحو اشاعه که این شرکت ممکن است اختیاری یا قهری باشد)، ماده 572 (شرکت قهری بر توافق شرکا استوار نیست، بلکه درنتیجۀ اجتماع حقوق مالکان، به سبب امتزاج یا ارث تحقق می‌یابد)، ماده 574 (شرکت اختیاری حاصل ارادۀ طرفین است؛ زیرا یا در نتیجه عقدی از عقود حاصل می‌شود یا درنتیجۀ عمل شرکا، از قبیل مزج اختیاری یا قبول مالی مشاعاً در ازای عمل چند نفر و نحو اینها) (تاجانی، 1389). تجاری یعنی منسوب به تاجر و بازرگان، سوداگرانه، بازرگانی، سودای (گلریز، 1366). شرکت تجارتی، قراردادی است که به‌موجب آن دو یا چند نفر توافق  می‌کنند سرمایۀ مستقلی را که از جمع آورده‌های آن‌ها تشکیل می‌شود، ایجاد کنند و به مؤسسه‌ای که برای انجام مقصود خاصی تشکیل می‌شود، اختصاص دهند و در منافع و زیان‌های احتمالی حاصل از به‌کارگیری سرمایه سهیم  شوند.

    نیازمندی‌های ناجا در سطح رده‌ها عمدتاً از طریق شرکت‌های تجاری که در سازمان ثبت شرکت‌های کشور به ثبت رسیده‌اند، خریداری می‌شود.

    متن

    نقش و جایگاه شرکت‌های تجارتی در نیروی انتظامی: با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از خریدها در ناجا از طریق شرکت‌های تجاری انجام می‌شود، نیاز است که مدیران و عوامل خرید در ناجا از ماهیت و نوع این شرکت‌ها آگاهی داشته باشند تا در هنگام خرید به نوع ثبت این شرکت‌ها و سطح مسئولیت حقوقی و قضایی آن شرکت در قبال تعهدات مربوط به انجام معامله آگاهی داشته باشند و دچار اشتباه و در نتیجه از بین رفتن حقوق ناجا نشوند.

    انواع شرکت‌های تجاری: در قانون تجارت ایران هشت نوع شرکت تجاری تعریف شده است که برابر مقررات قانونی تعیین‌شده، پس از ثبت در سازمان ثبت شرکت‌ها جنبه حقوقی پیدا خواهد کرد. این شرکت­ها عبارت است از:

    شرکت تضامنی (این شرکت از حداقل دو نفر شریک تشکیل می‌شود که شریک ضامن خوانده می‌شوند، ویژگی تعهد این شرکا این است که هر یک از آنان مسئول پرداخت تمام طلب شرکت در مقابل طلبکاران است و مسئولیتش به آورده‌ای که به شرکت آورده، محدود نمی‌شود و هرگاه طلبکاران شرکت نتوانند با مراجعه به شرکت، طلب خود را دریافت کنند، می‌توانند پس از انحلال شرکت به شریک مراجعه کنند و شریک باید از دارایی شخصی خود طلب طلبکاران را بپردازد).

    شرکت نسبی (شرکت نسبی از جنبه‌های مختلف شبیه شرکت تضامنی است؛ ولی برخلاف آن، مسئولیت شرکای شرکت برای پرداخت بدهی‌های شرکت به نسبت مالکیت آن‌ها در سرمایه شرکت تعیین می‌شود).

    شرکت با مسئولیت محدود (این شرکت نیز از حداقل دو شریک تشکیل می‌شود؛ ولی در آن، برخلاف شرکت‌های تضامنی و نسبی، مسئولیت شرکا در قبال طلبکاران شرکت محدود به آورده آن‌ها در شرکت است و طلبکاران بابت طلب خود، نسبت به دارایی شخصی شرکا حقی نخواهند داشت).

    شرکت سهامی خاص (این شرکت از حداقل سه شریک تشکیل می‌شود و ویژگی بارزش این است که صاحبان سرمایه، که به سهامدار تعبیر می‌شوند، دارای اوراق سهم هستند و در این نوع شرکت، سرمایه به سهام مساوی تقسیم می­شود و هر شریک مالک تعدادی از این سهام است. شرکت سهامی خاص دو ویژگی دارد: نخست اینکه در آن، مسئولیت سهامداران محدود به مقدار سهام آن‌هاست و دوم اینکه مؤسسان شرکت، یعنی شرکای اولیۀ آن، نمی‌توانند با پذیره‌نویسی، یعنی با مراجعه به عموم مردم، سرمایه شرکت را تأمین کنند و آورندگان سرمایه فقط خود مؤسسان شرکت هستند).

    شرکت سهامی عام (آنچه در مورد شرکت سهامی خاص گفته شد، در مورد شرکت سهامی عام نیز صادق است، جز اینکه اولاً در این نوع شرکت، سهامداران باید لااقل پنج نفر باشند؛ ثانیاً  مؤسسان می‌توانند برای تشکیل سرمایۀ شرکت، با انتشار اوراق پذیره‌نویسی، اشخاص ثالث را در تأمین سرمایه سهیم کنند).

    شرکت مختلط غیر سهامی (این شرکت ترکیبی است از شرکت تضامنی و شرکت با مسئولیت محدود. با این توضیح که یک یا چند نفر از شرکا در قبال اشخاص ثالث  دارای مسئولیت تضامنی‌اند و عده‌ای دیگر از شرکا، مسئولیتشان محدود به آورده آن‌هاست. به‌علاوه شرکای غیر ضامن، به‌عنوان شریک، نه حق اداره کردن شرکت را دارند و نه ادارۀ امور شرکت از وظایف آنان به شمار می‌رود).

    شرکت مختلط سهامی (این نوع شرکت ترکیبی است از شرکت تضامنی و سهامی خاص. به‌این‌ترتیب که یک یا چند نفر از شرکا در قبال اشخاص ثالث دارای مسئولیت تضامنی‌اند و عده­ای دیگر که از آن‌ها به سهامدار تعبیر می‌شود. مسئولیتشان محدود به آوردۀ آن‌هاست. تفاوت این نوع شرکت با شرکت مختلط غیر سهامی در این است که سرمایۀ شرکت به سهام تقسیم شده است و شرکای سهامدار حق مدیریت بر شرکت را ندارند و مدیریت شرکت فقط به شرکای ضامن مربوط می‌شود).

    شرکت‌های تعاونی (شرکت تعاونی، شرکتی است که اشخاص به‌منظور رفع نیازمندی‌های مشترک و بهبود وضع اقتصادی و اجتماعی خود از طریق خودیاری و کمک متقابل تشکیل می‌دهند. شرکت‌های تعاونی الزاماً شرکت تجاری نیستند، بلکه اگر موضوع آن تجاری نباشد، شرکت تجاری محسوب نمی‌شوند. این شرکت‌ها انحصاراً تابع قانون بخش تعاونی مصوب 1370 هستند).

    شرکت‌های تجاری را می‌توان با توجه به معیارهایی زیر طبقه‌بندی کرد: طبقه‌بندی بر اساس مسئولیت شرکا (از این نظر، شرکت‌ها را می‌توان به سه دسته: 1) شرکت‌هایی که در آن‌ها مسئولیت شرکا نامحدود است؛ مثل شرکت‌های تضامنی و نسبی؛ 2) شرکت‌هایی که در آن‌ها مسئولیت کلیه شرکا محدود به آوردۀ آن‌هاست؛ مثل شرکت‌های سهامی با مسئولیت محدود؛ 3) شرکت‌هایی که در آن‌ها بعضی شرکا مسئولیت نامحدود دارند و بعضی محدود؛ مثل شرکت‌های مختلط سهامی و غیر سهامی، تقسیم کرد. شرکت تعاونی برحسب اینکه شکل کدام‌یک از این شرکت‌ها را گرفته باشد، وضعیتی متفاوت دارد، هرچند در عمل فقط به‌صورت شرکت سهامی تشکیل می‌شود). طبقه‌بندی بر اساس طرز تشکیل شرکت‌ها (از این نظر شرکت‌های تجاری به دو نوع تقسیم می¬شود: 1) شرکت‌های قانونی که در قالب یکی از شرکت‌های سهامی، نسبی، تضامنی، مختلط و تعاونی که مطابق مقررات قانون تجارت تشکیل شده است؛ 2) شرکت‌های عملی، که ممکن است ظاهر یا مخفی باشند و شرکت‌هایی هستند که در عمل وجود دارند، بدون آنکه به شکل یکی از شرکت‌های موضوع قانون تجارت درآمده باشند. ماده 220 قانون تجارت اشاره می‌دارد، هر شرکت ایرانی که فعلاً وجود دارد یا در آتیه تشکیل شود و با اشتغال به امور تجارتی خود را به‌صورت یکی از شرکت‌های مذکور در این قانون درنیاورده باشد و مطابق مقررات مربوط به آن شرکت عمل نکند، شرکت تضامنی محسوب می‌شود و احکام راجع به شرکت¬های تضامنی در مورد آن اجرا می‌شود). طبقه‌بندی بر اساس قابلیت انتقال حصة شرکا (از این جنبه شرکت‌ها به دو نوع تقسیم می¬شود: 1) شرکت‌های اشخاص که در این شرکت‌ها انتقال حصۀ شریک به اشخاص ثالث فقط با رضایت دیگر شرکا میسر است؛ 2) شرکت‌های سرمایه که در آن‌ها، حصۀ شریک، یعنی سهمی که در شرکت دارد، به‌آسانی قابل‌انتقال است). طبقه‌بندی بر اساس موضوع شرکت‌ها (از این لحاظ، شرکت‌ها را می‌توان به شرکت‌های تجارتی از حیث موضوع و تجارتی از حیث شکل، تقسیم کرد). طبقه‌بندی بر اساس صاحبان سرمایه (از این نظر، شرکت‌ها به شرکت‌های خصوصی و شرکت‌های دولتی قابل تقسیم هستند). طبقه‌بندی بر اساس تابعیت شرکت‌ها (شرکت‌هایی که در ایران تشکیل بشوند و مرکز اصلی آن‌ها در ایران باشد، ایرانی و سایر شرکت‌ها خارجی هستند. البته هرگاه شرکت در خارج تشکیل شود، ولی مرکز اصلی‌اش در ایران باشد نیز شرکت ایرانی است. از طرفی در مورد بانک‌ها چنانچه بانکی بیش از 40 درصد سرمایه‌اش به اتباع خارجی متعلق باشد، خارجی است).

    خرید برای شرکت‌های تجاری به معنای تفکر برای «سود» است؛ بدین معنا که خریدار باید تمام هزینه‌هایی که در مسیر محصول از تولیدکننده تا مشتری نهایی ایجاد می‌شود را مدنظر قرار دهد تا با کنترل مؤثر هزینه، ادامه حیات خود را میسر سازد. بنابراین هزینه‌های مربوط به جابه­جایی مواد، حمل‌ونقل و نگهداری آن‌ها را نمی‌توان نادیده گرفت. ویژگی شرکت‌های تجاری، نبود فرآیند تولید در آن‌هاست، یعنی از نظر فنی هیچ تبدیلی وجود ندارد. نهایت کار، انجام بعضی بسته‌بندی‌ها یا فعالیت‌های «انبوه شکنی» است. وقتی ارزش‌افزوده شرکت‌های تجاری با شرکت‌های تولیدی مقایسه می‌شود ارزش‌افزوده آن‌ها بسیار کم است. وجود صرف شرکت‌های تجاری اساساً بنا بر تبادل ارزش، یعنی تبادل محصولات بین اشخاص مختلف در بازار است. فرآیند اصلی شرکت تجاری، تحقق بخشیدن به این انتقال است؛ بنابراین امور خرید همراه با امور لجستیک (داخلی) اهمیت بسیاری دارد. لجستیک خارجی (توزیع) نیز در شرکت‌های تجاری فعالیت مهمی به­شمار می‌رود. به سبب نبود امور تولید در شرکت‌های تجاری، زمانی که بین خریدوفروش واقعی سپری می‌شود بسیار کوتاه است.

    واژه‌های کلیدی:

    شریک، قانون مدنی، قانون تجارت، شرکت تضامنی، شرکت نسبی، شرکت با مسئولیت محدود، شرکت سهامی خاص، شرکت سهامی عام، شرکت تعاونی.

    ارجاعات

    1. آیین‌نامۀ اصلاحی ثبت تشکیلات و مؤسسات غیر تجارتی (مصوب سال 1337).

    2. تاجانی، بهرام (1389)، قانون مدنی، انتشارات اندیشۀ عصر.

    3. قانون تشکیل شرکت‌های تعاونی (مصوب 13 / 6 / 1370) مجلس جمهوری اسلامی، وزارت تعاون.

    4. قربان‌زاده، فرهاد (1389)، سرپرست تألیف و ویرایش فرهنگ لغات عمید، ناشر اَشجَع.

    5. گلریز، حسن (1366)، واژه‌ها و اصطلاحات مهم در تجارت بین‌المللی به شش زبان، چاپ آذروش.

    6. منصور، جهانگیر (1388)، قانون تجارت، نشر دیدار، چاپ هشتاد و سوم.

    ارجاع برای اطلاعات بیشتر

    1. دوانی، غلامحسین (1382)، مجموعه قوانین و مقررات، چاپ چهارم، انتشارات کیومرث.

     

نظر شما