You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: پیشگیری انتظامی

    معرف:

    معادل انگلیسی: Disciplinary prevention

    تعریف:  پیشگیری انتظامی، عبارت است از: «مهار و کنترل جرم از طریق اقدامات پلیسی نظیر: افزایش گشت های انتظامی و حضور ملموس و مؤثر پلیس در سطح شهر برای جلوگیری از اَعمال مجرمانه و کاهش تکرار جرم در چارچوب قانون؛ همچنین، بررسی روند بزهکاری و علل وقوع آن به منظور اتخاذ تدابیر مقابله با مجرم و انجام اقدامات فوری در امر مبارزه با بزهکاری و جرایم و همکاری با ارگان های مسئول در زمینه کاهش جرایم».

    متن:

    وجود نقاط ضعف و تزلزل در هر جامعه ای، احساس امنیت خاطر را از سوی مردم خدشه دار می کند. از آنجایی که گروهی از افراد ناسالم جامعه، رفتاری خلاف روال عادی و در تعارض با ارزش های اجتماعی دارند و به فراخور اندیشه و نیات خود، شرایط ضعف، تزلزل و بی ثباتی در بخش هایی از جامعه را فراهم می آورند، به همین دلیل، به منظور جلوگیری از ناامنی و همچنین افزایش ضریب امنیت اجتماعی، دولت ها و نهادهای مسئول درصدد کنترل و کاهش جرایم از طریق اجرای برنامه های پیشگیری از جرایم برآمدند (http://rasekhoon.net/article/show/755101).

     نهاد پلیس، یکی از متولیان  تامین امنیت عمومی است که   وظیفه اصلی آن پیشگیری انتظامی  از جرم است. پیشگیری انتظامی از آن جهت حائز اهمیت است که حافظ نظم و امنیت اجتماعی است. در پیشگیری انتظامی، دولت و نهادهای مسئول مهم ترین نقش را در برقراری و حفظ امنیت دارند و حوزه کاری آنها در چارچوب قانون است.

     پیشگیری انتظامی می تواند درقالب پیشگیری محلی و پلیس محله نیز نمود پیدا کند. به طور کلی، مفهوم پلیس محله را می توان بیانگر چهار شیوه ی متفاوت کنترل اجتماعی دانست :1- سیاست بدوی حفظ نظم محلی : این نوع سیاست های اجتماعی ، نخستین بار در شکل قدیمی خود در جوامع قبیله ای یا عقب مانده دیده شده است. این مفهوم را همچنین می توان در قوانین قدیمی آنگلوساکسن جستجو کرد که در آن گروه های خانوادگی  مسئولیت حفظ آرامش و امنیت را بر عهده داشتند؛2- سیاست اقتدار گرای فراگیر حفظ نظم محلی : سیاست حفظ نظم مبتنی بر اقتدارگرایی فراگیر (توتالیتاریسم) ، در گذشته سلاحی در دست حزب حاکم بود که در کشور های بلوک شرق سابق و بلوک غرب وجود داشت . آخرین نمونه ی این نوع کنترل اجتماعی سیاسی ، در جمهوری چین و کره ی شمالی دیده شده است. در این کشورها ، تعداد سربازان ارتش سرخ که به عنوان حافظان نظم و ایدئولوژی حاکم در کارخانه ها حضور دارند ، افزایش می یابند ؛3- سیاست غیر رسمی حفظ نظم محلی : اینگونه سیاست ها در مناطقی اعمال می شود که سیاست رسمی حفظ نظم ، ضعیف باشد و به گروه های قدرت اجازه می دهد تا در محلات و مناطق به اعمال نوعی کنترل غیر رسمی بپردازند . این گونه کنترل ها ممکن است خفیف یا شدید باشد . نظام ها ی پلیس غیر رسمی خشن را می توان در جاهایی دید که گرو های قدرت از طریق خشونت و تهدید وارعاب بر اوضاع و محل مسلط می شوند. این حالت ممکن است در یک کشور مردم سالار اتفاق بیافتد که در آن یک خرده فرهنگ مجرمانه در یک محل گسترش می یابد . در برخی موارد ، به رغم وجود پلیس رسمی ، این نوع کنترل اجتماعی نیز جان می گیرد و4- سیاست مدرن حفظ نظم محلی : یافتن سیاست حفظ نظم محلی در یک کشور توسعه یافته دشوار است؛ زیرا بسیاری از نیروها علیه آن عمل می کنند . این گونه سیاست های حفظ نظم در جایی وجود دارد که همه ی عوامل موجود در جامعه- چه رسمی و چه غیر رسمی- به سعادت مشترک جامعه معتقد باشند. این نوع سیاست حفظ نظم ، برقراری قانونی نظم را به پلیس واگذار می کند و برای تضمین موفقیت آن ، بر تدابیر اجتماعی تکیه می کند. سیاست مدرن حفظ نظم محلی، باید بر اساس مفهوم و درک سعادت مشترک باشد . این سیاست ، در حرکت به سوی هدف های خود، باید تمامی ارگان ها و عوامل قانونی را که کارشان به نحوی بر کیفیت زندگی جامعه موثر است، به کار گیرد (نجفی ابرندآبادی، 1390: 71 -70.). بررسی سیر تاریخی حافظان نظم و امنیت نشان می دهد که انتظام جامعه ابتدا توسط قبایل و خانواده های وفادار به پادشاه برقرار می شد ، اما  امروزه این وظیفه بر عهده مراجع نظامی و انتظامی است.

     باتوجه به تحول ماهیت امنیت، از امنیت مبتنی بر اقتدار از بیرون به امنیت مبتنی بر رضایت و اقناع از درون جامعه، پیشگیری انتظامی و نقش پلیس نیز در این زمینه دچار تحول شده است. در حالی که در دیدگاه سنتی،  نقش و کارکرد پلیس در قالب پیشگیری کیفری و امنیت مبتنی بر اقتدار تعریف می‌شود، در دیدگاه جامعه محور ، نقش و کارکرد پلیس در قالب امنیت مبتنی بر رضایتمندی مردم و حاکمیت نظم در روابط فردی و اجتماعی افراد تعریف می شود . در رویکرد پیشگیری انتظامی، اصول مهمی همچون تلاش برای پیشگیری و کاهش برخوردهای قهرآمیز، ایجاد انگیزه در مردم برای پذیرش عملکرد پلیس، افزایش اعتماد عمومی و حفظ بی طرفی پلیس، ارتباط عمیق  با جامعه و  خودداری از انتقام جویی حاکم است .در  رویکرد ایفای نقش انتظامی توسط پلیس، ارتباط و حمایت دو جانبه بین پلیس و مردم برقرار است .از یک سو نهاد پلیس با بهره گیری از تعامل با جامعه نیازهای واقعی حوزه نظم و امنیت را می‌سنجد و از نتیجه آن در زمینه ارائه خدمات بهتر انتظامی استفاده می‌کند واز سوی دیگر، همراهی با مردم موجب جلب اعتماد و همکاری مردم با سازمان پلیس می شود(وروایی و بهره بر، ۱۳۸۸: 130). در افزایش کارایی پیشگیری انتظامی، پلیس از چهار رویکرد استفاده می کند. این رویکردها عبارت اند از: 1- استفاده از مراقبت همسایگی؛ 2- کسب اطلاعات از درون جامعه و با مشارکت مردم؛3- اطلاع‌رسانی پلیس به جامعه در مورد جرایم و 4-افزایش مقبولیت پلیس (محمدنسل، ۱۳۸۷ :۲۹۵ ). تغییر رویکرد پلیس، از پیشگیری کیفری به پیشگیری انتظامی را می توان در قالب تمثیل زیر نشان داد : در رویکرد کیفری ، پلیس راهنمایی برای جریمه کردن رانند گان متخلف در نقاط  کورکمین می کنند، اما در رویکرد انتظامی، پلیس با نصب علائم هشدار دهنده و در معرض دید مردم ، آنان را نسبت به مقررات آگاه  کرده و با حضور خود ، مردم را به رعایت مقررات راهنمایی و رانندگی دعوت می کند.

    واژه های کلیدی:

     پیشگیری انتظامی، پیشگیری کیفری، پیشگیری محلی، امنیت.

    ارجاعات:

    - حسینی مقدم، سید علی و حمید جربانی(1388). بررسی محدودیت های اجرایی پلیس در پیشگیری انتظامی از جرم. فصلنامه انتظام اجتماعی. سال اول. شماره چهارم. 117.

    - محمدنسل، غلامرضا(1387).  شرح برخی از راهبردهای اصلی پیشگیری پلیس. مجموعه مقالات همایش پلیس و پیشگیری از جرم.چاپ اول . تهران: دفتر تحقیقات کاربردی پلیس پیشگیری ناجا .

    - وروایی، اکبرو سروش بهره بر(1388). مقایسه راهبردی الگوهای پلیس سنتی و نوین در پیشگیری از جرم . فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم. سال چهارم . شماره دهم . 130

    - نجفی ابرندآبادی، علی حسین(1390). دانشنامه جرم شناسی. چاپ دوم. تهران: انتشارات گنج دانش.

        http://rasekhoon.net/article/show/755101

نظر شما