You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • نظریه فشار       (Press Theory)

    تعریف

    جامعه‌شناسانی که جرم را نتیجه مستقیم فقر و خشم طبقه پایین می‌دانند، نظریه‌پردازان فشار نامیده می‌شوند. در این نظریه سؤال اصلی این است که چرا مردم کج‌رفتاری می‌کنند (اگینو،28:1995).

    متن

    نظریه فشار همیشه در دو حوزه مطرح می‌شود.

    الف. فشارهای ساختاری ناشی از جامعه.

    نظریه معرف در این خصوص نظریه فشار رابرت مرتن است وی معتقد است در یک جامعه با ثبات، بین اهداف و ارزش‌های اجتماعی ـ فرهنگی و راه‌های پذیرفته‌شده از سوی عامه مردم برای دست‌یابی به آن‌ها، تعادل وجود دارد. وقتی این رابطه متعادل به هم بخورد، نظم اجتماعی از بین می‌رود و هرج و مرج به وجود می‌آید.

     بنابراین احساس فشار زمانی رخ می‌دهد که بین آرزوها و آرمان‌های فرهنگی نظیر موفقیت مالی از یک‌سو و فرصت‌های ساختاری نظیر آموزش و استخدام از سوی دیگر دوگانگی و برخورد وجود دارد که در نتیجه آن تنها برخی از اشخاص می‌توانند به چنین موفقیت‌هایی دست پیدا کنند. لذا مرتن ریشه‌های جرم و انحراف را در ساختار جامعه می‌داند. به نظر وی در اغلب اوقات، امکانات برای دست‌یابی به موفقیت، بر اساس طبقه اجتماعی ـ اقتصادی فراهم می‌شود. وی معتقد است اگرچه اکثر مردم اهداف و ارزش‌های مشابهی دارند اما توانایی دست‌یابی به اهداف شخصی به‌وسیله طبقه اقتصادی ـ اجتماعی محدود شده است. فشار در مناطق مرفه به خاطر در دسترس بودن فرصت‌های آموزشی و رفاهی ناچیز است، اما در مناطق بی‌سازمان به دلیل این‌ که راه‌های مشروع و قانونی کسب موفقیت بسته است، فشار رخ می‌دهد. به‌طوری‌که مردم تهیدست برای رهایی از فشار ممکن است از روش‌های مجرمانه مانند سرقت و داد‌و‌ستد مواد مخدر برای رسیدن به اهدافشان استفاده کنند (معظمی،1388: 77). احساس فشار در افراد طبقه متوسط به دلیل این که به امکانات آموزشی و مشاغل معتبر دسترسی دارند، محدود است. به عبارت دیگر نظریه فشار می‌گوید: افراد ناتوان همان چیزهایی را می‌خواهند که افراد توانمند، ولی برخی از آن‌ها وقتی درمی‌یابند که از طریق ابزارهای مشروع نمی‌توانند آن چیزها را به دست آورند، می‌کوشند تا از طریق فعالیت‌های غیرقانونی به خواسته‌هایشان برسند. نظریه فشار بر روابطی تأکید می‌کند که مانع از دست‌یابی صحیح برخی افراد به ارزش‌ها و اهداف و آرزوهایشان می‌شود. او معتقد است اعمال مجرمانه در نتیجه احساس محرومیت، خشم، سرخوردگی و فشار شکل می‌گیرد و این احساسات نیز در پی روابط اجتماعی منفی و مخرب به وجود می‌آید (معظمی، 1388: 171). در مجموع نظریه مذکور رفتارهای انحرافی را نتیجه فشارهای اجتماع می‌داند. تعبیر ساده آن در این ضرب‌المثل آمده است که «فقر باعث جرم می‌شود» (دانش، 1386: 28)

     

    ب. فشارهای روحی ـ روانی افراد

     گاهی اوقات ممکن است فردی به دلایل مختلف تحت تأثیر فشارهای درونی قرار گیرد و همین فشار که می‌تواند ریشه فردی، خانوادگی و یا اجتماعی داشته باشد وی را به سمت ارتکاب جرمی دلالت کند. به‌عنوان نمونه خودکشی و یا دگر‌کشی فردی ممکن است در اثر فشار روانی ناشی از کینه‌توزی و یا مسائل اخلاقی و ناموسی صورت گرفته باشد بنابراین در این‌گونه موارد فشار هیچ ربطی به ساختارهای جامعه نداشته و این فرد است که به سبب تاب‌آوری ضعیف و یا افکار منفی و غیره تصمیم به ارتکاب جرم بگیرد. نظریه علمی فشار در این حوزه با نام رابرت اگنیو (1995) معروف است. او در نظریه خود می‌گوید که مرتن بر فشارهای ساختاری جامعه تکیه و تأکید کرده است درصورتی‌که باید به جنبه‌های روانی و عاطفی هم توجه داشت چراکه خیلی از جرایم ناشی از افکار و ذهنیت و بینش آدم‌ها است بنابراین در کنار عینی بودن فشار باید جنبه ذهنی بودن هم مدنظر قرار گیرد (صادقی، 1392).

    به‌طور معمول پلیس در زمینه فشارهای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بر مردم جامعه به‌جز مواردی که مربوط به حوزه کاری خود پلیس است، نقش چندانی ندارد و در پیشگیری از آن نیز قادر به نقش‌آفرینی نیست چون در حوزه پیشگیری اجتماعی جامعه ‌مدار کار قرار می‌گیرد. اما پلیس می‌تواند با رصد کردن این فشارها و انعکاس به‌موقع آن‌ها به همراه تبعات امنیتی ناشی از آن‌ به مراجع و سازمان‌های ذی‌ربط نقش مثبتی ایفا کند.

    واژگان کلیدی

    نظریه فشار، رابرت مرتن، رابرت اگنیو، فشار

    منابع

    1.       دانش، تاج زمان (1385) مجرم کیست؟ جرم‌شناسی چیست؟ چاپ سوم، تهران، کیهان.

    2.       صادقی، سهیلا (1392) تقریرات درس نظریات پیشگیری از جرم، کلاس دکتری.

    3.       معظمی، شهلا (1388) بزهکاری کودکان و نوجوانان، چاپ اول، تهران دادگستر.

    منابع بیشتر

    1.       آرینگتون، ریچارد آل (1390) پیشگیری از جرم راهنمای عملی مأموران پلیس، مترجم عفت ملک، ناجی نشر.

    2.       براتی مصلح، محمد سعید (1393) مجموعه نشست‌های همایش ملی پلیس و پیشگیری اجتماعی از جرم، تهران، سازمان تحقیقات و مطالعات ناجا.

    3.       مک گوایر، جیمز (1390) درک روانشناسی و جرم، مترجم صغرا ابراهیمی قوام، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

نظر شما