You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • نظریه کنترل اجتماعی      (Social Control Theory)

    تعریف

    کنترل اجتماعی به معنای کنترلی است که فراتر از خودکنترلی بر روی فرد اعمال می‌شود، خواه این کنترل از سوی خانواده، دوستان و خواه از محل کار و جامعه باشد.

    متن

    این نظریه را تراویس هیرشی مطرح کرد و از آن پس نظریه‌ای غالب و مسلط در میان انواع نظریه‌های کنترل شد. او معتقد است که وقوع فعالیت‌های انحرافی نتیجه شکست پیوندهایی است که فرد را به جامعه می‌پیوندد (هیرشی،34:1969). وی مدعی است که پیوند میان فرد و جامعه علت هم‌نوایی و عامل اصلی کنترل رفتارهای فرد است و ضعف این پیوند یا نبود آن، دلیل اصلی کج‌رفتاری است و در این میان نهادهایی مثل خانواده، دوستان، همسایه‌ها و مدرسه نقش زیادی دارد (معظمی،1388: 78).

    هیرشی در نظریه خود با نام نظریه پیوند، پیدایش کج‌روی را معلول ضعف هم‌بستگی گروه‌ها و نهادهای اجتماعی و تضعیف اعتقادات و باورهای موجود در جامعه می‌داند و چنین نتیجه می‌گیرد که جامعه یا گروهی که در میان اعضای آن وابستگی متقابل و قوی وجود داشته باشد بیش از جامعه یا گروهی که اعضای آن همبستگی ندارند؛ قادر به اعمال و کنترل بر اعضای خود خواهد بود. او می‌گوید که هرچه همبستگی بین جوانان، والدین و بزرگسالان استوارتر باشد، جوانان بیشتر به مدرسه و دیگر فعالیت‌های مقبول اجتماعی علاقه‌مند می‌شوند و هرچه بیشتر اعتقادات و جهان‌بینی مرسوم و مطلوب محیط اجتماعی را قبول کنند و به آن معتقد باشند، کمتر کج‌رو و مجرم می‌شوند. وی چهار عامل را به‌عنوان عناصر پیونددهنده افراد به یکدیگر ـ چهار عامل کنترل‌کننده رفتار ـ معرفی می‌کند.

    1.       دل‌بستگی: به معنای میزان وابستگی فرد به اشخاص دیگر در خانواده، محیط و نهادهای اجتماعی است. به نظر او افراد فاقد این دل‌بستگی، نگرانند که مبادا روابط اجتماعی آنان به خطر بیفتد. بنابراین احتمال بیشتری دارد که به کج‌روی روی آورند.

    2.       تعهد: به معنای میزان پذیرش هدف‌های مرسوم جامعه و احساس مسئولیتی است که فرد نسبت به جامعه در خود احساس می‌کند. فرد متعهد دلیل بیشتری دارد تا برای حفاظت از دست‌آوردهای خود با دیگران هم‌نوا باشد.

    3.       مشارکت: به معنی میزان درگیری و مشارکت در نقش‌ها و فعالیت‌های اجتماعی است چراکه به نظر هیرشی کسانی که گرفتار کار و زندگی و سرگرمی هستند، فرصت کمتری برای درگیر‌شدن در فعالیت‌های کج‌روانه دارند.

    4.       باور: یعنی میزان اعتقاد فرد به ارزش‌ها و هنجارهای اخلاقی جامعه و وفاداری به آن‌هاست چراکه افراد بی‌اعتقاد و بی‌وفا، نسبت به هنجارهای جامعه، تمایل کمتری دارند و بیشتر مرتکب کج‌روی شوند (سلیمی و داوری،1387: 391 و معظمی، 1388: 184).

    دل‌بستگی به ارتباط روان‌شناختی و هیجانی که فرد نسبت به فرد یا گروه‌های دیگر احساس می‌کند، اشاره دارد و موجب توجه به عقاید و احساسات فرد دیگر می‌شود. تعهد حاصل رویکرد هزینه ـ فایده به بزهکاری است و اشاره است به سرمایه‌های اندوخته در اصطلاح همنوایی (همچون زمان، پول، تلاش و جایگاه) در مقابل هزینه‌های برآوردشده یا نا‌همنوایی. درگیری اشاره به مشارکت در فعالیت‌های متعارف و قانونی دارد. باورها شامل پذیرش نظام ارزشی متعارف است و مهم این که این چهار ارتباط مثبتی با هم دارند (دونالد،1388 :271).

    نظریه کنترل اجتماعی بر این پیش‌فرض استوار است که اگر بخواهیم از تمایلات مجرمانه و بزهکاری جلوگیری کنیم، باید همه افراد جامعه چه جوان و چه بزرگسال را کنترل کنیم. کنترل اجتماعی، سازوکاری است که جامعه برای واداشتن اعضایش به سازگاری و جلوگیری از ناسازگاری به کار می‌برد (دانش، 1386: 37).

             واژگان کلیدی

              نظریه کنترل اجتماعی، هیرشی، کنترل

           منابع

    1.       دانش، تاج زمان (1386) دادرسی اطفال بزهکار در حقوق تطبیقی، چاپ چهارم، نشر میزان.

    2.       سلیمی، علی و داوری، محمد (1385) جامعه‌شناسی کج‌روی، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

    3.       جی، دونالد (1388) نظریه‌های بزهکاری، مترجم صغرا ابراهیمی قوام، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

    4.       معظمی، شهلا (1388) بزهکاری کودکان و نوجوانان، چاپ اول، تهران دادگستر.

         منابع بیشتر

    1.       توماس کوریان، جرج (1394) دانشنامه جهانی پلیس و نظام‌های تأدیبی، مترجم مجید خباز، دانشگاه علوم انتظامی.

    2.       جی، دونالد (1388) نظریه‌های بزهکاری، مترجم صغرا ابراهیمی قوام، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی.

    3.       ریکمن، ریچارد (1387) نظریه‌های شخصیت، مترجم مهرداد فیروز بخت، ویراست نهم، نشر ارسباران، تهران.

     

     

     

نظر شما