You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان: پیشگیری غیر کیفری

    معرف:

    معادل انگليسي:  non-penal crime prevention

    تعریف: پيشگيري غيركيفري ، شامل کلیه تدابیر و اقداماتی است که فاقد جنبه­ های ارعابی بوده و لزوما بایستی پیش از وقوع جرم انجام شود (نیازپور، 136:1382).

    متن:

    مبارزه با جرم ، دغدغه همیشگی بشر بوده و برای تحقق این امر در دوره های مختلف، راهکارهای گوناگونی ارائه شده است. مطالعه تاریخی نشان می­دهد که «مجازات» یکی از دیرینه­ترین ابزارهای مبارزه و پیشگیری از وقوع جرم بوده که با هدف ها و شکل های مختلف اجرا شده است. اِعمال مجازات در بیشتر موارد، به عنوان بدیهی­ترین و مناسب­ترین شیوه برای نبرد با جرم ، مورد پذیرش جامعه بوده است. در دوره های مختلف تاریخی، توصیف های متفاوتی برای "مجازات" به کار رفته است که برخی از آنها عبارت اند از : انتقام، مکافات و سزا، واکنش بازدارنده، واکنش اصلاحی و... (میرزایی مقدم، 1389 :173). برخی در تاکید بر نقش پیشگیرانه مجازات تا آنجا پیش رفتند که آن را تنها شکل واکنش اجتماعی علیه جرم می دانستند(نجفی ­ابرندآبادی و هاشم بیگی ، 1390: 259).

     هر چند کارکرد پیشگیرانه مجازات در مواقعی مورد تردید قرار گرفته ، اما هیچ گاه به طور کلی نقش خود را از دست نداده است. کارکرد پیشگیرانه مجازات در قالب هدف هایی چون بازدارندگی عام و خاص، اصلاح و درمان و ناتوان­سازی مجرم مورد پیگیری قرار می­گیرد. بازدارندگی مجازات­، متاثر از سرعت، قطعیت و شدت مجازات است (فرانک پی و مک شین،1386:  36). روی هم رفته، فردی که تصمیم به ارتکاب بزه می­گیرد، در عمل مانند یک اقتصاد دان با «سبک و سنگین» کردن مزایا و معایبی (منافع و رنج­هایی) که ممکن است از جرم نصیبش شود، رفتار می­کند. انسان بزهکار، فردی آزاد، باهوش و  عاقل است که به طور واقعی دست به محاسبه دقیق می­زند (پرادل، 1388: 67).

    ظرفیت محدود نظام کیفری در مبارزه موثر با بزهکاران، رشد هزینه و بودجه عدالت کیفری، افزایش جرایم متعارف مانند سرقت و قتل و ظهور و گسترش شکل های جدید بزهکاری ناشی از تحولات فناورانه، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مانند تروریسم، قاچاق کودکان، زنان و مهاجران، جرایم زیست محیطی، جرایم رایانه­ای و... دولت­ها را به سوی اتخاذ راه­کارهای غیر کیفری سوق داده است؛ چنانکه  از آغاز سال­ 1960 میلادی با گسترش سیاست پیشگیری از وقوع جرم، به دنبال تراکم­زدایی از پرونده­های نظام عدالت کیفری و کاهش خسارت­های مختلف ناشی از جرایم­ برآمدند (نجفی­ابرندآبادی، 1383: 563).  البته توجه به این واقعیت که جرم توسط یک عامل انسانی و متاثر از عوامل مختلف بیرونی ارتکاب می­یابد، سبب شد که برای پیشگیری از وقوع جرم، اقدامات دیگری غیر از مجازات مورد تاکید قرار گیرد. این اقدامات  به مراحل قبل از وقوع جرم نظر داشته و تلاش می­کند تا ضمن از بین بردن عوامل جرم­ زا، انسانی تربیت کند که مجهز به پلیس درونی ( خود کنترلی) بوده و از ارتکاب اعمال مجرمانه سر باز زند. به این پیشگیری، «پیشگیری غیر کیفری» گویند (وروایی، 1392 : 166). استقبال گسترده از پیشگیری کنشی، به طور مستقیم به کاهش مستمر کارایی دستگاه کیفری می انجامد و افت اعتماد به ظرفیت نظام عدالت کیفری رسمی در ارائه پاسخ مناسب ، با افزایش بزهکاری ارتباط می­یابد  (ابراهیمی، 1390: 28؛. بنابراین، مبارزه با جرم دیگر فقط با تکیه بر نهادهای قهرآمیز دولتی مانند پلیس، مراجع قضایی و واکنش­های کیفری، موثر و قابل تصور نیست ؛ بلکه همکاری سایر نهادهای دولتی و نیز نهادهای مدنی را می­طلبد (نجفی­ابرندآبادی، 1383: 563 - 562).

        از نظر علمی، منظور از پیشگیری" هر فعالیت سیاست جنایی است که هدف آن تحدید حدود امکان پیش­آمد مجموعه اعمال جنایی از راه غیر ممکن ساختن ، دشوار کردن یا پایین آوردن احتمال وقوع آنها است، بدون اینکه به تهدید کیفر یا اجرای آن متوسل شوند" (گسن، 1370: 133). این تعریف از کلمه «پیشگیری» در «جرم­شناسی پیشگیری»، پیشگیری به وسیله کیفر یا ارعاب عمومی یا انصراف را مستثنی می­کند. گنجاندن کیفر در پیشگیری ، به معنای نفهمیدن مساله جرم­شناسی پیشگیری است. به طور کلی، از دیدگاه جرم­شناسی پیشگیری ، استفاده از اصطلاح «پیشگیری کیفری»  و به تبع آن «پیشگیری غیر کیفری» صحیح نیست؛ چرا که ماهیت پیشگیری از وقوع جرم جنبه غیر کیفری دارد. پیشگیری غیر کیفری، مشتمل بر تمامی تدابیر پیشگیری اجتماعی (اعم از جامعه­مدار و رشدمدار) است که بیشتر با تامین حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی مردم در سطح جامعه تحقق می یابد، و پیشگیری وضعی نیز باید با رعایت حقوق و آزادی­های مدنی و سیاسی مردم به اجرا گذاشته شود .

    واژه های کلیدی:

     پیشگیری کیفری، پیشگیری غیر کیفری، بازدارندگی، عدالت کیفری،ارعاب.

    ارجاعات:

    ـ ابراهیمی، شهرام(1390). جرم ­شناسی پیشگیری. چاپ اول. جلد اول. تهران: نشر میزان.

    ـ پرادل، ژان(1388). تاریخ اندیشه­ های کیفری. ترجمه علی­حسین نجفی­ابرندآبادی.  چاپ چهارم. تهران: سمت.

    ـ گسن، ریموند(1370). جرم­شناسی کاربردی. ترجمه مهدی کی­نیا. چاپ اول. تهران: مترجم .

    ـ میرزایی مقدم، مرتضی(1389). ارزیابی تاثیر شدت و قطعیت کیفرها در پشگیری از جرم. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم. سال پنجم. شماره شانزدهم.  173 .

    ـ نیازپور، امیرحسن(1382). پیشگیری از بزهکاری در قانون اساسی و لایحه پیشگیری از جرم. مجله حقوقی دادگستری. شماره . 136 .45 .

    ـ نجفی­ابرندآبادی، علی­حسین و حمید هاشم بیگی(1390). دانشنامه جرم­شناسی. چاپ دوم. تهران: گنج دانش.

    ـ نجفی­ابرندآبادی، علی­حسین(1383). پیشگیری عادلانه از جرم در: جمعی از نویسندگان، تازه­های علوم جنایی: مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. چ اول. تهران: سمت. .

    ـ وروایی، اکبر و دیگران(1392). پیشگیری غیر کیفری در سیاست جنایی اسلام. فصلنامه پژوهش ­های انتظام اجتماعی. سال پنجم. شماره 2  . 166 .

    ـ ویلیامز، فرانک پی و ماری لین دی مک شین(1386). نظریه­ های جرم­ شناسی. ترجمه حمیدرضا ملک محمدی. چاپ دوم. تهران: نشر میزان.

     

     

نظر شما