You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • قاچاق کودکان   Children  of  Trafficking

     

    کلمه قاچاق (1) به معنای « برده، ربوده، و آنچه ورود آن به کشور و یا معامله آن از طرف دولت ممنوع است» (2). کاری بر خلاف قانون که مخفیانه انجام شود یا متاعی که معامله و ورود آن به کشور ممنوع است. در لغت نامه اکسفورد نیز در تعریف قاچاق آمده است: « بردن، فرستادن یا آوردن کالا یا انسان به طور مخفیانه و غیر قانونی به داخل یا خارج کشور» (3).

    تعریفی که در ماده سوم پروتکل پیشگیری، سرکوب و مجازات قاچاق اشخاص به ویژه زنان و کودکان، مصوب سال 2000 الحاقی به کنوانسیون ملل متحد علیه جنایات سازمان یافته فراملی، ارائه شده است، در زمره کامل ترین تعاریف است. در این پروتکل آمده است:«قاچاق اشخاص، به معنی استخدام کردن، اعزام، انتقال، پناه دادن یا پذیرفتن اشخاص است به وسیله تهدید یا توسل به زور یا اشکال دیگر اجبار، ربودن، تقلب یا فریب، اغفال، سوء استفاده از وضعیت آسیب پذیری یا با دادن یا گرفتن مبالغی یا منافعی برای تحصیل رضایت شخصی که روی دیگری کنترل دارد، که این اقدامات به منظور بهره بردای صورت می­گیرد. بهره برداری شامل بهره برداری از فحشای دیگران یا اشکال دیگر بهره برداری جنسی، کار یا خدمات اجباری، به بردگی گرفتن یا اعمال مشابه بردگی، استثمار یا استخراج اعضاست (4).

    قاچاق کودک: عملی است که طی آن کودک به دیگری انتقال داده مي­شود (5). منظور از انتقال کودک همان مصادیق ذکر شده در پروتکل پیشگیری، سرکوب و مجازات قاچاق اشخاص به ویژه زنان و کودکان، مصوب سال  2000 الحاقی به کنوانسیون ملل متحد علیه جنایات سازمان یافته فراملي است.

    متن

    قاچاق انسان، به خصوص زنان و كودكان يكي از مصاديق جرايم سازمان يافته است كه از ابتداي دهه 1990ميلادي شهرت يافته و در سال هاي اخير به يك معضل جهاني تبديل شده است. پدیده قاچاق کودکان که در حقیقت شکل توسعه یافته برده­داری در قرون گذشته است تمامی نقاط جهان را هدف گرفته، لذا اقتضا می­ کند که دولت­ها تلاش مؤثر و مضاعفی در مبارزه و مقابله با این پدیده منحوس اعمال کنند (6). و هم جهت با تدابیر تقنینی و قضایی، آموزشی، تحقیقاتی، حمایت از قربانیان جرم، واحدهای تخصصی پلیسی و قضایی نیز برای رسیدگی به پرونده­ های شبکه­ های قاچاق تقویت شوند (7).

    مراحل قاچاق کودکان

    مراحل قاچاق انسان ( اعم از زنان و کودکان ...) را می توان به پنج مرحله تقسیم كرد:

    جذب، شناسایی و انجام کارهای مقدماتی در داخل کشور؛

    خروج از مرز کشور ( عزیمت و...)؛

    سفر مخفیانه به سمت کشور مقصد ( انتقال )؛

    سکونت در داخل یا حوالی کشور مقصد ( ورود به کشور مقصد)؛

    تسویه حساب نهایی بین عبور دهنده و سازمان احتمالی و....

    کودکان و نوجوانان به دلیل وضعیت و موقعیت آسیب پذیری که دارند بیشتر از بزرگسالان در معرض انواع سوء استفاده و بهره کشی جنسی، چه در درون خانواده و چه در سطح جامعه قرار دارند (8).

    از اهداف عمده قاچاق کودک، استثمار اقتصادی و جنسی به صورت بیگاری و کار اجباری، تکدی­گری، هرزه نگاري، توریسم جنسی، فحشا، شرکت در مسابقات شترسواری، برداشتن اعضا و جوارح، شرکت در جنگ­ها و مناقشات مسلحانه یا فرزندخواندگی است (9). شرکت­کنندگان در این جرم متعلق به طبقات مختلف جامعه هستند. در برخی از موارد کودکان قربانی به وسیله کودکان همسن یا بزرگ­تر از خود فریب مي­ خورند و در دام قاچاقچیان اسیر می ­شوند (10).

    بازارهای تجارت شیطانی قاچاق اعضای کودکان و نوزادان نیز در عصر حاضر رو به رشد است و از طرف افراد ثروتمندی که به پیوند اعضا نیاز دارند، مبالغ گزافی به این غارتگران زندگی خردسالان پرداخت می­ شود (11).

    روش­های قاچاق کودکان

    پذیرش یا در واقع تجارت کودک از جهان سوم به جهان صنعتی غرب روش­ها و شیوه­ های گوناگونی دارد : الف- طریقه قانونی؛  ب- طریقه غیر قانونی.

    در طریقه قانونی تجارت کودک تحت نظم و نظارت مؤسسات دولتی یا خصوصی کشورهای غرب قرار دارد که ظاهرا بر اساس ضوابط تعیین شده اقدام به یافتن فرزندانی از جوامع سوم برای زوج­های متقاضی می­کنند که وجود این مؤسسات و قوانین برای حفظ ظاهر است و مشروعیت بخش یک عمل نامشروع. در طریقه غیر قانونی نیز دلالان کودک با به­کار بستن ترفندهای گوناگون در کشورهای جهان سوم، اقدام به دزدی و ربودن یا خریدن و حتی سفارش کودک كرده، سپس آنها را به صورت­هاي مختلف به کشورهای دیگر وارد می­کنند و در آنجا با استفاده از مؤسسات دولتی یا خصوصی به این اقدامات جنبه قانونی مي­بخشند (12).

    ویژگی­های قاچاق کودکان:

    چهار ویژگی جرم قاچاق کودکان عبارت­اند از: 1- بین المللی بودن؛ 2- سازمان یافته بودن؛ 3- بی تاثیر بودن رضایت بزه دیده در تحقق عنوان مجرمانه؛ 4- بی تاثیر بودن میزان سوء استفاده در تحقق عنوان مجرمانه(13).

    ویژگی­های روانی، جسمی و آسیب های وارده به کودکان به لحاظ ضعف جسمی آنها، دوری از خانواده و آموزش در جریان قاچاق و سوء استفاده ایجاب می­کند ، تا به طور جداگانه­ای از حیث حقوق، سیاست­گذاری، برنامه ریزی ، مداخله ، آموزش و پرورش مورد بررسی قرار گیرند. به همین دلیل است که شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد در تصویب نامه و راهنمای خود درباره حقوق بشر و قاچاق انسان، پیدا کردن خانواده کودکان، توجه به نیازها و ویژگی­های آنها در قوانین موضوعه، بازگرداندن سالم و ایمن آنها به آغوش خانواده ارائه مشاوره­های رواني، آموزشی، بهداشتی، مسکن و تشخیص صلاحیت سرپرست و ارائه آموزش­های لازم برای نحوه برخورد با عوامل قاچاق را در ردیف توصیه های خود در جهت مبارزه با قاچاق کودکان آورده است (14).

    قوانین مرتبط با قاچاق کودکان

    الف- اسناد بین المللی: آن دسته از اسناد بین المللی را که به قاچاق انسان، به ویژه قاچاق کودکان اشاره دارد، می­توان به دو دسته تقسیم كرد. برخی از این اسناد مانند معاهدات راجع به الغای بردگی در داخل مباحث کلی به موضوع قاچاق کودکان  پرداخته و آن را ممنوع کرده­اند. این اسناد عبارت­اند از : 1- کنوانسیون منع بردگی مصوب سال  1926؛ 2- قرارداد تکمیلی منع بردگی و برده فروشی و عملیات و ترتیباتی که مشابه بردگی است مصوب  سال1965 . 3 اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب 1948. 4- میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی مصوب 16 دسامبر سال 1966 5- اساسنامه دیوان کیفری بین المللی . همچنین کنوانسیون­های  مربوط به کودکان به ویژه کنوانسیون حقوق کودک سال  1989 و پروتکل الحاقی خرید و فروش کودکان ، روسپیگری و هرزه نگری.

    دسته دوم اسنادی هستند که در رابطه با قاچاق جنسی کودکان و زنان به تصویب رسیده و دارای مفاد مربوط به پیشگیری ، سرکوب قاچاق و حمایت از بزه دیدگان و همکاری­های بین المللی است.

    به طور نمونه کنوانسیون مشارکت منطقه­ای اتحادیه جنوب آسیا (سارک) در سال 1997 میلادی قاچاق انسان را جرم شناخته است، عنصر رضایت بزه دیده را منتفی دانسته و قاچاق زنان و کودکان را حرکت دادن و نقل و انتقال، خرید یا فروش زنان و کودکان برای فحشا در داخل یا خارج از کشور می­داند که با هدف به دست آوردن پول یا عوض دیگر صورت می­گیرد.(15) قاچاق کودکان به قصد بهره کشی جنسی عبارت است از عمل مجرمانه خارج یا وارد ساختن یا ترانزیت مجاز یا غیر مجاز افراد در سطح بین المللی با توسل به هر شیوه ممکن از قبیل اکراه ، تهدید، اجبار، تطمیع یا سوء استفاده از اضطرار قربانی و ... بي­آنکه میزان سوء استفاده یا رضایت بزه دیده تاثیری در صدق عنوان مجرم بر مترکب یا مرتکبان آن داشته باشد (16).

    ب- قوانین داخلی : جمهوری اسلامی ایران نیز با پیوستن به برخی معاهدات واقدامات جهانی و الحاق، تصویب و پذیرش آن­ها از یک سو و تصویب قوانین و مقررات در جهت عملی كردن تعهدات ناشی از آن، از سوی دیگر متأثر از جهانی شدن این مقابله بوده است. در حال حاضر در حوزه قاچاق کودکان دو مقرره قانونی در ایران وجود دارد : 1- ماده 3 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان که به قاچاق کودکان در داخل ایران اختصاص دارد؛ 2- قانون مبارزه با قاچاق انسان که ناظر بر قاچاق بین المللی است.

    ماده 1 قانون مبارزه با قاچاق انسان مصوب  سال 1383 مجلس شورای اسلامی، قاچاق انسان را این­گونه تعریف  كرده است: قاچاق انسان عبارت است از : "الف- خارج یا وارد ساختن و یا ترانزیت مجاز یا غیر مجاز فرد یا افراد از مرزهای کشور با اجبار و اکراه یا تهدید یا خدعه و نیرنگ و یا با سوء استفاده از قدرت یا موقعیت خود یا سوء استفاده از وضعیت فرد یا افراد یاد شده، به قصد فحشا یا برداشت اعضا و جوارح، بردگی و ازدواج. ب- تحویل گرفتن یا انتقال دادن یا مخفی نمودن یا فراهم ساختن موجبات اخفاي فرد یا افراد موضوع بند الف این ماده پس از عبور از مرز با همان قصد. ...."

    ماده 3 تبصره 1 قانون مبارزه با قاچاق انسان مصوب سال 1383 مجلس شورای اسلامی بیان می­دارد: "چنانچه فرد قاچاق شده کمتر از 18 سال تمام داشته باشد و عمل ارتکابی از مصادیق محاربه و افساد فی الارض نباشد، مرتکب به حداکثر مجازات مقرر در این ماده محکوم می­شود."

    حمایت افتراقی از کودکان:

    بر اساس قوانین ذکر شده پاسخ­های سیاست جنایی به قاچاق انسان پاسخ­های کیفری (مجازات کردن مجرمان) و غیر کیفری  است. از جمله تدابیر غیر کیفری، تدابیر امنیتی شامل محرمانه ماندن هویت بزه دیدگان و تامین امنیت فیزیکی بزه دیدگان است و تدابیر حمایتی شامل تسهیل مشارکت بزه دیدگان در دادرسی ها، دسترسی به اطلاعات و نماینده حقوقی، دریافت غرامت و جبران خسارت بزه دیدگان از سوی مجرم یا دولت، مساعدت در زمینه زبان و ترجمه، مراقبت های پزشکی و روان شناختی، برنامه پناهگاهی و... است. نکته مهم در آموزه های حقوق بین الملل توجه ویژه به کودکان بزه دیده قاچاق انسان است که باید تحت حمایت افتراقی قرار گیرند، ماده4/ 6 پروتکل مقرر می دارد: « هر یک از دولت­ های طرف پروتکل در اعمال مفاد این ماده، سن و جنسیت و نیازهای ویژه بزه دیدگان قاچاق انسان به ویژه نیازهای خاص کودکان شامل مسکن، تحصیل و مراقبت مناسب را در نظر خواهند گرفت. دولت­های عضو باید موارد زیر را در این رابطه مدنظر داشته باشند:

    تعیین یک نفر سرپرست برای همراهی کودک در طول فرآیند شناسایی کودک بزه دیده تا اعاده به کشور مبدأ؛

    تهیه پناهگاه مناسب برای کودکان بزه دیده به منظور اجتناب از بزه دیدگی مجدد؛

    ایجاد برنامه­های خاص آموزشی و اقدامات استخدامی به نحوی که افرادی که مسئول مراقبت و حمایت از کودکان هستند با نیازهای کودکان آشنا شوند.

    برپایه رهنمودهای کمیته عالی حقوق بشر سازمان ملل، کمیته بین المللی حقوق کودک، و سازمان بهداشت جهانی در زمینه کمک های پزشکی خاص در مواردی که با یک کودک قاچاق شده مواجهه هستیم، بازگرداندن او به کشور مبدا ممکن است مناسب نباشد. باید مطمئن شویم که بازگرداندن کودک بهترین گزینه است و اینکه قبل از بازگشت آنها یک نفر مراقب مثل پدر، مادر بستگان یا سایر سرپرستان دیگر یا نهادهای دولتی در کشور مبدا با نگهداری او  موافقت كرده­اند و قادر به پاسخگویی و حمایت از وی هستند (17).

    نقش پلیس در پاسخگویی به پدیده قاچاق انسان:

    رشد تدابیر جهانی و منطقه ای و موافقتنامه های دوجانبه در سطح بین المللی بیانگر مبارزه جهانی با قاچاق انسان است؛ زیرا تمامی کشورهای درگیر به خوبی دریافته اند که پاسخ های ملی توان مبارزه ازاین جرایم و پيشگيري از آن را ندارند. به همین دلیل دولت­ها باید همگرایی در سطح بین المللی یا منطقه­ای قدرت خود را مضاعف کرده تا بتوانند به مبارزه بپردازند (18). در این راه، به علت پیچیده بودن تحقیقات در زمینه شبکه­ های قاچاق انسان، تضمین و تامین همکاری­ های مؤثر میان نهادهای مجری قانون و پلیس در کشورهای مختلف باید جزئی از راهبردهای سیاست جنایی هر کشور باشد. اغلب اوقات نیاز به شناسایی و اخذ اطلاعات از قربانیانی که در کشورهای دیگر زندگی می کنند یا اقامت دارند و همچنین جمع آوری اطلاعات برای ارزیابی و تقویت اظهارات شهود ضروری است(19).

    كليد واژه ها

    کودکان و نوجوانان، قاچاق، انسان، جرم، بهره کشی جنسی

    ارجاعات

    1.       دهخدا ، علی اکبر.  لغت نامه دهخدا. جلد دهم، انتشارات دانشگاه تهران، 1373، ص5252

    2.       معین، محمد . فرهنگ فارسی. جلد دوم، انتشارات اميركبير، چاپ يازدهم، 1376، ص2608.

    3.       Oxford advanced learner dictionary(2002) , Sixth edition Oxford University press

    4.       معتمدی، هادی و فرزانه مستوفی. قاچاق انسان چالش­ها و راهکارهای پیشگیری. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام،1388، ص34

    5.       همان،ص39

    6.       اداره کل امور بین المللی زنان و حقوق بشر ، وزارت امور خارجه. قاچاق انسان در اروپا ( مرکزی و غربی). مرکز چاپ  و انتشارات وزارت امور خارجه،1388،ص6

    7.       طهماسبی نیک، علی اشرف. سیاست جنایی اسلام در برخورد با بزهکاری و بزه دیدگی زنان. تهران: برگ زيتون، 1383،ص281

    8.       خوشایی، کتایون. گزارش یک مورد سوء استفاده جنسی. فصلنامه رفاه اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی،1382،شماره 7، صص131-140.

    9.       Scarpa, Silvia (2008), “Trafficking in Human Being: Modern Slavery”, Oxford University Press.

    10.    نگهی مخلص آبادی، مرجان . جهانی شدن مقابله با قاچاق انسان و تأثیر آن بر سیاست جنایی تقنینی ایران. فصلنامه پژوهشی مطالعات راهبردی جهانی شدن ، دوره 3، شماره 9، بهار1391، صص87-124

    11.    صلاحی، جاوید.کلیات جرم شناسی و تئوری­های جدید، تهران: مجد، 1393، ص372.

    12.    تبریزی، ایرج . تجارت شیطانی. سازمان انتشارات کیهان، 1379، ص 38.

    13.    اسلامی، رضا، و سیده سارا  ميران. بردگی جنسی کودکان و سازو کارهای مقابله با آن در نظام بین المللی حقوق بشر و حقوق ایران. پژوهشنامه حقوق کیفری. سال ششم شماره اول بهار و تابستان، صص7-26

    14.    السان، مصطفی. قاچاق زنان و کودکان برای بهره کشی جنسی (از منع جهانی تا حمایت از بزه دیدگان). فصلنامه علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال چهارم،1384، شماره 16، صص319 تا364.

    15.    SAARC convention on preventing and combating trafficking in women and children for prostitution 1997.

    16.    میربان ، سیده سارا . بردگی جنسی کودکان و ساز و کارهای مقابله با آن در نظام بین المللی حقوق بشر با مطالعه موردی حقوق ایران.  پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی،1391، ص34

    17.    ذاقلی، عباس.  قاچاق انسان در سیاست جنایی ایران و اسناد بین اللملی، تهران : ميزان،1389، صص192-230

    18.    همان، ص259

    19.    همان،ص267

     

     

     

     

     

نظر شما