You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • شرمساری باز پذیرنده

    شرمساری باز پذیرنده به معنای ایجاد حالت خجالت و ندامت در بزهکار است به‌گونه‌ای که از عمل خود اظهار پشیمانی کند و جامعه ضمن پذیرش، از وی در جهت اصلاح و بازگشت به جامعه پشتیبانی نماید.

    متن

    بر اساس یک اصل کلی خلقت، معمولاً انسان‌ها بر اساس فطرت پاک خود که هدیه خداوند متعال است، از گفتار و کردار مثبت و زیبا اظهار خشنودی و از ارتکاب حرف و یا رفتار خلاف و نابهنجار اظهار شرمساری و خجالت می‌کنند. متهمان و بزهکاران عادی نیز از این اصل مستثنی نیستند و فقط مجرمان حرفه‌ای هستند که برخلاف این قاعده از عمل مجرمانه خود احساس لذت می­کنند و بر توجیه آن اصرار می‌ورزند. سایکس و ماتزا در نظریه توجیه (خنثی‌سازی) خود پنج شگرد برای توجیه افعال مجرمانه معرفی می‌کنند:

    1)      انکار مسئولیت: اشاره به تمایل پذیرش وضع قربانی، نسبت دادن رفتار به عوامل بیرونی و رد پذیرش مسئولیت برای اقدامات خود

    2)      انکار خسارت: ضرر ناشی از عمل مجرمانه را می‌کاهد؛

    3)      انکار قربانی: زمانی روی می‌دهد که قربانی معلوم و مشخص غایب باشد و یا بزهکار ادعا کند رفتاری که با قربانی داشته حق او بوده است؛

    4)      محکومیت محکوم­گر: انتقاد از افرادی است که رفتار مجرمانه را تأیید نمی‌کنند؛

    5)      تقاضای وفاداری بیشتر: به توجیه افعال مجرمانه برمی گردد؛ از طریق این ادعا که افعال آنها در پاسخ به خواسته‌های گروه‌های کوچک‌تر صورت گرفته است (مجموعه مقالات نخستین همایش پیشگیری از جرم،1388: 252).

    در خصوص مجرمان معمولی نظریه شرمساری بازپذیرکننده جان برایت ویت، جرم‌شناس استرالیایی، معروف است. این نظریه که درواقع مبنای بسیاری از اقدامات پلیس ترمیمی یا پلیس پیشگیری ترمیمی در استرالیا بوده است، درواقع دارای دو قسمت است: 1) جوامعی که نسبت به مرتکبان جرم از الگوی شرمنده­سازی توأم با الصاق لکه ننگ و انگ استفاده می‌کنند آنها را به خرده‌فرهنگ‌های بزهکاری سوق می‌دهند و درنتیجه آنان را به‌عنوان مجرمان حرفه‌ای و مکرر تربیت می‌کنند. درواقع برایت ویت شرمنده­سازی را به دو نوعِ شرمنده­سازی بازپذیرکننده و شرمنده­سازی متأثر از الصاق انگ و ننگ تقسیم می‌کند. در شرمنده سازی متأثر از الصاق انگ و ننگ که از طریق برخی اقدامات پلیسی مثل گرداندن در خیابان‌ها، تشهیر و ده‌ها روش دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد، بیش از آن‌که زمینه بازگشت بزهکار به جامعه فراهم شود زمینه طرد او از جامعه و در نتیجه استمرار فعالیت جنایی او فراهم خواهد شد. در مقابل در شرمنده سازی بازپذیرکننده، هدف آن است که بزهکار با قرار گرفتن در نهادهای اجتماعی و در میان کسانی که برای آنها احترام قائل است یا آنها می‌توانند بر او تأثیر مثبت بگذارند از فعالیت جنایی خود دست بکشد؛ بنابراین برایت ویت معتقد است برنامه‌های ترمیمی و از جمله نشست‌های گروهی زمینه مناسبی برای شرمنده­سازی یا شرمساری بازپذیرکننده فراهم می‌آورند (غلامی، 1387: 118).

    مفهوم این نظریه این است که فرد چنانچه واقعاً از کار خود پشیمان شد به احتمال بسیار قوی دچار عذاب وجدان است و در جهت جبران عمل خلاف خود اقدام خواهد کرد و همین یعنی پیشگیری از جرم. در این حالت باید همه اجزای نظام اجتماعی در جهت پذیرش وی اقدام نمایند و طرد وی از خانواده و جامعه عملی زیاده از حد و غیرمنطقی است و در صورت اجرای آن نوع شرمساری از بازپذیرنده به انگ و ننگ و برچسب زنندگی تغییر خواهد کرد که مفهوم آن با پیشگیری از جرم در تضاد است. به اعتقاد جان برایت ویت (1989) اگر بزهکار بر اساس الگوی شرمساری بازپذیرانه سرزنش شود به‌نحوی‌که از یک‌سو رفتار نادرست وی از طرف اجتماع تقبیح گردد و از سوی دیگر جامعه او را پس از تحمل محکومیت و ادای دین با آغوش باز بپذیرد احتمال درگیر شدن مجدد وی در فضای بزهکاری کاهش خواهد یافت درحالی‌که در مقابل شرمساری برچسب زننده وی را در ادامه اعمال بزهکارانه مصر خواهد نمود (نیکوکار، 1394: 71).

    واژگان کلیدی: شرمساری، شرمساری بازپذیرنده، جان برایت ویت، نظریه توجیه و خنثی‌سازی.

     منابع

    1. نیکوکار، حمیدرضا (1394)، دانشنامه پیشگیری از جرم آکسفورد، تهران: میزان.

    2. مجموعه مقالات همایش پیشگیری از جرم (رویکرد چند نهادی به پیشگیری از جرم) زیر نظر دکتر محمد فرجی‌ها و دکتر محمودی جانکی، معاونت آموزش ناجا.

    منابع بیشتر

    1. پیترورسلی (1388)، نظریه‌های جامعه‌شناسی نظم، مترجم سعید معید فر، تهران: انتشارات جامعه شناسان.

    2. ممتاز، فریده (1387)، انحرافات اجتماعی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم.

    3. نوروزی، بهرام و همکاران(1390) پیشگیری از جرم از نظریه تا عمل، تهران: دفتر تحقیقات پلیس پیشگیری ناجا.

نظر شما