You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    نقاط جرم‌خیز   Hot Spots Crime

    واژه نقاط جرم‌خیز بيانگر يک مکان يا محدودۀ جغرافيايي است که ميزان بزهکاري در آن بسيار بالاست. حدود اين مکان مي‌تواند بخشي از يک شهر، يک محله، چند خيابان مجاور هم و حتي ممکن است يک خانه يا يک مجتمع مسکوني باشد. برخي نيز در تعريف نقاط جرم‌خيز آن را معادل مکان‌هاي کوچک با تعداد جرم زياد قابل پيش‌بيني، حداقل در يک دوره زماني يک­ساله دانسته‌اند (1).                                                                                                                                                   

    نقاط جرم‌خیز با واژگان گوناگونی تعریف شده است، اما معمولاً دربارة مناطقی به‌کار می‌رود که سطح جرم در آنها بسیار بالاتر از سطح میانگین است. مشاهدة تمرکز جرم در مکان­های خاص، موضوع جدیدی نیست. این موضوع از موضوعات کهن جرم­شناسی به‌شمار می‌رود و به آغاز قرن نوزدهم برمی­گردد. اهمیت نقاط جرم‌خیز به این دلیل است که انتظار می­رود مدیریت اثربخش این نقاط بتواند به سطوح پایین­تری از جرم بینجامد (2).

    دربارۀ علت شکل‌گیری نقاط جرم‌خیز، دو رویکرد نظری عمده وجود دارد. شناخته‌شده­ترین این رویکردها، نظریة «بي‌سازماني اجتماعی(3) » است که بر پایة آن، شرایط نامساعد اقتصادی - اجتماعی (میزان بالای بیکاری، تراکم مسکن، ویژگی‌های قومیتی، خانوارهای تک­سرپرست، جابه‌جایی خانوارها و سطح تحصیلی پایین)­ با نرخ بالای جرم ارتباط دارد. چنین گفته می‌شود که ساکنان این‌گونه مناطق از امکانات کافی برای اعمال کنترل اجتماعی مؤثر بر بزهکاران بالقوه محروم هستند (4).

    دومین نظریة اصلی دربارة نقاط جرم‌خیز را می­توان در جرم­شناسی محیطی یافت. این نظریه بیان می‌کند که جرم تا اندازة بسیاری به فعالیت­های روزانة هر دو گروه بزهکاران و بزه‌دیدگان و عواملی وابسته است که برخورد این افراد را در زمان و مکان واحد آسان می‌کند. نظریة فعالیت روزانه (که فعالیت‌های روزانه نیز نامیده می‌شود) و نظریة الگوی جرم، نظریه‌های خاصی هستند که به روشنگری نقاط جرم‌خیز در سطح خرد کمک می­کنند (5).

    روشن­ترین و کامل­ترین توصیف نظری نقاط جرم‌خیز را پاتریشیا و پائول برانتینگهام (6) در الگویشان دربارة شکل­گیری نقاط جرم‌خیز ارائه کرده‌اند. آنها استدلال کردند که فرایند شکل­گیری نقاط جرم‌خیز به سه عنصر جداگانه بستگی دارد. نخست، تجمع اقامت بزهکاران؛ یعنی توزیع کسانی که شاید مرتکب جرم شوند، پایة مکان­های بالقوه برای نقاط جرم‌خیز می‌شوند. عنصر دوم تجمع آماج است و این دیدگاه را بازتاب می­دهد که گونه‌های بسیاری از آماج­ها در زمان و مکان متمرکزند. از این­رو، دزد خودرو به دنبال پارکینگ­هایی متصل به خدمات حمل­ونقل همگانی خواهد بود تا آماج‌هایش را از میان طیف گستردة خودرو که به آسانی دزدیده می­شوند، تعیین کند. سومین عنصر ضروری برای شکل‌گیری یک نقطة جرم‌خیز، الگوهای جابه‌جایی هستند. به‌طور ساده، این عنصر بازتابی از این واقعیت است که بزهکاران نیاز دارند فرصت­های جنایی را مکان­یابی کنند و چنانچه بخواهند از آنها استفاده کنند، باید به محل آنها بروند (7).

    پاتریشیا و پائول برانتینگهام در پژوهشی دیگر میان دو گونه از نقاط جرم‌خیز تمایز قائل شدند: سازنده‌های جرم (8) و گیرنده‌های جرم (9). سازنده‌های جرم مکان­هایی­ هستند که شمار بسیاری از مردم با اهداف مشروع (خرید، سرگرمی، کار و ...) به آنجا می­روند. در میان اینها، بزهکاران بالقوه­ای خواهند بود که ممکن است بدون داشتن قصد هدفمند برای ارتکاب جرم به این مکان­ها بروند، اما با این­ حال، هنگامی که با فراوانی فرصت­ها روبه‌رو می­شوند، تصمیم به ارتکاب جرم می­گیرند. گیرنده­های جرم موقعیت­هایی هستند که بزهکاران با انگیزه به قصد ارتکاب جرمی معین به آنجا می­روند و این موقعیت­ها را به دلیل شهرت منطقه و فرصت­های مربوط به آن انتخاب می­کنند. گره­های بزرگ حمل‌ونقل، مکان‌های تفريحي شبانه، مراکز بزرگ خرید و بیشتر موقعیت­های گردشگری نمونه­هایی از گیرنده­های جرم هستند. ممکن است یک مکان بتواند هم­زمان گیرنده و سازندة جرم باشد. پس آنچه نقاط جرم‌خیز را از دیگر نقاط متمایز می‌کند، فراوانی فرصت‌هایی است که مهیای ارتکاب جرم هستند. نقطه‌های جرم‌خیز با توجه به دلیلی که بزهکاران بالقوه جذب آنها می‌شوند، متفاوت هستند. بزهکاران به‌دلیل مهیابودن فرصت ارتکاب جرم به‌سوی گیرنده‌های جرم می‌روند، حال آنکه رفتن آنها به سوی سازنده‌های جرم، بدون در نظر گرفتن فرصت‌های جرم است (10).

    در سال‌هاي اخير متخصصان و دانشمندان علوم جنايي، پليسي و جرم‌شناسي دربارۀ  متمرکز کردن اقدامات پیشگیري از جرايم بر محل وقوع جرايم تأکید کرده‌اند. مطالعات نشان داده است که جرايم الزاماً در خارج از شهرها و اماکن باز شهري که ظاهري مناسب براي ارتکاب اعمال مجرمانه دارند، رخ نمي‌دهند، بلکه قسمتهاي عمده‌اي از جرايم ـ تقريباً نيمي از فعاليتهاي مجرمانه ـ در برخي محلهاي کوچک شهري و نقاط جرم‌خيز رخ مي‌دهند. شناسايي نقاط جرم‌خيز و انجام عمليات پليسي در بين سازمانهاي پليس گسترش زيادي يافته است. تقريباً در کشورهاي پيشرفته، از هر ده اداره پليس  هفت  اداره از اين امر براي پیشگیري از وقوع جرايم استفاده مي‌کنند (11).

    محققان بر این باورند که اگر مأموران پليس تمرکز خود را بر نقاط جرم‌خيز معطوف سازند، جرايم و مشکلات ناشي از آنها کاهش چشمگیري خواهند يافت (12).

     

    کلید واژه ها

     جرم، نقاط جرم‌خیز، جغرافياي جرم، بزهکاري ، بزه دیدگی

    ارجاعات

    1- کلانتری، محسن و مهدی توکلی.شناسايي کانون‌هاي جرم‌خيز شهري، فصلنامۀ مطالعات پیشگیری از جرم. شماره2، 1386.

    2- Townsley. Michael. (2010) Hot Spots. Sage Encyclopedia of Victimology and Crime Prevention.

    3- Social Disorganization

    4- Kooi , B.(2004): Environmental criminology and mapping hot spot bus stop locations: A social ecological approach for conducting a quasi-experimental design and testing defensible space concepts(Doctoral dissertation ,Michigan State University)

    5- Brantingham, P. J., & Brantingham, P. L. (2008). Crime pattern theory. In R. Wortley & L. Mazerolle (Eds.), Environmental criminology and crime analysis (pp. 78-93). Cullompton, UK: Willan.

    6- Patricia & Paul Brantingham

    7- Brantingham, P. L., & Brantingham, P. J. (1999). A theoretical model of crime hot spot generation. Studies on Crime and Crime Prevention, 8, 7-26

    8- Crime Generators

    9- Crime Attractors

    10- Eck, E, J., Chainey, S., Cameron, J., Leitner, M., Wilson, R., 2009, Mapping Crime: Understanding Hot Spots, U.S. Department of Justice. Office of Justice Programs, National Institute of Justice

    11- Weisburd, D. (2005) Hot Spots Policing Experiments and Criminal Justice Research. Annals of the American Academy of Political and Social Science, 599.

    12- Braga, A. (2005) Hot Spots Policing and Crime Prevention: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials, Journal of Experimental Criminology, No. 1.

نظر شما