You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • پیشگیری پسا‌رویدادی یا واکنشی/ انفعالی       (Reaction Prevention)

    تعریف

    پیشگیری کیفری یا واکنشی یا پسینی، ناظر به اقدامات کیفری قبل و بعد از وقوع جرم است که با بهره جستن از سازوکارهای نظام عدالت کیفری درصدد کاهش نرخ بزهکاری است (نیازپور، 1389: 63).

    متن

    مفهوم پیشگیری انفعالی این است که پس از وقوع جرم از سوی مجرم و با فرض اعلام شکایت شاکی و یا مطلع شدن دستگاه عدالت کیفری در جرائم عمومی، اقدامات پیشگیرانه که همان تعقیب، دستگیری و مجازات مجرم است، شروع شود. منظور از پیشگیری واکنشی مجموعه تدابیری است که در طی فرایند قضایی از مرحله تعقیب تا اجرای کیفر به کار گرفته می‌شود و در اصلاح و بازپذیرسازی بزهکاران تأثیر مهمی دارد. پیشگیری کیفری ناظر به مراحل مختلف فرایند دادرسی است، یعنی مرحله تعقیب، تحقیق و صدور قرار و حکم و اجرای آن را شامل می‌شود.

    در دیدگاه واکنشی برای تحمیل ضمانت اجرا بر ناقضان قوانین، پاسخ‌هایی پیش‌بینی می‌شود. این سیاست‌های واکنشی معمولاً در دو رویکرد پیامدگرا و غیرپیامدگرا صورت می‌پذیرد. در نوع غیرپیامدگرا دستگاه عدالت کیفری صرفاً به دنبال کیفردهی به بزهکاران است بدون آن که به آینده این دسته از شهروندان پس از تحمل کیفر توجه داشته باشد؛ ولی در نوع پیامدگرا تبعات ناشی از کیفر دادن مجرمان گرانیگاه سیاست پیشگیری است (نیکوکار، 1394: 592).

    در پیشگیری انفعالی برخی اقدامات معمولی و رایج پیشگیرنده از جرم، از نوع هشداری و بازدارنده صورت نمی‌گیرد بلکه در یک انتظار انفعالی برای تأثیر این اقدامات باقی می‌ماند به‌طوری‌که در این پیشگیری عوامل اجتماعی هیچ‌گونه تأثیری نداشته و نقشی ایفا نمی‌کند (معظمی،1388: 28). این اقدام بعد از ارتکاب جرم صورت می‌پذیرد تا از تکرار جرم در آینده جلوگیری شود. به عبارتی این نوع از پیشگیری عمدتاً ناظر به پیشگیری از تکرار جرم است. پیشگیری کیفری بیشتر مبتنی بر آثار حاصل از اجرای کیفر است. اجرای سریع و حتمی و قطعی کیفر در این پیشگیری نقشی اساسی دارند. پیشگیری کیفری خود به سه شاخه تقسیم می‌شود.                                                                                                                            

    الف. پیشگیری انتظامی

     طبق قانون پیشگیری از جرم مصوب 1394 پیشگیری انتظامی در معنای عام آن عبارت است از تدابیر و اقدام‌های نیروی انتظامی و سایر دستگاه‌هایی که به‌حکم قانون در این زمینه موظف هستند، با هدف حمایت از شهروندان آسیب‌پذیر در برابر خطر وقوع جرم افزایش، آگاهی‌های عمومی و ارائه خدمات مشاوره‌ای پیشگیرانه، نظارت و مراقبت بر اماکن عمومی و مناطق جرم‌زا و افزایش ارتکاب جرم (زرگری،1390). در بخش پیشگیری انفعالی پلیس می‌تواند با اقدامات کیفی و سریع خود در حوزه‌های تعقیب و دستگیری متهمین، نگهداری و بدرقه آنان نقش قابل‌توجهی در بازدارندگی مجرمین داشته باشد.

    ب. پیشگیری قضایی

    مجموعه اقداماتی که شامل نوع و نحوه صدور قرارهای قانونی (وثیقه، کفالت و ...) درباره متهمین در مراحل اولیه رسیدگی و یا نوع و نحوه صدور احکام که درباره مجرمین در مرحله نهایی رسیدگی از سوی قضات صورت می‌گیرد. از شاخص‌های این نوع پیشگیری انفعالی می‌توان به‌سرعت رسیدگی به پرونده‌ها، صدوربموقع و به‌جای قرارهای تأمین و احکام قضایی و اجرای بهینه آن‌ها اشاره نمود. به عبارتی دستگاه قضایی با این‌گونه اقدامات می‌تواند مجرمین را از ارتکاب مجدد جرم تا حد زیادی منصرف نماید.

     

     

    پ. پیشگیری ندامتگاهی

    مجموعه تدابیر و اقدامات سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی کشور است که در خصوص محکومین به زندان اعمال می‌شود. برخلاف بسیاری از مبانی موجود که فقط پیشگیری کیفری را در دو بخش انتظامی و قضایی تعریف می‌کند، باید این مسأله را یادآور شد که چون سازمان زندان‌ها نیز حلقه سوم و تکمیل‌کننده نهاد عدالت کیفری است، بدون شک نقش آن در پیشگیری کیفری مهم، تکمیل‌کننده نقش دو سازمان پلیس و قوّه قضاییه است. اگر پلیس و قاضی در انجام وظایف کیفری خود به‌جا و درست اقدام کنند ولی سازمان زندان‌ها که متولی اجرای حکم صادره است تعلل کند؛ بی‌شک زحمات و تلاش دو سازمان قبلی نیز تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد و خاصیت بازدارندگی کیفر از بین می‌رود و علاوه بر آن اعتماد و منزلت نهاد عدالت کیفری نزد افکار عمومی متزلزل خواهد شد (سلیمی، 1395: 37).

    همان‌گونه که در پیشگیری انتظامی فوق‌الذکر یادآوری شد پلیس با اجرای دقیق و به‌موقع پیشگیری انتظامیِ کیفری خود می‌تواند سهم بزرگی در پیشگیری انفعالی و پسارویدادی جامعه ایفا نماید.

     واژگان کلیدی

    پیشگیری غیرفعال، پیشگیری منفعل، پیشگیری پسارویدادی/ واکنشی

    منابع

    1.       زرگری، سید مهدی (1390) پیشگیری از بزهکاری، تهران، نگاه بینه.

    2.       سلیمی، اکبر (1395) رویه‌های پیشگیری از جرم، تهران، دانشگاه علوم انتظامی امین.

    3.       معظمی، شهلا (1388) بزهکاری کودکان و نوجوانان، چاپ اول، تهران دادگستر.

    4.       نیازپور، امیرحسین (1389) حقوق پیشگیری از بزهکاری در ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره 48-49.

    5.       نیکوکار، حمیدرضا (1394) دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد، تهران، نشر میزان.

    منابع بیشتر

    1.       دارابی، جعفر (1384). نظریه‌های روانشناسی شخصیت، ناشر آیپژ.

نظر شما