You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • تمرد از دستور         Disobeying

    تمرد در لغت به معنی گردنکشی کردن، سرپیچی کردن، نافرمانی کردن است (1). و در اصطلاح هرگونه حمله یا مقاومت که با اقدام عملی به طور تجری نسبت به ماموران دولت در حین اجرای وظیفه آنان به عمل آید تمرد محسوب می شود (2).

    متن

    تمرد عبارت از حمله یا مقاومتی است که با نوعی عملیات فیزیکی نسبت به ماموران دولت، در حال انجام وظیفه آنان صورت می­گیرد؛ بنابراین تمرد شامل ترک فعل یا مخالفت گفتاری نمی­شود. مامور دولتی فردی است که دارای رابطه استخدامی با دولت است؛ بنابراین حمله به مستخدم دولت یا مقاومت در برابر او می­تواند مشمول مقررات تمرد قرار گیرد (3).

    انواع تمرد:

    تمرد با توجه به فرد متمرد و مامور به دو نوع نظامی و عمومی قابل تقسیم است. ماده ۶۰۷ قانون مجازات اسلامی (تمرد عمومی) و ماده 52 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (تمرد نظامی) نامیده شده است. تمرد عمومی شامل هر نوع حمله یا مقاومتی است که از طرف هر شخص نسبت به ماموران دولت صورت می­گیرد. اما در تمرد نظامی، مرتکب جرم یک فرد نظامی و مجنی علیه نیز یک مامور نظامی مسلح بوده و تمرد چنین شخصی در ارتباط با خدمت است (4).

    شرایط تحقق جرم تمرد:

    تمرد نسبت به ماموران دولت در ماده 607 کتاب تعزیرات مصوب سال 1375 جرم انگاری شده است که برای تحقق این جرم سه شرط ضروری است : 1- حمله و مقاومت، با علم و آگاهی باشد؛ 2- حمله و مقاومت نسبت به ماموران دولت باشد؛ 3- حمله و مقاومت در حین انجام وظیفه ماموران دولتی باشد (5).

    جرم تمرد نسبت به مأموران دولتی از آن دسته جرائمی است که با فعل مثبت مادی خارجی صورت می­گیرد؛ يعني  مرتکب به صورت حمله یا مقاومت نسبت به مأمور  عملي را انجام مي­دهد و ترک فعل عنصر مادی این جرم را تشکیل نمی­دهد. قانون­گذار اقدام عملی را شرط تحقق این بزه دانسته است چنانچه شخصی مخالفت خود را در قالب الفاظ نسبت به مأمور دولت انجام دهد، عنوان تمرد نخواهد داشت مگر اینکه آن الفاظ و سکنات خود در قانون جنبه کیفری داشته باشد که بر اساس آن تعقیب خواهد شد (6).

    اگر متمرد در موقع تمرد به ماموران اهانت یا آنان را  تهدید کند یا آنان را مورد ضرب و جرح و ... قرار دهد ، مجازات این جرایم را نیز باید تحمل کند (7).

    انواع تمرد به اعتبار استفاده از وسیله

    جرم تمرد نسبت به ماموران دولت از جمله جرائمی است که وسیله درتحقق آن مؤثر نیست، لذا به هر طریقی که حمله یا مقاومت صورت گیرد جرم تحقق می­ یابد، با این حال مقنن وسیله را در تشدید مجازات مؤثر دانسته است. وسیله در ارتکاب جرم تمرد به دو صورت است، تمرد با اسلحه و بدون اسلحه که در میزان مجازات آن مؤثر است ( 8). که البته قانون­گذار در مواد 607 قانون مجازات اسلامی و 52 قانون جرایم مجازات نیروهای مسلح تفاوتی بین سلاح سرد و گرم قائل نیست  (9).

    به طور كلی در مورد اعمالی كه توسط ماموران دولت صورت می­گیرد، سه فرض  وجود دارد:

    فرض اول وقتی است كه مامور دولت در حالت عادی و بدون آنكه در حال انجام وظیفه باشد مرتكب اعمالی شود كه جرم است. در این حالت مامور دولتً دارای خصوصیت و وجه تمایز نسبت به افراد دیگر نیست؛ بنابراین وقتی در حال انجام دادن وظیفه نباشد، صرف مامور دولت بودن، موجب برتری او نسبت به افراد عادی نمی­شود، لذا مقاومت در برابر اعمال مجرمانه او مشروع  است و نیاز به بحث مستقل ندارد. به عبارت دیگر، مامور دولت وقتی در حال انجام وظیفه نباشد، همانند اشخاص عادی جامعه محسوب می­شود و مقاومت در برابر اعمال وی همانند اشخاص عادی جامعه  به حساب مي آيد و مقاومت در برابر اعمال غیر قانونی و نامشروع او، نه فقط تمرد نیست، بلكه با رعایت شرایط عمومی مذكور در قانون ، دفاع مشروع به حساب می­آید.

    حالت دوم وقتی است كه مامور دولت در حال انجام وظیفه باشد و در حدود وظایف محول و صلاحیت و اختیارات خود عمل كند. در این حالت، اقدامات او قانونی است و چون در مقام اجرای دستور مقام مافوق است، حمله یا مقاومت در برابر اقدام وی مشروع نيست و تمرد محسوب می­شود. در ماده 156 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 نیز قانون­گذارمي­گويد: «مقاومت در برابر قوای انتظامی و دیگر ضابطان دادگستری در مواقعی که مشغول انجام وظیفه خود باشند، دفاع محسوب نمی شود.» (10). حالت سوم : زمانی است كه مامور دولت در حال انجام وظیفه یعنی اجرای امر آمر قانونی باشد ولی خارج از حدود وظایف و صلاحیت و اختیارات خود عمل كند. در این حالت، اعمال او غیر قانونی و قابل تعقیب و مجازات است. (ماده 157 قانون مجازات اسلامی« هرگاه قوای مزبور از حدود وظیفه خود خارج شوند و حسب ادله و قرائن موجود خوف آن باشد که عملیات آنان موجب قتل، جرح، تعرض به عرض یا ناموس یا مال گردد، دفاع جایز است») (11). در این صورت با رعایت شرایط دفاع مشروع، دفاع در مقابل آنان به صورت مقاومت یا حمله شامل مجازات تمرد مقرر در این ماده نمی­شود. (12) و (13) .

    کلید واژه ها 

     تمرد از دستور، انواع تمرد، مقاومت در برابر مامور، حمله به مامور، دفاع مشروع در برابر مامور.

    ارجاعات

    1.       معین، محمد. فرهنگ فارسی معین. ج 1 ، تهران: امیر کبیر، 1378،ص 114

    2.       جعفری لنگرودی، محمد جعفر. مبسوط در ترمینولوژی حقوق. ج 2 ، تهران: گنج دانش، 1378، ص 1417، ش 5193

    3.       غلامی، محمد حسین. تمرد نسبت به ماموران دولتی در حقوق کیفری ایران.پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1381،ص75.

    4.       همان

    5.        گلدوزیان، ایرج. محشای قانون مجازات اسلامی. تهران: مجد، 1393،ص 554

    6.       موضوع ماده 609 قانون مجازات اسلامي

    7.       مالمیر، محمود. شرح قانون مجازات نیروهای مسلح. تهران: دادگستر، 1383، ص116

    8.       بند 1،2 و 3 ماده 607 قانون مجازات اسلامي مصوب سال 1392 و بند الف و ب ماده 52 قانون مجازات جرايم نيروهاي مسلح مصوب سال 1382

    9.       باری، مجتبی. حقوق جزای نظامی.تهران: میثاق عدالت، 1383، ص127

    10.    ماده 157 قانون مجازات اسلامي، مصوب سال 1392

    11.    سعیدی، صلاح الدین. تمرد از دستور مافوق، 1391،برگرفته از سایت http://saidiadl.mihanblog.com/ بازبینی در تاریخ 30/8/94

    12.    مالمير،محمود. همان،ص 115

    13.    شمس ناتري، محمد ابراهيم. قانون مجازات اسلامي در نظم حقوقي كنوني ايران، تهران: نشر ميزان،1392، ص 412 و ماده156 قانون مجازات اسلامي

     

     

     

     

     


     

     

     

     

     

     


     

     

     

     

     

     

نظر شما