You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • بزهکاری زنان    Women Delinquency/ Female Criminality

    بزه در لغت به معنای جرم و گناه است. مجرم را بزهکار گویند (1) بزهکاری در معنا و مفهوم لفظ عبارت است از ترک انجام وظیفه قانونی یا ارتکاب عملی خطایی که الزاماً جرم ندارد، با اين حال این اصطلاح غالباً معادل جرم به کار می رود (2).

    جرم شناسان براي مطالعات، تحقيقات و هدف­ هايي كه دنبال مي­كند دست به طبقه بندي بزهكاري مي­زنند و معيارهايي را براي طبقه بندي لحاظ مي ­كنند؛ مثلا بر اساس معيار «جنسيت»، بزهكاري مردان و بزهكاري زنان، با معيار «سن»، بزهكاري اطفال و بزهكاري كبار (بزرگسالان)، با معيار «مليت»، بزهكاري بيگانگان (خارجي­ها) و بزهكاري بومي­ ها تقسيم مي­ كنند (3 ).

    برای بیان جنسیت در زبان انگلیسی از دو واژه (4)Sex و(5)  Genderاستقاده می­شود؛ اما این دو واژه به لحاظ کاربرد و معنی یکسان نیستند. آنچه از کلمه Sex به ذهن مي­آيد، خصوصیات جنسیتی فرد به لحاظ زیست­شناسانه، به معنای خصوصیات جسمانی، تعلق فرد به یکی از دو گروه مونث و مذکر و تفاوت و تمایزات کار اندام شناختی میان انسان­هاست. در حالی که واژه  Gender برای بیان تفاوت­های احتمالی میان دو جنس ذکور و اناث به لحاظ حقوقی و اجتماعی از قبیل تفاوت­ های اجتماعی، تحصیلی، قانونی و ... است که منشاء آن فرهنگ، آداب و سنن حاکم بر هر جامعه، هنجارها و قوانین موضوعه است و می­توان آن را شاخص و نمایی از جامعه و هویت اجتماعی هر جنس تلقی كرد (6). بر اساس دیدگاه­های جرم شناسی باید تمایزی اساسی بین جنس و جنسیت اعمال شود. جنس (مذکر/ مونث) یک نوع طبقه­ بندی بیولوژیکی است که در مرحله اول به وسیله مشخصه ­های اندام­های تناسلی بیرونی نشان داده می­شود. جنسیت (مردانه/ زنانه) یک ساختار اجتماعی است و موضوعی نیست که مربوط به مسائل بیولوژیکی باشد. مفاهیم مرد و زن بودن بخشی از فرهنگ آموخته شده فرد مجرم است که به ­وسیله نحوه پوشش، ایما و اشاره، زبان، شغل و موارد نظیر آن نشان داده می­شود. این­گونه مفاهیم با توجه به فرهنگ­های مختلف مخصوص همان فرهنگ­ها  هستند و از لحاظ تاریخی و فرهنگی متغیرند (7).

    متن

    مفهوم جنسیت از اوایل دهه 1970 متولد شد. در سال 1972 جان مانی و آنکه ارهارد این  تعريف را پروردند که جنس و جنسیت دو مقوله کاملاً جدا هستند. زمانی که از جنس سخن به میان می­آوریم منظورمان ویژگی­های بیولوژیکی است؛ اما جنسیت نشان دهنده ویژگی روانی فرد و برداشت او از خود است که در روابط او با اطرافیانش شکل می گیرد. پس از آن «اوکلی»(8) جامعه‌شناسی بود که مفهوم جنسیت را مطرح کرد. (9). پس از ظهور جرم شناسی نوین، موضوع تفاوت­های بزهکاری در مردان و زنان به لحاظ حجم و انواع جرایم، سؤالات زیادی ایجاد كرد، زيرا تبهکاری در میان جنس مونث و مذکر از جهات مختلف مساوی و یکسان نيست (10). جرایم زنان نه تنها در نوع و شکل خود با جرایم مردان متفاوت است. بلکه برخوردهای قانونی، قضایی و انتظامی با جرایم زنان نیز به گونه‌های دیگر است. قدر مسلم این است که برخی جرایم از قبیل فحشا، مخفی کردن اجناس و کالاهای قاچاق و اموال مسروقه، سقط جنین و واسطه‌گری در فحشا دارای مارکی زنانه است و برخی دیگر از قبیل: سرقت، کلاهبرداری، قتل و اعتیاد دارای برچسبی مردانه است.

    تفاوت فیزیکی و نقش متفاوت زن در اجتماع و خانواده باعث می­شود جنس مؤنث از دوران اولیه زندگی به ویژه بعد از دوران نقش پذیری با توجه به معرفت و جنسیت خود نقش پذیری ویژه و متفاوت با جنس مذکر خود پیدا کند.

    تغییر الگوهای فرهنگی- اجتماعی و حضور فعال زنان درجامعه و ایجاد جنبش­های دفاع از حقوق زنان نوعی هم گرایی تدریجی در رفتار دو جنس مخالف ایجاد کرده است (11).

    از دیدگاه اسلام، جایگاه هر یک از زن و مرد بر مبنای مساوات ارزشی و حقوقی است. به عبارت دیگر، تفاوت­های موجود میان دو جنس، از نوع تفاوت ­های واقعی و ساختاری است که منجر به پدیداری تفاوت­ های اعتباری و حقوقی گشته و وظایف و اختیارات متفاوتی را برای هر یک از آنان به دنبال آورده است. در حقیقت اسلام با نگاهی فراتر از تقابل دو جنس با یکدیگر آنان را مکمل یکدیگر دانسته و مسئولیت­ های متفاوت در این زمینه را برای هر کدام از آنان پدید می ­آورد که تخلف از آن وظایف گناه و جرم تلقی می­ شود (12).

    ویژگی­های بزهکاری زنان 

    بزهکاری زنان چهار خصوصیت دارد:

    میزان سهم کم آنها در پدیده مجرمانه: جرم شناسان پدیده بزهکاری زنان را در نژادهای متفاوت و در سنین مختلف با در نظر گرفتن موقعیت اجتماعی و تاریخی بررسی كرده­اند و همگی اذعان می­دارند که در تمام کشورها تعداد زنان بزهکار نسبت به مردان مجرم خیلی کمتر است. آنچه که باعث می­شود ميزان جرایم ارتکابی مردان بیشتر از زنان باشد این است که اولاً نظام عدالت کیفری نسبت به زنان بزهکار تا حدودی قائل به ارفاق است، ثانیاً  به لحاظ زیست شناختی زنان کمتر مرتکب جرایمی می شوند که نیاز به خشونت و زور دارند و ثالثاً غالب جرایم ارتکابی زنان به دلایل مختلف از قبیل سوء زن کمتر نسبت به آنها ( فرم خاص لباس و پوشش) کشف نمی ­شود (13). همچنین سایر علل مرتبط با حضور کم زنان در ارتکاب پدیده مجرمانه شامل خصوصیات روانی، جامعه شناختی، موقعیت زنان، علل فرهنگی و آداب و رسوم است. به طور نمونه فمینیسم در پاسخ به این  سؤال که چرا زنان کمتر از مردان مرتکب بزهکاری و جرم می شوند به علل ساختاری توجه  مي­كند و تفاوت در جامعه پذیری مردان و زنان، کنترل اجتماعی و مردسالاری را عوامل اصلی این تفاوت ها در نظر می­ گیرد (14). همچنین زنان به خاطر طبیعت زنانه خود مرتکب جرایمی می­ شوند که در رقم سیاه باقی می­ماند، مثل طفل کشی، کودک آزاری، سقط جنین و روسپیگری (15).

    2- خاص بودن بزهکاری زنان: خصوصیت دوم در ماهیت و طبیعت جرایم ارتکابی آنهاست. بعضی جرایم زنان ارتباط با زن بودن و مادر بودن آنها دارد، مانند فرزند کشی و کودک آزاری که زنان به خاطر موقعیت خود مرتکب می­شوند. دسته دیگر در ارتباط با  وي‍‍ژگي جنسی، مانند روسپیگری است (16).

     3- شیوه مشارکت زنان در ارتکاب جرم: دقت در نحوه مشارکت زنان و مردان در امر مجرمانه نشان می‌دهد، نوع جرایمی که آنان مرتکب می‌شوند، متفاوت با یکدیگر است؛ یعنی زنان بیشتر به عنوان معاون یا شریک در جرایم حضور دارند (17). شیوه ارتکاب جرم توسط زنان غالبا همراه با دیگران است و کمتر به تنهایی مباشرت مي­كنند و بیشتر معاون  هستند یا با نیرنگ یا تحریک منجر به ايجاد جرم می­ شوند. زنان به لحاظ فیزیکی در جرایم خاص حضور دارند یعنی جرایمی که نیروی فیزیکی چندانی ندارند. در برخی جرایم زنان نقش وسیله ارتکاب جرم دارند مانند قاچاق مواد مخدر و کالا كه از زنان به عنوان رابط یا باربر استفاده می­شود.

     4- میزان کم تکرار جرم در زنان بزهکار: (18) اصولا یکی از  عوامل مؤثر بر تکرار جرم، کیفیت پذیرش خانواده زندانی است. زندانی پس از خروج از زندان و حضور در خانواده تا مدتی نقش مهمان را دارد اما هنگامی که این مدت سپری شد، باید به دنبال شغل باشد که با مشکلات گوناگونی رو برو می­شود. کمبود مشاغل درآمدزا و  نداشتن گواهی سوء پیشینه نمونه ­ای از آن است. معمولا از زنان زندانی چنین انتظاری نمی­رود البته اگر دارای خانواده خوب باشند و مورد حمایت قرار گیرند، تکرار جرم در آنها کمتر صورت می­ گیرد. اما تحقیقات حاکی از آن است که درصد قابل توجهی از خانواده ­ها، اقوام،دوستان و هم محله ها نسبت به مجرم آزاد شده بی­اعتنا  هستند و هیچ تمایلی به معاشرت با وی ندارند. این امر سبب می شود که حس انتقام و کینه به جای عبرت و عاطفه در دل زندانی آزاد شده به وجود بیاید (19) که لازم است فرهنگ سازی پذیرش زندگی از سوی خانواده و جامعه پس از آزادی در دستور کار قرار گیرد یا حتی الامکان از مجازات­ های جایگزین حبس استفاده شود.

    انواع بزهکاری زنان

    در بررسی نوع جرایم زنان توجه به موقعیت زمانی، موقعیت مکانی، میزان سن دارای اهمیت است.

    انواع جرایمی که مطابق معمول زنان مرتکب می شوند به شرح زیر است :

    الف- جرایم علیه اشخاص: قتل همسر، معشوق، یا رقیب عشقی، قتل نوزادان و اطفال .

    ب- جرایم علیه اموال : زنان به تنهایی یا گروهی مرتکب سرقت می­شوند یا از دیگران اخاذی می­کنند. تعداد زنان کلاهبردار محدود  است. نگهداری اموال مسروقه در بین زنان رایج است، صدور چک بی محل را زنانی که فعالیت اجتماعی دارند بیشتر مرتکب می شوند.

    ج- سایر جرایم: شهادت دروغ، تهمت و افترا، تشویق اطفال و نوجوانان به فحشا وشهوت رانی، ولگردی، قاچاق و توزیع مواد مخدر (20).

    برای اطلاع از میزان بزهکاری زنان نسبت به مردان و تعیین تفاوت بزهکاری زنانه و مردانه، مراجعه به آمار جرایم سالانه، اطلاعاتی خوبی در این خصوص به دست می­ دهد.

    مطابق آمار سازمان زندان­ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور بر اساس میزان فراوانی، جرایم ارتکابی به پنچ گروه عمده طبقه بندی می­شود :

    الف- جرایم اقتصادی و مالی: جرایمی مانند اخلال در نظم اقتصادی،جعل و تزویر، تقلب در کسب و تجارت،سرقت و جرایم علیه اموال و مالکیت.

    ب-جرایم مواد مخدر.

    ج- جرایم جنسی و اخلاقی: جرایمی که بر ضد عفت و اخلاق عمومی شکل می­گیرد. این گروه جرمی از ترکیب جرایمی مانند فحشا، قوادی و .. . تشكيل مي­شود.

    د-جرایم خشونت آمیز با عنوان جرایم علیه اشخاص و اطفال و در مجموع مشتمل بر ضرب و جرح و قتل های عمدی و غیر عمدی 
    ه-سایر جرایم شامل جرایمی مانند تخریب،جرایم مطبوعاتی و.... (21).

    علل بزهکاری زنان

    دانشمندان علل بزهکاری زنان را به دو دسته عوامل کلی و عوامل خاص تقسیم كرده­اند: الف-  عوامل کلی، عواملی هستند که در بزهکاری زنان مانند مردان مؤثر هستند، مانند عوامل محیط خانوادگی، عوامل روانی، عوامل اجتماعی؛ ب- عوامل خاص: این عوامل مختص زنان است. در زنان عوامل عاطفی، جنسی، طرز عمل غدد، به ویژه هورمون­ ها در سنین نزدیک به بلوغ، دوره یائسگی و پیری نقش مهمی را ایفا می­ کند. بیماری­ها و اختلالات روانی از جمله تکوین شخصیت، تلقین­ پذیر بودن زنان را به فحشا که از جرایم خاص زنان است می کشاند (22).

    اختلاف بین جرایم ارتکابی زنان و مردان

    بنابر عقیده پروفسور پیناتل اختلافات زير بین انواع جرایم ارتکابی مردان و زنان قابل ذکر است.

    در جنایت علیه اشخاص: فعالیت زنان در این گونه جنایات مخصوصا قتل عمدی به طور کلی کمتر از مردان است. ولی همین فعالیت کم نیز اغلب اوقات از طریق سم دادن، بچه کشی و سقط جنین انجام می­گیرد.

    در جرم و جنایت علیه اموال: جیب بری، سرقت از فروشگاه ­های بزرگو از دست فروش­ ها، اختفاء مال مسروقه، خیانت در امانت، بیشتر از سایر موارد از ناحیه زنان ارتکاب می­ یابد (23).

    كليد واژه­ ها

    برهكاري زنان، جرم زنانه، علل بزهكاري زنان.

    ارجاعات

    1.       جعفری لنگرودی، محمد جعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. جلد دوم، تهران: گنج دانش، 1386، ص862

    2.        معظمی، شهلا. بزهکاری کودکان و نوجوانان. تهران:  نشر دادگستر، 1388،ص68

    3.       نجفی ابرندآبادی، علی حسین. پيشگيري از بزهكاري و پليس محلي. معاونت حقوقی و امور مجلس http://www.hvm.ir

    4.       Sex (female/ male (

    5.       Gender (mascaline /feminine)

    6.        محسنی، فرید. جرم شناسی.تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق، 1394، ص221

    7.       وایت، راب؛ فیونا، هینس. در آمدی بر جرم و جرمشناسی.  ترجمه میر روح الله صدیق بطحایی اصل، تهران: نشر دادگستر، 1381،ص171

     

    8.       oakley

    9.        رهبری، لادن. تفاوت جنس و جنسیت : بنیاد نظریه فمینیسیتی. نشریه نصور،1387، خرداد ماه

    10.    محسني، همان.

    11.     برهانی تقی. تقریرات درس جرم شناسی. دانشگاه آزاد اسلامی قم، تنظیم محسن دوستگان، 1392

    12.    محسني، همان، ص231

    13.     رحیمی نژاد اسمعیل. جرم شناسی. تبریز: انتشارات فروزش، 1393، ص44.

    14.     احمدی حبیب. جامعه شناسی انحرافات. تهران: سمت، 1392، ص231

    15.     نجفی ابرند آبادی، علی حسین. تقریرات درس جرم شناسی، بزهکاری زنان. دوره کارشناسی، دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق، تنظیم حسن قاسمی مقدم،1382

    16.     نجفی ابرند آبادی، علی حسین. تقریرات درس جرم شناسی، بزهکاری زنان. دانشکده حقوق دانشگاه امام صادق، تنظیم حسن قاسمی مقدم،1383

    17.    نجفی ابرند آبادی، علی حسین.همان،1382.

    18.     نجفی ابرند آبادی، علی حسین و  حمید هاشم بیگی. دانشنامه جرمشناسی. تهران:گنج دانش،1377،ص153

    19.     معظمی شهلا؛ مهسا، شیروی و معصومه صالحی. تاثیر زندان بر تکرار جرم زنان. دانشنامه حقوق و سیاسي، شماره 23، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، 1394، ص54.

    20.     مظفری زاده ، سجاد. ترمینولوژی جرمشناسي. تهران: بهينه، 1391، صص 201-200

    21.     جربانی، حمید. بررسی آماری جرایم زنان ایران با تاکید بر محکومیت به حب، مجله دادگستری، شماره 72،1389، صص 91-117

    22.    مظفری زاده ، سجاد. همان، ص201

    23.     صلاحي، جاوید.کلیات جرم شناسی و تئوریهای جدید. مجمع علمی فرهنگی مجد،1393،ص36.

     

     

     

     

     

     

     

نظر شما