You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    پلیس زن     Woman Police

    واژه پلیس نیمی فرانسوی و از واژه Poliza و نیمی آلمانی از واژه Plitieia گرفته شده است و در معنی لغوی پلیس،‌ مدیر و اداره کننده شهر آمده است، و به طوری که به صورت فعل هم در همین معنی به­کار برده می­شود؛ ولی امروزه به سازمانی گفته می­ شود که در یک اجتماع، تامین آسایش و امنیت جانی و ملی و اخلاقی و سلامتی مردم را برعهده دارد. (1) در فرهنگ فارسی، پلیس در معنای شهربانی، نظمیه، پاسبان، محتسب و عسس به کار رفته است (2). همچنین گاهی به اداره شهربانی نیز پلیس اطلاق می­ شود (3).

    گاهی پلیس در معنای مجموعه قواعدی که دولت بر جامعه به منظور حفظ نظم و آرامش و امنیت کشور تحمیل می کند، به کار گرفته می شود (4) . فارالیک در بیان مفهوم واژه پلیس بیان داشته که:« پلیس عبارت است از یک سازمان دولتی که ماموریتش حمایت از قانون اساسی، جلوگیری از تخطی، تامین نظم عمومی و حفظ جان و مال اشخاص ثالث است.» (5).

    پلیس زن: یک زن قسم خورده در اداره پلیس است که تمامی اختیارات و قدرت یک پلیس را دارد (6).

    متن

    الف- تاریخچه

    در سال 1845 میلادی به علت احساس نیاز به محافظت از زنان و کودکانی که مورد جنایت قرار مي­ گرفتند شش زن پلیس در نیویورک سیتی استخدام شدند (7). که اولین نیروهای زن در سازمان پلیس محسوب می شوند. به تدریج دیگر کشورها مبادرت به استخدام پلیس زن نمودند. در ایران نیز ورود زنان به نيروي پليس به­ صورت رسمي از سال 1345 به عنوان درجه دار و از مهرماه 1348 به عنوان افسر آغاز شد و اولين گروه افسران دختر در مهرماه سال 1351 با درجه ستوان دومي فارغ‌التحصيل شدند (8) .پذیرش دانشجوی دختر به مدت 10 سال جمعا به تعداد 215 نفر در مقطع کارشناسی دانشگاه پلیس انجام شد (9).

    در اين مدت هيچ تفاوتي بين آموزش زنان ومردان وجود نداشت و كلاس‌ها و محل آموزش آنان مشترك و فقط خوابگاه‌هاي مجزا داشتند. اين دانشجويان به‌صورت شبانه‌روزي بودند و لباس فرم آنان همرنگ با مردان و لباس تشريفات آنان كت و دامن و كلاه بود كه درجه بر روي شانه و بازو نصب مي‌شد. مشاغل آنان نيز با مردان پليس مشترك بود و گاهي از زنان پليس براي هدايت خودروها در سر چهارراه‌ها هم استفاده مي‌شد (10).

    بعد از پيروزي انقلاب اسلامي تغییراتی در  نظام تربیت پلیس زن صورت گرفت و چندین دوره سرپاسبانی و درجه داری برای آموزش زنان پلیس گذاشته شد. آنها در دانشگاه پلیس همگام با مردان، کلاس­های آموزشی را طی می­کردند ولی کلاس­های عملی و آموزش­های نظامی جداگانه ای داشتند. لباس آنها مانتو ، شلوار و مقنعه بود و استفاده از لباس فرم و نصب درجه برای زنان پلیس ممنوع شد (11). در سال 1366 با تصویب قانون ارتش و بر اساس ماده 196 قانون استخدام کارکنان زن در نیروهای مسلح، استخدام آنان فقط برای مشاغل درمانی مجاز شناخته شد (12) و بر اساس این قانون جذب پلیس زن متوقف گردید. در قانون نیروی انتظامی نیز در ماده 20 به­کارگیری زنان را صرفا به صورت کارمند مجاز دانست و بر اساس این قانون آموزش انتظامی زنان و لباس فرم و درجه ممنوع شد (13).

    اما با توجه به ماموریت­های نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران و لزوم حضور زنان در ماموریت­هایی که زنان مجرم یا آسیب دیده حضور دارند و لازم است موازین شرعی رعایت شود، سبب شد كه نواقص قانون بكارنگرفتن زنان در مشاغل انتظامی نمایان شود و برای رفع این مشکل، اصلاح تبصره ماده 20 قانون استخدامی ناجا در سال  1377 در دستور کار مجلس قرار گرفت و حضور مجدد زنان در عرصه انتظامی از سال 1378 به صورت رسمی آغاز شد.

    تبصره ماده 20 قانون استخدامی ناجا پس از اصلاح چنین بیان می­كند: «نيروي انتظامي مي‌تواند از خدمات پرسنل زن در مواردي از قبيل آزمون راهنمايي و رانندگي، بازرسي بدني، صدور گذرنامه براي زنان، مبارزه با مفاسد اجتماعي درخصوص جرايم زنان و اداره زندان‌ها استفاده نمايد و اولويت در اين­گونه مشاغل با پرسنل انتظامي زن است»  (14).

    ب- شرایط و شیوه استخدام

    قبل از انقلاب اسلامی شرط ورود به اين دانشكده داشتن ديپلم، تناسب اندام و سلامت جسم و روان بود كه داوطلبان پس از قبولي در كنكور با داشتن اين ويژگي­ها وارد دانشكده افسري شهرباني مي‌شدند. (15) پس از انقلاب اسلامی شرایط جذب پلیس زن در نیروی انتظامی علاوه بر مواد فوق، شامل شرایط عمومی و اختصاصی استخدام بود كه در سال 1387

    اعتقاد و التزام عملي به دين مبين اسلام؛

    التزام عملي به قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران و اعتقاد به ولايت مطلقه فقيه و آمادگي فداكاري در راه اهداف آنها؛

    تابعيت جمهوري اسلامي ايران؛

    نداشتن سابقه عضويت يا وابستگي به احزاب و گروه ­هاي سياسي و معارض با نظام جمهوري اسلامي ايران؛

     نداشتن عضويت يا وابستگي به احزاب و گروه­ هاي سياسي در زمان تقاضاي استخدام؛

    نداشتن محكوميت به محروميت از خدمات دولتي؛

    نداشتن سوء پيشينۀ كيفري؛

     نداشتن اعتياد به موادمخدر؛

    داشتن سلامت و توانايي جسمي و رواني متناسب با خدمت مورد نظر به تأييد بهداري كل ناجا.

    شرایط اختصاصی

     داشتن قد حداقل 160 سانتی­متر و تناسب قد و وزن؛

    حداقل معدل كل ديپلم يا دوره پيش دانشگاهي در مقطع كارشناسي 16 تمام و براي مقطع كارداني 14 تمام است؛

    دارا بودن حداقل سن 18 و حداکثر سن 23 سال.

     نداشتن تعهد خدمت به هر نحو (رسمي، پيماني، آزمايشي) به سازمان­هاي دولتي و غيردولتي؛

    دانش­آموختگان مقاطع كارداني و بالاتر حق انتخاب رشته علوم انتظامی در کنکور را ندارند؛

    موفقيت در مراحل گزينش و استخدام نيروي انتظامي (16).

    پذیرش داوطلبان استخدام پلیس زن در مجتمع آموزشی زنان پلیس به شیوه­های متفاوت انجام می­پذیرد که فرآیند پذیرش و استخدام و تا حدودی شرایط داوطلبان می­تواند بر حسب هر یک از این روش­ها متفاوت باشد (17):

    پذیرش از طریق آزمون سراسری دانشگاه­ها: دانشگاه علوم انتظامي امین دانشجويان خود را در رشته­هاي كارداني و كارشناسي، از میان داوطلبان شركت كننده در آزمون گروه­هاي آزمايشي علوم انسانی، علوم رياضي و فني و علوم تجربي مي­پذيرد. پس از برگزاری کنکور اسامی افرادی که کد نیروی انتظامی را انتخاب کرده اند از طریق سازمان سنجش آموزش کشور به اداره گزینش و استخدام ناجا اعلام می­شود و داوطلبان به منظور انجام مراحل بعدی (انجام مصاحبه، معرفی به تشخیص هویت، معاینات پزشکی، انجام تحقیقات محلی، ارزیابی و تطبیق مصاحبه با تحقیقات محلی) به گزینش مراجعه می­کنند ( وروایی و رضایی راد، همان: 65) و در نهایت اسامی قبول شدگان به سازمان سنجش اعلام مي­شود و از آن طریق به اطلاع دانشجویان می­رسد. طول دوره آموزشی کاردانی و کارشناسی به ترتیب 2 و 4 سال است (18).

    جذب کادر افسری از طریق پذیرش دانش­آموختگان سایر دانشگاه­ها: به دلیل نیاز به پلیس زن در تخصص ­های مختلف، دانشگاه علوم انتظامی امین اقدام به آموزش دانش­آموختگان کاردانی و بالاتر رشته­های مورد نیاز خود از جمله حقوق، روان­شناسی، جامعه شناسی، زیست شناسی، شیمی، فیزیک و ... دانشگاه­ها و مؤسسات آموزش عالی کشور، در رشته ­های مورد نیاز مي­ كند. کلیه مراحل گزینش در اداره گزینش و استخدام ناجا، جذب و معرفی به دوره آموزشی دانش آموختگان، همانند بند الف است. طول دوره آموزشی دانش آموختگان شامل شش ماه دوره عمومی و شش ماه دوره تخصصی است (19).

    جذب کادر درجه داری از طریق پذیرش دوره فراگیر: داوطلبان دیپلم می­توانند با مراجعه به مراکز گزینش نیروی انتظامی برای پذیرش دورۀ فراگیر (آموزش درجه داری) ثبت­نام کنند و بعد از طی مراحل گزینش، وارد دانشگاه علوم انتظامی (مجتمع آموزشی زنان پلیس) شوند و دوره آموزشی شش ماهه را طی نمایند (20).

    پذیرش کارمندی: برخی از کارکنان نیروی انتظامی نیز به صورت کارمندی جذب می­شوند که پس از طی مراحل گزینش وارد مجتمع آموزشی زنان پلیس شده و در یک دورۀ سه ماهه دروس عمومی انتظامی را در تهران یا سایر شعبه ­های دانشگاه علوم انتظامی واقع در برخی استان­ ها، فرا می­ گیرند.

    ج- پوشش :لباس دانشجویان مانتو، شلوار و مقنعه سبز رنگ با چادر مشکی است و درجه­های نظامی و علائم رسته­ای انها بر روی آستین مانتو نصب می­شود.

    د- رسته ­ها و مشاغل

    رسته ­ها: رسته­ های تخصصی انتظامی، آگاهی، اطلاعات، راهنمایی و رانندگی، اداری، معارف، بهداری در نیروی انتظامی برای زنان پلیس در نظر گرفته شده است که رسته تخصصی انتظامی از اولویت برخوردار است (21).

    مشاغل: در سال 1384 دستورالعمل خدمتی نیروهای زن پلیس به تصویب فرمانده کل قوا رسید و به کلیه واحدهای به کارگیرنده پلیس زن ابلاغ گردید تا مطابق آن عمل شود. بر اساس این دستورالعمل مشاغل زنان و سازمان­های به کار گیرنده آنها در نیروی انتظامی به شرح زیر است:

    پلیس زن در معاونت راهنمایی و رانندگی ناجا: یگان­ های راهنمایی و رانندگی ناجا مي­بايد از خدمات کارکنان انتظامی زن فقط رشته ­های شغلی مرتبط با آزمون راهنمایی و رانندگی و صدور گواهینامه زنان استفاده نمایند.

    پلیس زن در یگان­های انتظامی ناجا: یگان­ های انتظامی ناجا ملزم به استفاده از خدمات کارکنان انتظامی زن براي مشاغلی  هستند  که به نحوی نیاز به بازرسی بدنی زنان دارد که برخی از این قبیل مشاغل عبارت اند از:

    الف- بازرسی زنان در هنگام ورود و خروج به اماکن و تاسیسات انتظامی(انتظامات)؛

    ب- بازرسی زنان در پایگاه­های بازرسی مبادی ورود شهرها و معابر؛

    ج- بازرسی زنان در ایستگاه­های کنترلی و مبادی ورودی و خروجی کشور از جمله فرودگاه­ ها، گمرکات و غیره؛

    د- بازرسی زنان در عملیات گشت انتظامی درون و برون شهری؛

    ه- بازرسی و نظارت و محافظت از زنان زندانی؛

    و- امور مشاوره و مددکاری مرتبط با زنان؛

    ز- دستگیری و بدرقه متهمان زن؛

    ح- تحقیق و بازجویی از زنان؛

    ط- کنترل اماکن مربوط به زنان مانند آرایشگاه ­ها؛

    ی- اداره امور مراکز آموزشی و فرهنگی زنان ناجا.

    پلیس زن در حوزه معاونت اطلاعات ناجا: حوزه معاونت اطلاعات ناجا از خدمات کارکنان انتظامی زن در مشاغل مرتبط با صدور گذرنامه زنان اعم از اخذ و بررسی مدارک، صدور و تحویل و کلیه موارد مرتبط با جرائم امنیتی و مفاسد اجتماعی که مرتبط با بانوان است، ملزم به استفاده  از خدمات كاركنان انتظامي زن است.

    پلیس زن در حوزه معاونت آگاهی ناجا: در حوزه معاونت آگاهی ناجا به منظور انجام امور دستگیری و بدرقه کلیه متهمان زن، بررسی صحنه جرم خاص زنان، انگشت نگاری زنان، بازداشتگاه­های زنان، بايد از خدمات کارکنان انتظامی زن استفاده خدمتی به عمل آید.

    پلیس زن مراکز مشاوره کلانتری: در مراکز مشاوره کلانتری­ها که محل مراجعات خانواده­ها، بانوان و همچنین مددکاری اجتماعی به خانواده­های شهدا و ایثارگران در موضوعات مرتبط به بانوان است، الزاما باید از خدمات کارکنان انتظامی زن استفاده به عمل آید.

    پلیس زن در مراکز آموزشی و فرهنگی: کلیه مشاغل آموزشی و اداری مراکز آموزش و فرهنگی بانوان در ناجا از مشاغل خاص کارکنان انتظامی زن است و گماردن مردان در این قبیل مشاغل اکیدا ممنوع است. (دستورالعمل خدمتی، 1384)

     

    كليد واژه ­ها

    پليس زن، شرايط استخدام پليس زن، ماموريت­هاي پليس زن، لباس پليس زن.

     

    ارجاعات

    1.        افتخار زاده، یحیی. نظمیه در دوره پهلوی. تهران: اشكان،1377

    2.        معین، محمد. فرهنگ فارسی. جلد اول، چاپ نهم، تهران: انتشارات اميركبير،1375

    3.        دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا. جلد 4، چاپ دوازدهم از دوره جدید، انتشارات دانشگاه تهران، 1377

    4.        جعفری لنگرودی، محمد جعفر. ترمینولوژی حقوق. چاپ هفتم، تهران: انتظارات گنج دانش، 1374

    5.        انصاری، ولی ا...، حقوق تحقیقات جنایی (مطالعه تطبقی). تهران: انتشارات سمت، 1380

    6.        صفی پور، محسن. مطالعه تطبیقی وضعیت موادمخدر و پلیس زن در قاره¬های آسیا و اقیانوسیه. مجموعه مقالات همایش پلیس زن و مواد مخدر. تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین، 1391

    7.        بی لرد، وی وین، جی پیک کنت. زنان در مشاغل پلیسی. ترجمه حسن شمس نژاد، تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین، 1388

    8.        شيخ رضايي، انسيه و شهلا آذري. گزارش­هاي نظميه از محلات تهران. جلد اول. تهران: سازمان اسناد ملي ايران، 1377

    9.        بختیاری، حسین و یوسف ترابی. سیر تاریخی آموزش عالی پلیس در ایران تا 1370. تهران: دانشگاه علوم انتظامی، 1385

    10.     شایگان، فریبا.  پلیس زن، گذشته، حال، آینده. تهران: دانشگاه علوم انتظامی امین، 1393

    11.     شايگان، فريبا. همان

    12.     منصور،جهانگير. مجموعه قوانين با آخرين اصلاحات، چاپ 12، تهران: نشر دوران، 1379

    13.     قانون استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مصوب سال1374، مجلس شورای اسلامی

    14.     قانون اصلاح ماده 20 قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال 1374( 1377) ، مجلس شورای اسلامی.

    15.     شيخ رضايي،  انسيه و شهلا آذري. همان، ص111

    16.     معاونت پژوهش مجتمع آموزشی زنان پلیس. کتابچه معرفی پلیس زن، دانشگاه علوم انتظامی امین،1392

    17.     وروايي اكبر و مجيد رضايي راد، مطالعه تطبيقي پليس زن در كشورهاي ايران،‌آلمان، بل‍ژيك، دانمارك و مالزي. تهران: انتشارات دانشگاه علوم انتظامي امين،‌1395

    18.     وروايي اكبر و مجيد رضايي راد. همان، ص65

    19.     معاونت پژوهش مجتمع آموزشی زنان پلیس. کتابچه معرفی پلیس زن، دانشگاه علوم انتظامی امین،1392

    20.     معاونت تربیت و آموزش (اداره تحصیلات تکمیلی). شیوه نامه آموزشی اجرای دوره­های عمومی و تخصصی دانش آموختگان سایر دانشگاه ها. دانشگاه علوم انتظامی امین، 1392

    21.     معاونت پژوهش مجتمع آموزشی زنان پلیس. کتابچه معرفی پلیس زن، دانشگاه علوم انتظامی امین،1392

    22.     دستورالعمل خدمتی پلیس زن. ابلاغي ستاد كل قوا، 1384

     

نظر شما