You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • جرم شناسی نظری        Theoretical Criminology

    شاخه ای از جرم شناسی است که به تشریح و تبیین عمل مجرمانه، نحوۀ تکوین جرم یا فرایند ارتکاب عمل جنایی و راهکارهای پیشگیری یا کنترل آن می پردازد (1)

    جرمشناسی نظری به عنوان رشته ای علمی در سدۀ نوزدهم در اروپا متولد شد. این رشته به همراه نظریه پردازی لومبروزو درخصوص ارتباط زیست جسمانی انسانها و احتمال بزهکار شدن آنها، به وجود آمد و به تدریج با مطالعات افرادی چون فرّی و گاروفالو به رشد خود ادامه داد. این پیشگامان، برپایه داده های مربوط به چند کشور اروپایی، به تدوین تفسیری کلی از بزهکاری دست زدند و نتایج حاصل از آن را به همۀ انواع جوامع تعمیم دادند. اما کارهای انجام شده پس از آن توسط نژادشناسان، جامعه شناسان و مورّخان، نشان داد که جوامع و فرهنگها دارای اختلافات بسیاری هستند که این تمایز در ساخت الگوهای جرم نیز تأثیر گذارده است. بنابراین، برای ساخت یک الگوی تبیینی کلی، باید از داده های اخذ شده از تمام کشورها یا نمونه هایی که نشان دهندۀ تیپ های مختلف جوامع باشند، استفاده کرد. این رشته، گسترش و بالندگی خود را مرهون ورود رشته هایی چون زیست شناسی، جامعه شناسی، پزشکی، روانپزشکی، آمار، تاریخ و روانشناسی به حوزۀ مطالعه جرم است (2)

    جرم شناسی به عنوان یک علم مرکب دوجنبۀ نظری و کاربردی دارد.جرم شناسی نظری شاخه ای از جرم شناسی است که موضوع آن بررسی عوامل و فرآیندهای عمل جنایی و نظریه های مربوط به تبیین عمل مجرمانه و علل ارتکاب است (3) به عبارتی، بخش علمی- مبنایی جرم شناسی محسوب می شود(4) که به مقایسه و ترکیب اطلاعات، داده ها و یافته های مختلف حاصل از مطالعات عملی و میدانی میپردازد (5). در این شاخه از جرم شناسی، با مطالعات نظری در مورد چرایی ارتکاب جرم و تلاش برای کسب شناخت علمی در مورد ماهیت انسانی-اجتماعی پدیده مجرمانه و کنشگران جرم، راه برای حل معمای علل بزهکاری هموار می شود (6(

    درحال حاضر نظریه های تشکیلدهندۀ این جرمشناسی از دو فرض کلی پیروی میکنند. دستهای بهدنبال علتشناسی تجربی بزهکاری، جرم را واقعیتی انسانی- حقوقی می دانند که تحت تأثیر عوامل فردی-محیطی- وضعی ارتکاب مییابد. در این دسته از نظریات، بزهکار به لحاظ روانشناختی، فیزیولوژیکی و جامعه-شناختی با دیگران متفاوت است.(7) بر این اساس، مجرم از سه ًبعد مطالعه میشود: زیست، روان و محیط. بنابراین مطالعات زیستشناسی جنایی، جامعه شناسی جنایی و روانشناسی جنایی در این حوزه قرار می گیرند (8)

    دستۀ دیگر با عنوان جرمشناسی عمل (رفتار) مجرمانه از اواسط دهه 1980 مطرح شد. در این رویکرد اعتقاد بر این است که انسان مجرم با افراد دیگر تفاوت اساسی ندارد، بلکه به موجب یک سلسله محاسبات و برنامه-ریزیها، از جمله بررسی فرصتهای کنشگری جرم، موقعیت بزهدیده و آماج بزه، نوع سیاست کارگزاران عدالت کیفری و هزینۀ کیفری جرم و ... تصمیم به ارتکاب جرم می گیرد (9)

    جرمشناسی نظری به دو دستۀ کلی جرمشناسی عمومی و تخصصی تقسیم می شود. جرم شناسی تخصصی شامل رویکردهای مختلف جرمشناختی درمورد تحلیل، ماهیت و علت جرم است که شامل روانشناسی جنایی، زیست شناسی جنایی و جامعه شناسی جنایی می شود (10)

    جرمشناسی عمومی دربرگیرنده نظریه ها و اصول ناشی از مطالعات میدانی است. موضوع آن، هماهنگ کردن، مقایسه، تطبیق و ترکیب نتایجی است که از علوم دیگری که با جرم سر و کار دارند به وجود می آید. بهعبارت دیگر، جرمشناسی عمومی نتایج رشته های دیگر (رشته های تشکیل دهندۀ جرمشناسی تخصصی) را در برخورد با جرم هماهنگ کرده و به صورت اصول کلی ارائه می دهد (11(

    جرمشناسی عمومی خود به دو دستۀ جرمشناسی کلان و خرد تقسیم می شود. در جرم شناسی کلان عمل جنایی به مثابه «پدیدهای جمعی» تلقی میگردد و در مقیاسی کلان، مانند یک کشور مورد مطالعه قرار می-گیرد.(12) در این جرم شناسی، تودۀ جرایم یعنی مجموعه جرایم ارتکابی در زمان و مکان معین و تأثیر شرایط اقتصادی، سیاسی، ساختاری بر نوسانات منحنی بزهکاری، صرف نظر از نوع جرم، بررسی می-شود.(13) این بررسیها بر این اساس قرار میگیرند که بین حجم و ساختار بزهکاری یک جامعه و طرز کار آن ارتباط وجود دارد.(14) هدف از این مطالعات، پیشبینی ارتکاب جرایم به منظور برنامه ریزی مادی و انسانی برای کنترل بزهکاری در آینده است.(15)

    در مقابل، جرم شناسی خرد به دنبال علت شناسی فردی جرم است و فرایند تصمیم گیری و ارتکاب جرم را با توجه به عوامل خرد شخصی و فردی مورد توجه قرار می دهد.(16) براین اساس، عمل جنایی فقط پدیدۀ توده وابسته به سازمان و عملکرد جامعه نیست، بلکه پدیدهای است که فرد هم در آن نقشی مؤثر ایفا می-کند.(17) این جرمشناسی درصدد است تا به مسائلی که در پی بررسی جرم به اعتبار پدیده فردی ایجاد می-شود، پاسخ دهد (18)

    کلید واژه ها

    جرم شناسی نظری، علت شناسی، زیست، روان، محیط.

    ارجاعات

    1- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. دانشنامه جرم شناسی آکسفورد. جلد اول، ترجمۀ حمیدرضا ملک محمدی. تهران: نشر میزان، 1389، ص12.

    2- گسن، ریموند. جرمشناسی نظری. ترجمۀ مهدی کینیا. تهران: مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1374،صص22-19.

    3- نجفی ابرندآبادی، علیحسین و غلامی، حسین. آسیبشناسی آموزش و پژوهش جرمشناسی در ایران. مجله تخصصی الهیات و حقوق. شماره 20، تابستان 1385، صص40-23.

    4- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. شناخت جرمشناسی. ترجمۀ امیرروحالله صدیق بطحایی. تهران: نشر دادگستر، 1383، ص14.

    5- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. مباحثی در علوم جنایی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی،1387، ص1410.

    6- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. کیفرشناسی نو- جرمشناسی نو: درآمدی بر سیاست جنایی مدیریتی خطرمدار. تازههای علوم جنایی، تهران: بنیاد حقوقی میزان، 1388، صص 750-717.

    7- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. سیاست جنایی. تهران: انتشارات میزان، 1389، ص12.

    8- گسن، ریموند. مقدمه ای بر جرم شناسی. ترجمۀ مهدی کینیا. چاپ نخست، تهران: نشر مترجم، 1377، ص27.

    9- نجفی ابرند آبادی، علی حسین. سیاست جنایی. همان.ص 15.

    10- کاریو، روبر. درآمدی بر علوم جنایی(رویکردی فراگیر به مطالعه پدیده جنایی). ترجمۀ باقر شاملو. تازههای علوم جنایی، زیر نظر: علی حسین نجفی ابرند آبادی. چاپ نخست، تهران: نشر میزان، 1388، ص880.

    11- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. مباحثی در علوم جنایی. ویراست پنجم: 1387. به کوشش شهرام ابراهیمی. جرم شناسی(کلیات). تنظیم: غلامرضا جلالی.کارشناسی. دانشگاه شیراز، 1370،ص15 .

    12- گسن، ریموند. همان.1374، ص20.

    13- نجفی ابرندآبادی، علی حسین. مباحثی در علوم جنایی. ویراست پنجم: 1387. به کوشش شهرام ابراهیمی. جرم شناسی پیشگیری: محمد علی بابایی. دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی. دانشگاه تربیت مدرس، نیم سال نخست 80-1379، ص742.

    14- گسن، ریموند. همان، ص24.

    15- نجفی ابرند آبادی، علی حسین. سیاست جنایی. همان.ص 15.

    16- نجفی ابرند آبادی، علی حسین. سیاست جنایی. همان.ص 743.

    17- گسن، ریموند. همان، ص20

    18- گسن، ریموند. همان، ص149

    منابع بیشتر

    1-     ابراهیمی شهرام. جرم شناسی پیشگیری. چاپ دوم، تهران: نشرمیزان، 1391، ص11.

    2-     پیکا جرج. جرم شناسی. ترجمۀ علی حسن نجفی ابرند آبادی. چاپ نخست، تهران: نشر میزان، 1389.

    3-     دانش، تاج زمان. مجرم کیست؟ جرم شناسی چیست؟ چاپ هشتم، تهران: نشر کیهان، 1379.

    4-     نجفی توانا، علی. جرم شناسی. چاپ نخست، تهران: خیام، 1377.

    5-     نوریها، رضا. زمینه جرم شناسی. چاپ دوم، تهران: کتابخانه گنج دانش، 1380.

نظر شما