You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.




  • فرآیند پیشگیری از جرم

    تعریف

    فرآیند از نظر لغوی به معنیِ «پیش رفتن» است و پیشرفت گام به گام به‌سوی هدفی را می‌رساند و تغییر مرحله به مرحله به سمتِ یک هدف معین (فرهنگ روانشناسی). فرآیند پیشگیری از جرم به مجموعه‌ای از فعالیت‌های به هم‌پیوسته‌ اطلاق می‌شود که برای ایجاد یک یا چند تغییر تعریف، طراحی و اجرا شده‌ است. هر فرآیند با یک فعالیت مشخص آغاز و با یک فعالیت مشخص نیز به پایان می‌رسد.

    متن

    منظور از فرآیند، چگونگی انجام کار است. این مقوله در حوزه پیشگیری از جرم، به معنای انتخاب مراحل اقدامات پیشگیرانه و اولویت‌بندی آن‌هاست. پیشگیری از جرم موفق و اثربخش باید دارای یک فرآیند مصوب و رسمی باشد و متولیان امر پیشگیری ـ مدیران و مجریان ـ بر اساس آن اقدام نمایند تا هدف موردنظر آنان با سرعت بیشتر و با هزینه کمتر محقق شود. ذوالفقاری فرآیند کلی و عمومی در پیشگیری از جرم را شامل آسیب‌شناسی، ارزیابی آسیب‌ها و خطرات، تعیین اهداف، تعیین منابع، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، اجرا، کنترل و ارزیابی و بالاخره اصلاح می‌داند (ذوالفقاری، 1392).

    از سویی طبق الگوی حل مسأله، فرآیند پیشگیری شامل چهار مرحله اساسی تبیین مسأله جرم، تجزیه و تحلیل، طرح و اجرای راهکارهای پیشگیرانه و مرحله ارزیابی نتایج است. همچنین بر اساس علم مدیریت فرآیند شامل سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجراست. در مجموع می‌توان گفت در همه فرآیندهای پیشگیری از جرم مراحل زیر دیده می‌شود.

    . شناسایی مسئله جرم و هدف‌گذاری

    . آسیب‌شناسی علل جرم

    . انتخاب اقدامات ویژه و مطرح کردن راه‌حل‌های عملیاتی و کاربردی

    . اجرای راهکارهای پیشگیرانه

    . ارزیابی و تعدیل نتایج اجرای برنامه (محمدنسل،1389: 51)

      

    فرآیند پیشگیری از جرم (محمدنسل،1389: 70)

    مرحله نخست فرآیند مذکور با تجزیه و تحلیل الگوی جرم یا هدفگیری بزهکاران صورت می‌گیرد. در تجزیه و تحلیل هر جرم معمولاً سه مقوله به شرح ذیل مورد بررسی قرار می‌گیرد.

    1.       مطالعه فضای جغرافیایی بزه موردنظر

    2.       تحلیل ساختار جرم و مباشران و بزه‌دیدگان

    3.       تحول در نوسانات جرم مذکور در دوره زمانی معین

    در مرحله دوم ـ آسیب‌شناسی علل جرم ـ از نظریات جرم‌شناختی استفاده می‌شود و علل به دو نوع علل قریب و علل بعید تقسیم‌بندی می‌شود. علل بعید جرم متعدد هستند و بسیاری از علل فردی و اجتماعی و محیطی را در‌برمی‌گیرند ولی علل قریب گاهی از ناحیه فرد بزهکار و گاهی از موقعیت ناشی می‌شوند. علل مرتبط با فرد بزهکار عبارتند از استعداد مجرمیت، فقدان مهارت‌های اجتناب از جرم، آمادگی برای بزهکاری، تسهیلات ارتکاب جرم، پیش‌بینی و درک خطر و حضور در موقعیت ارتکاب خطر. علل مرتبط با موقعیت نیز عبارتند از آماج جرم، محل آماج، محیط فیزیکی مناسب برای جرم، غیبت پیشگیران از جرم، حضور عوامل مشوق جرم.

    در مرحله سوم ـ تعیین راهکارها ـ باید تدابیر پیشگیرانه با مسایل و زمینه‌های خاص محلی تهیه و بومی‌سازی شوند. این تدابیر می‌توانند از میان انواع پیشگیری انتخاب شوند.

    مرحله چهارم یعنی انجام اقدامات مناسب در خصوص علل جرم به روشی کارآمد، اثربخش، پایدار و قابل‌قبول که نیازهای معین و اولویت‌دار بزه‌دیدگان را مورد هدف قرار دهد. برای موفقیت در اجرای تدابیر پیشگیرانه، مجریان نیازمند شناخت لایه‌هایی از اجتماع هستند که با آن ارتباط دارند.

    در مرحله پنجم متخصصین پیشگیری درصدد هستند که هزینه‌های طرح را با منافع آن مقایسه و تجزیه و تحلیل کنند و هدف این کار انطباق دست‌آوردهای حاصل با انتظارات و اهداف پیشگیری است (محمدنسل،1389: صص 70-85).

    آنچه بیان شد، فرآیند کلی پیشگیری از جرم از حیث چگونگی ترتیب فعالیت‌ها بود ولی از جهات دیگر نیز می‌توان فرآیند پیشگیری از جرم را تعریف نمود؛ برای نمونه:

    1.       از جهت نوع پیشگیری مورد استفاده: ابتدا باید پیشگیری اجتماعی را که بهترین و اولین نوع پیشگیری است (رجبی پور، 1387: 123 و شایگان، 1393: 28) اجرا نمود و سپس در تکمیل آن پیشگیری وضعی را در دستور کار قرار داد و به‌عنوان مرحله آخر نیز به پیشگیری کیفری پرداخت. یعنی طبقات فرآیند پیشگیری‌ها عبارتند از پیشگیری اجتماعی، پیشگیری وضعی و پیشگیری کیفری.

    2.       از جهت اثربخش بودن زمان اجرای پیشگیری: هر چه اقدامات پیشگیرانه از سنین کم‌تر درباره افراد اعمال شود، میزان اثربخشی آن‌ها بیشتر خواهد بود. براین اساس فرآیند پیشگیری عبارتند از: پیشگیری دوران کودکی، پیشگیری دوران نوجوانی، پیشگیری دوران جوانی و بالاخره پیشگیری دوران میان‌سالی و بزرگ‌سالی.

    طبیعی است که بدون در نظر داشتن فرآیند رسمی و تعریف شده برای پیشگیری از جرم، ضمن صرف هزینه‌های زیاد و موازی و انجام مستمر مرحله آزمون وخطا در زمان و مکان‌های مختلف، نتیجه واقعی محقق نخواهد شد.

    پلیس باید متناسب با اوضاع زمانی و مکانی اقدامات پیشگیرانه و نیز نوع انتظاری که از این اقدامات دارد، فرآیند موردنظر خود را طراحی و اجرا نماید.

    واژگان کلیدی

    فرآیند، فرآیندهای پیشگیری از جرم

    منابع

    1.       بیات، بهرام و جعفرشرافتی پور و نرگس عبدی (1387) پیشگیری از جرم با تکیه بر رویکرد اجتماع‌محور،

    2.       پورافکاری (؟) فرهنگ روانشناسی و روان‌پزشکی.

    3.       رجبی پور، محمود، (1387) مبانی پیشگیری اجتماعی از بزهکاری اطفال و نوجوانان، انتشارت منتهی، تهران.

    4.       شایگان، فریبا (1393) روش‌های جلب مشارکت خانواده‌ها در پیشگیری از مصرف مواد مخدر، دو فصلنامه علمی/ پژوهشی پژوهش‌های انتظامی ـ اجتماعی زنان و خانواده، سال دوم، شماره اول، بهار و تابستان 1393.

    5.       محمدنسل، غلامرضا (1389) جستارهایی در پیشگیری انتظامی از جرم، تهران، دانشگاه علوم انتظامی امین

    منابع بیشتر

    1.       پیترورسلی (1388) نظریه‌های جامعه‌شناسی نظم، مترجم سعید معید فر، تهران، انتشارات جامعه شناسان.

    2.       مهدی زاده، محمد (1388) مدیریت بحران، مشهد، انتشارات سجاد توس.

    3.       ممتاز، فریده (1387) انحرافات اجتماعی، چاپ سوم، تهران، شرکت سهامی انتشار

     

     

     

     

نظر شما