You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • پیشگیری پیش رویدادی یا کنشی/ فعال         (Active Prevention/ Action)

    تعریف

    پیشگیری‌ کنشی یا غیرکیفری یا پیشین، تدابیر یا اقدامات غیرسرکوبگرانه‌ای را در‌بر‌می‌گیرد که پیش از ارتکاب جرم و برای مبارزه با این پدیده اعمال می‌شود. این پیشگیری با مداخله در فرایند فعلیت یافتن جرم و وضعیت پیش‌جنایی به دنبال کاهش نرخ بزهکاری است. به‌عبارت‌دیگر پیشگیری‌کنشی اقدام غیر‌کیفری و مناسبی است که در پی از بین بردن و یا کاهش عوامل و علل بزهکاری و جرم‌زایی است (نیازپور، 1389: 97).

    متن

    پیشگیری از جرم در سطح کلی به دو نوع کیفری و غیرکیفری تقسیم می‌شود. نوع کیفری در زمره پیشگیری‌های پسینی و واکنشی است ولی نوع غیرکیفری درواقع کنشی فعال و پیش‌رویدادی محسوب می‌شود. پیشگیری غیرکیفری عبارت است از جلوگیری از به فعل درآوردن اندیشه مجرمانه با تغییر دادن اوضاع و احوال خاصی که یک سلسله جرائم مشابه در آن به وقوع پیوسته یا ممکن است در آن اوضاع و احوال ارتکاب یابد. به‌عبارت‌دیگر پیشگیری غیرکیفری درصدد است که عوامل و ریشه‌های زمینه‌ساز جرایم و بزهکاری را از طریق توجه به مسأله کنترل اجتماعی وتأثیر بر افکار مجرمانه از بین ببرد. بنابراین پیشگیری‌های اجتماعی و وضعی در حوزه پیشگیری فعال عمل می‌کنند و پلیس در این دو حوزه به شدت می‌تواند نقش فعال و تأثیرگذاری را ایفا نماید. بدین‌صورت که در حوزه اجتماعی با آگاه‌سازی و آموزش و هم‌چنین پیمایش آسیب و تهدیدها و اطلاع‌رسانی آن به جامعه نقش فعال خود را بروز دهد و در حوزه پیشگیری وضعی با انجام گشت‌های پلیسی، اجرای طرح‌های انضباطی مختلف، برقراری ایست و بازرسی‌های دائم و موقت و استفاده از تجهیزات نوین در راستای کنترل و مدیریت افراد جامعه نسبت به ایفای نقش پیشگیری فعال خود اقدام نماید. پیشگیری غیرکیفری در مقایسه با نوع کیفری به هزینه و نیروی انسانی کمتری نیازمند است و باید دارای ویژگی‌های زیر باشد.

    1.       قبل از ارتکاب جرم پیش‌بینی و تدارک شده باشد.

    2.       ناظر بر شرایط و عوامل نوعی جرم باشد و به فرد خاصی بستگی نداشته باشد.

    3.       هدف انحصاری از این اقدامات تهدید وقوع جرم باشد.

    4.       از آن‌جایی که این اقدامات قبل از وقوع جرم مورداستفاده قرار می‌گیرند، نباید کیفری و قهرآمیز باشند.

    عدم توجه به هر یک از اقدامات پیشگیرانه زنگ خطر و هشداری است که خبر از وقوع جرائم در آینده می‌دهد.
    پیشگیری غیرکیفری از سویی به دنبال کشف و کنترل آن دسته از عوامل اجتماعی است ـ مانند نابرابری‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ـ که شاید فرد را در آینده، در آستانه بزهکاری قرار دهد و از سوی دیگری در پی از بین بردن یا دست‌کم کاهش فرصت‌های موجد سوءرفتار است (جدی پیله‌ور،1391: 40). اما در پرتو سیاست کنشی، از تدابیر غیر قهرآمیز به‌منظور تأثیرگذاری بر عوامل جرم‌زا و دور‌شدن از ورطه بزهکاری استفاده می‌شود (نیکوکار، 1394: 592).

    در پیشگیری فعال، برنامه‌ریزی‌های بلندمدت برای جلوگیری از بزهکاری مدنظر قرار دارد. مسئولان دولتی نیز هر یک به فراخور وظیفه اجتماعی خود، نقش عمده‌ای دارند و اقدام‌های مستقلی را انجام می‌دهند (بیات و همکاران، 1387: 29 و 28).

     در این نوع از پیشگیری، برنامه‌ریزی‌های کلان و بلندمدت برای جلوگیری از بزهکاری و کاهش آن مورد نظر است؛ مانند برنامه‌ریزی برای اوقات فراغت نوجوانانی که در معرض بزه و یا انحراف در شرایط زمانی و مکانی خاصی قرار دارند (معظمی،1388: 29).

    در پیشگیری فعال، پلیس محور اصلی پیشگیری است که برای اجتناب و دوری از وقوع جرائم وارد عمل می‌شود. اتخاذ رویکرد پیشگیری کنشی کارآمدتر و به‌صرفه‌تر و سودمندتر است (جوا جعفری و سیدزاده ثانی، 1391: 59).

    پیشگیری‌های نوع اول و دوم یا همان اولیه و ثانویه از مصادیق پیشگیری فعال و کنشی محسوب می‌شوند. این نوع پیشگیری در حوزه پلیسی نیز کاملاً مصداق دارد؛ و البته امروزه از پلیس جامعه‌محور انتظار می‌رود تا بیشتر از گذشته به آن توجه کند، به این معنا که سرمایه‌گذاری بر پیشگیری‌های وضعی و اجتماعی که مصداق واقعی پیشگیری پیشینی و فعال هستند در دستور کار پلیس قرار گیرد.

    واژگان کلیدی

    پیشگیری فعال/ واکنشی، پیشگیری پیش‌رویدادی

    منابع

    1.       بیات، بهرام و شرافتی‌پور، جعفر و عبدی، نرگس (1387) پیشگیری از جرم با تکیه بر رویکرد اجتماع‌محور (پیشگیری اجتماعی از جرم)، چاپ اول، معاونت اجتماعی نیروی انتظامی، اداره کل معاونت اجتماعی.

    2.        جدی‌پیله‌ور، پیمان (1391) نقش مهم دولت در پیشگیری از جرم، تهران، انتشارات حق‌گستر.

    3.       جواجعفری، عبدالرضا و سیدزاده ثانی، سیدمهدی (1391) رهنمودهای عملی پیشگیری از جرم، سازمان ملل، تهران، نشر میزان.

    4.       معظمی، شهلا (1388) بزهکاری کودکان و نوجوانان، چاپ اول، تهران دادگستر.

    5.       نیازپور، امیرحسین (1389). حقوق پیشگیری از بزهکاری در ایران، مجله حقوقی دادگستری، شماره 48-49.

    6.       نیکوکار، حمیدرضا (1394) دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد، تهران، نشر میزان.

    منابع بیشتر

    1.       توماس کوریان، جرج (1394) دانشنامه جهانی پلیس و نظام‌های تأدیبی، مترجم محید خباز، دانشگاه علوم انتظامی.

    2.       جمشیدی، علیرضا (1390) سیاست جنایی مشارکتی، تهران، نشر میزان.

نظر شما