You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان فارسی: مجرمان حرفه‌ای

    معرف:

    1- معادل لاتین:  Professional Criminals

    2-تعریف:

    اصطلاح «مجرم حرفه ­ای»، تركيبي از دو واژه «مجرم» و «حرفه ­ای» است. شناخت مفهوم مجرم، در گرو تعریف جرم است. طبق ماده 2 قانون مجازات اسلامی «جرم، هر نوع رفتاری اعم فعل یا ترک فعل است که برای آن مجازات در نظر گرفته شده است». واژه «حرفه ­ای» نیز به معنی نوع خاصی از رفتار به عنوان شغل است که به صورت مهارت و تخصص تبلور می یابد. در علم جرم شناسی، مجرمان حرفه‌اي کسانی هستند که به طور مستمر به نقض قوانین جزایی پرداخته و زندگی خود را از طریق ارتکاب جرم سامان می­ بخشند؛ به عبارت دیگر، آنان از طریق ارتکاب جرم زندگی می‌کنند و داراي حیات مجرمانه هستند (غلامی، 1382: 292). بنابراین، عناصري چون كسب و حفظ مهارت­ هاي مختلف در زمينه ی ارتكاب جرم، فرار از دستگيري و اعمال موفقيت­ آميز اين مهارت­ها، از ویژگی های مجرمان حرفه­ای محسوب می­شود (حاجی­ده­آبادی و همکاران، 1392: 114). البته در كنار اين معيارها، گاهي نيز عضويت در سازمان­هاي مجرمانه ی حرفه ­اي، به عنوان بخشي از معيار شناسايي فرد به عنوان يك مجرم حرفه ­اي درنظر گرفته مي­شود (بوال[1]، 2005: 1650).

    متن:

    تکرار جرم توسط مجرمان حرفه ­اي، از جمله مباحث حقوق کیفري و جرم­ شناسی است که از یک سو نشانه ناتوانی بزهکار در" باز اجتماعی شدن" است، و از سوي دیگر، بیانگر عدم موفقیت نهادهاي نظام عدالت کیفری (پلیس، دادسرا، دادگاه ها و سازمان زندان­ها) در جهت مقابله، بازپروري بزهکار و هم­چنین پیشگیري از وقوع جرم است. پيش از ساترلند[2]، در آثار دانشمندان مكتب تحققي از جمله انريكوفري[3]، براي معرفي مجرمان خطرناك و فعال ، از مفهوم «مجرم به عادت»[4]  استفاده می شد. مجرم به عادت ، به افرادي اطلاق مي­شود كه به دليل وجود تمايل­ هاي مجرمانه و برخي ويژگي­هاي شخصيتي، بدون التزام به ارتكاب جرمي خاص، فقط براي ارضاي نيازشان به بزهكاري و بدون برآورد هزينه­ها و مزاياي بزه ارتكابي، به بزهكاري عادت كرده­ است. این مفهوم، از نظر زماني، زودتر از مفهوم «مجرم حرفه ­اي» مورد توجه پژوهش­ هاي جرم شناختي قرار گرفته­ است (حاجی ­ده ­آبادی و همکاران، 1392: 114).

        یکی از شاخص های اصلی مجرمان حرفه­ای، « خطرناک بودن آنان» است که این امر به استعداد بالای آنان در ارتکاب جرم و عدم توانایی شان در بازاجتماعی شدن برمی­گردد (ماری[5]، 1383: 337- 336). از دلایل خطرناک بودن مجرمان حرفه ­ای، تمایل آنان به ارتکاب جرم است؛ یعنی مجرمان حرفه ای با توجه به گذشته خاص خود، احتمالاً در آینده نیز مرتکب جرم می ­شوند (بابایی، 1390: 192). در حقوق کیفري ایران، از یک سو هیچ معیار یا ضابطه اي براي تعیین جرم و مجرم خطرناك وجود ندارد و از سوي دیگر، قانونگذار، مصادیق جرایم خطرناك را نیز احصا نکرده است. هرچند قوانین سابق، مانند قانون اقدامات تأمینی و تربیتی، شاخص هایی را براي تشخیص مجرم خطرناك بیان کرده است، ولی نمی توان از آن به عنوان ملاك قانونی براي معرفی مجرمان خطرناك بهره گرفت (بابایی،1390: 117 ).

        در ادبيات پليسی، مجرمان حرفه­ای با عنوان «مجرمان سابقه­دار» شناخته می شوند و در واقع، این مفهوم برای تفکيک آنان از «مجرمان ساده يا معمولی» به­کار می رود . مجرمان حرفه ای نه تنها با استمرار فعاليت مجرمانه خويش، نظم و امنيت اجتماعی را در معرض مخاطره قرار می­ دهند، بلکه هزينه های زيادی را نيز بر اقتصاد عمومی و بودجه نظام عدالت کيفری تحميل می­کنند. این گروه از مجرمان، از نظر تعداد نسبتاً اندك هستند(حدود 6 درصد) و در عين حال، بیشترین جرایم را مرتکب می­شوند؛ به طوری که مسئوليت بيش از نيمي از جرايم بر عهده آنان است. آنان خسارت ها و آسيب­ هاي اجتماعي فراوانی به جامعه وارد مي ­كنند (سيگل[6]، 2007: 371 و نجفی ابرندآبادی، 1384: 1271-1270).

        ویژگی­­های بارز مجرمان حرفه ­ای را می توان به شرح زیر برشمرد:

    الف) حرفه­ای بودن در مشاغل مجرمانه: افراد گاهی در فعاليت­ هاي مفيد و مرسوم، به صورت حرفه ­اي عمل مي­كنند و گاهي در عرصه جرم و بزهكاري؛ براي مثال، هرگاه از يك جراح حرفه­اي يا يك مكانيك حرفه­اي سخن گفته مي­شود، فردي به ذهن مي­آيد كه به شغل جراحي يا مكانيكي به طور تخصصي، با مهارت و تسلط كامل اشتغال دارد و از اين راه امرار معاش مي­كند. برخي جرم شناسان چنين رويكردي را درباره ی فعاليت­ ها و مشاغل مجرمانه نيز اتخاذ كرده اند (نجفی ابرندآبادی، 1384: 1271). مجرمان حرفه ­اي بخش مهم و برجسته اي از درآمد خود را از طریق ارتکاب جرم به دست مي آورند؛ به طوري كه مي توان گفت «جرم»، شغل و حرفه آنان محسوب می شود، درست مشابه آنچه در مورد مشاغل قانوني تصور مي شود؛ يعني اعمال مجرمانه، فعاليت اصلي آنان بوده و تمام اشتغال هاي اساسي اين افراد را دربر مي گيرد (کی­نیا، 1369: 554).

    ب) مهارت در ارتكاب جرم موردنظر: مجرمان حرفه ­اي با ماهرانه عمل كردن و به كارگيري روش­ها و مهارت­هاي پيشرفته­اي كه در حرفة خود مي آموزند، از ديگر بزهكاران متمايز مي شوند. آنهان مي توانند سرنخ هايي در محيط كشف كنند كه غيرحرفه­اي­ها به آن توجه ندارند. در حقيقت، طرح­ر يزي و مهارت، علامت و نشان مميزه مجرم حرفه­اي است (سیگل، 2007: 273)

    ج) داشتن انگيزه مالي در ارتكاب جرايم : مجرم حرفه اي جرايم خود ر ا با مهارت بسيار بالا براي كسب منفعت مالي انجام مي دهد و سعي در به بیشینه کردن فرصت هاي مالي و کمینه کردن احتمال دستگيري دارد (حاجی­ده­آبادی و همکاران، 1392: 126).

    د) مهارت در ارتكاب جرايم غيرخشن و نيرنگ آميز: در نوشته هاي كلاسيك، اصطلاح «مجرم حرفه ­اي» براي اشاره به سارقاني به كار مي رود كه بدون استفاده از زور و خشونت فيزيكي در ارتكاب جرم و تنها با اتكا به هوش و مهارت زندگي مي كنند. يكي از بزرگ­ترين دلايلي كه مجرمان حرفه­اي از به كارگيري خشونت در اعمالشان اجتناب مي­كنند اين است كه مجريان قانون بيشتر بر دستگيري مظنونان به ارتكاب جرايم خشونت آميز متمركز هستند و يك جرم خشن توجه منابع قانوني را بيشتر به خود جلب مي كند (بوال، 2005: 1650).

    ه) آشنايي با راهكارهاي فرار از عدالت كيفري: مجرمان حرفه اي مي­دانند كه چگونه در مقابل نظام عدالت كيفري رفتار كنند تا بتوانند به مدت طولاني به اعمال مجرمانه خود ادامه دهند (غلامي، 1380: 15).

    و) محدود بودن دايره ارتباطي با  افراد حرفه­اي: مجرمان حرفه ­اي بر خلاف "بزهكاران اتفاقي" كه خود را فاقد هويت مجرمانه مي دانند، به شخصيت بزهكارانه خود آگاهي كامل دارند. آنان با شناسايي استعدادها و موقعيت­هاي خويش در ارتكاب جرم و آگاهي از اينكه حرفه اي هستند، معمولاً با يكديگر كار مي كنند و از برقراري ارتباط با ديگر بزهكاران غيرحرفه اي و معمولي اجتناب مي كنند. مجرمان حرفه ای به دليل داشتن يك زندگي مجرمانه و اشتراكاتي كه در اخلاق، زبان، رفتار و عواطف و احساسات، همراه با ضمانت اجراهاي مخصوص به خود دارند، از ارتباط با ساير انواع مجرمان و نيز جامعه بزرگتر پرهيز می کنند (غلامی، 1380: 16).

    ز) دارا بودن ویژگی های باليني  خاص: از نظر باليني و روان شناسي، ویژگی هایی را مي توان براي مجرمان حرفه­اي برشمرد كه  اغلب در بین اين افراد مشاهده مي شود؛ البته ذکر اين نكته ضروری است كه در صورت وجود شرايط اساسي بيان شده براي مجرمان حرفه اي، فقدان برخي از اين ويژگي هاي روان­شناسانه در بعضي افراد، منافاتي با حرفه اي قلمداد شدن آنان ندارد. اين ویژگی ها را مي توان از ابعاد مختلفي بررسي كرد. ابتدا مهم ترين ویژگی باليني در جرم شناسي، يعني وجود حالت خطرناك در بزهكار، به بحث گذاشته مي شود و سپس به ديگر ويژگي­هاي شخصيتي اين گروه پرداخته مي شود (حاجی­ده­آبادی و همکاران، 1392: 129).

    راهکارهای مقابله با مجرمان حرفه ­ای

    قانونگذاران، با اصلاح مکرر قوانین، در جست وجوي راهکارهاي مناسب براي مبارزه با پدیده تکرار جرم هستند. عمومی ترین رویکرد آنان، تشدید مجازات بزهکاران  به عادت، بر مبناي اندیشه بازدارندگی بوده است. این اندیشه، دوره­اي طولانی بر نظام هاي حقوق کیفري دنیا حاکم بود تا این که با ظهور علم جرم شناسی و گسترش مطالعات کیفرشناختی، تأکید بر بازپروري بزهکاران، مورد توجه قرار گرفت (یوسفی­مراغه، 1389: 155).  از جمله مواردی که قانونگذار ایران تشدید مجازات را برای آن پیش بینی کرد، تکرار جرم از سوی مجرم حرفه­ای یا سابقه­دار است که در ماده 136 و 137 قانون مجازات اسلامی تبلور یافته است.  طبق ماده 136این قانون ، «هرگاه کسی سه بار مرتکب یک نوع جرم موجب حد شود و هر بار حد آن جرم بر او جاری شود، حد وی در مرتبه چهارم اعدام است». همچنین طبق ماده 137قانون پیش گفته، «هر کس به موجب حکم قطعی به یکی از مجازات های تعزیری از درجه یک تا شش محکوم شود و از تاریخ قطعیت حکم تا حصول اعاده حیثیت یا شمول مرور زمان اجرای مجازات، مرتکب جرم تعزیری درجه یک تا شش دیگری شود، به حداکثر مجازات تا یک و نیم برابر آن محکوم می شود ».

        با توجه به ویژگی‌های بارز مجرمان حرفه­ای، راهکار دیگر می­تواند پیشگیری غیرکیفری از جرایم این افراد باشد که این امر نیازمند مداخله موثر بر اساس درک صحیح از عواملی از قبیل: بزه دیدگی سابق، اختلال در یادگیری، سوء مصرف مواد، عدم حمایت از جانب خانواده، بیماری جسمی و روانی و مانند آن است که بزهکاران را در معرض خطر قرار داده و بازاجتماعی شدن آنان را دشوار می ­کند (چین و داندوراند[7]، 1394: 22).

        پلیس ایران، به عنوان یکی از مهم­ترین سازمان های عدالت کیفری در کنترل مجرمان حرفه ­ای، می­تواند نقش بسیار مهمی ایفا کند که از جمله این اقدامات می توان به استفاده از ابزارهاي فني، تعامل درون سازماني پليس های تخصصی با یکدیگر و تعامل برون سازماني پليس با دستگاه قضایی، بسیج وسایر سازمان ها اشاره کرد.

    واژه­ های کلیدی:

    مجرم حرفه‌ای، ارتکاب جرم، بزه دیدگی، تکرار جرم، بزهکار اتفاقی.

    ارجاعات:

    - بابایی، محمدعلی. (1390). جرم شناسی بالینی. چاپ دوم. تهران: بنیاد حقوقی میزان.

    - چین، ویوین و داندوراند، یووون (1394). پیشگیری از تکرار جرم و بازاجتماعی کردن بزهکاران . ترجمه حسین غلامی و حمیدرضا نیکوکار. چاپ اول. تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.

    - غلامي، حسين (1382). بررسي حقوقی - جرم شناختي تكرار جرم. چاپ اول. تهران: نشر ميزان.

    - غلامي، حسين. (1380). بزهکاری به عادت؛ از واکنش کیفری تا پژوهش های جرم شناختی. مجله امنیت. سال پنجم. شماره23.

    - كي نيا، مهدي(1369). مباني جرم شناسی. جلد اول. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    - ماری، فیلیپ (1383). کیفرو مدیریت خطرها: به سوی عدالتی محاسبه گر در اروپا. ترجمه حسن کاشفی اسماعیل زاده. مجله حقوقی دادگستری. شماره 49-48.

    - حاجي ده آبادي، محمدعلي؛ تقي زاده، مريم السادات و سعید عطارزاده (1392). مجرمان حرفه اي در پرتو يافته هاي جرم شناختي و سياست كيفري ايران. فصلنامة پژوهش هاي اطلاعاتي و جنايي. سال هشتم. شمارة سوم.

    - نجفی ابرندآبادی، علی حسین (1384). جرم‌شناسی سیاست جنایی و تکنیک های حقوق کیفری. تقریرات درس جرم شناسی. دانشگاه شهید بهشتی. نیمسال دوم سال تحصیلی 1384- 1383.

    - یوسفی مراغه، مهدی (1389). نقش پلیس در کنترل و نظارت بر مجرمین حرفه­ای و سابقه­دار. فصلنامه کارآگاه. دوره دوّم. سال سوّم. شماره12.

    منابع انگلیسی

    -Boal, John .(2005). Theft, Professional . Editor: J. Mitchell. Miller & A. Wright. Richard. Encyclopedia of criminology, vol 3.

    -Siegel, J. Larry .(2007). Criminology: : ،Theories,Pattern , and Typologies. 9th edition.

    منابع برای مطالعه بیشتر:

    اسلامی­اندارگلی، عنایت (1388). بررسی عوامل مؤثر تکرار جرم و بازگشت مجدد به زندان در استان خراسان شمالی. اصلاح و تربیت. شماره 89.

     



    [1] - Boal

    [2] . Sutherland

    [3] . Enricoferry

    [4]. Habitual criminal

    [5] . Marie

    [6] . Siegel

    [7] . Chin and Dandorand

     

نظر شما