You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    عنوان: ادله اثبات دعوی

    معرف:

    1- معادل انگلیسی:  Evidence Proof

    2-تعریف: ادله، جمع دليل است و در لغت به معناي رهبر، راهنما، جهت و سبب آمده است (معین، 1387، 467). ادله اثبات دعوی، یعنی عواملی که در امور قضایی، راهنمای اندیشه قاضی و اصحاب دعوی است؛ مانند سند، اماره، شهادت، اقرار، سوگند و غیره. ادله باید موجد اطمینان باشد؛ در غیر این صورت حجت نیست (اباذری فومشی، 1387 : 553).

    متن:

    ادله اثبات دعوی در قرآن کریم و روایات

    در قرآن کریم و احادیث و روایت های منسوب به ائمه اطهار علیهم السلام، دلایل مادی و حسی برای رد یا اثبات یک امر، مورد توجه و عنایت قرار گرفته است که این موضوع می تواند بیانگر مشروعیت این قبیل دلایل در اثبات دعاوی کیفری باشد. با مطالعه روایت های منسوب به حضرت علی (ع) مشاهده می شود تعداد قابل ملاحظه ای از قضاوت های آن حضرت، با اتکا به دلایل مادی و فیزیکی بوده است که امروزه همگی از نظر علمی قابل توجیه و اثبات است. همچنین در آیه 282 سوره بقره، برای احتراز از شک و تردید در معاملاتی که با قرض و نسیه انجام می شود، تحصیل مدرک کتبی که توسط مدیون امضا شده باشد، مورد عنایت قرار گرفته است (نجابتی، 1387: 12).

    در حقوق کیفری، با دو نوع از ادله روبرو هستیم؛ ادله قانونی، (گفتاری، نوشتاری، تکمیلی) و ادله علمی که در زیر به تشریح آن ها می پردازیم:

    ادله قانونی

    الف) ادله گفتاری

    اقرار: اقرار، در لغت به معناي تثبيت كردن و برقراركردن است و در اصطلاح حقوقی " عبارت است از اخبار به حقي براي غير و به ضرر خود". اركان تعريف فوق را مي‌توان به ترتيب زیر مورد بررسي قرار داد: ركن نخست اقرار، اخبار است. اقرار، با توجه به اخباري بودن، قابليت تصديق و تكذيب را دارد. به همين دليل است كه ماده  1276ق.م. مقرر مي‌دارد: "اگر كذب اقرار نـزد حـاكم ثابـت شـود، آن اقـرار اثـري نخواهد داشت"(گلدوزیان، 1388، 90).

    شهادت: يكي از قديمي‌ترين ادلّه براي اثبات ادعا است. مطالعه تاريخ حقـوق نـشان مي‌دهد كه شهادت، در تمامي نظام‌هاي حقوقي، از ديرباز جزو دلايل با اهميـت تلقـي مـي‌شـده اسـت؛ لـيكن در حـدود اسـتفاده از ايـن دليـل و دايـره‌ي اعتبـار و ارزش آن هميـشه اختلاف نظر وجود داشته است. علت اين امر آن است كه از يـك طـرف شـهادت، بـه علت سهولت آن، رواج بسياري در جامعه دارد و يكي از دلايلي محسوب مي‌شود كه امكان تباني و سوء اسـتفاده از آن بسيار است.

     سوگند: در زبان عربي به آن قَسـَم، يمين و حلف مي‌گويند و در معناي اصطلاحي، عبارت است از شاهد گرفتن خداوند متعال براي اخبار به حقي بـه‌نفـع خـود و بـه زيـان ديگري. سوگند، از ادلّه‌اي است كه منشأ آن اعتقاد به "ماوراء الطبيعه" است و تقريبـاً در تمام اديان الهي از ديرباز مورد توجه بوده است. همان‌گونه كه از تعريـف فوق برمي‌آيد، سوگند، اخباري است كه با شاهد گرفتن خداوند متعال به‌طور مؤكّـد بيان مي‌شود.

    ب) ادله نوشتاری (سند)

    ماده  1284ق.م. در تعريف سند اعلام مي‌كند: "سند عبارت اسـت از هـر نوشـته ای كـه در مقام دعوا يا دفاع، قابل استناد باشد". بديهي است كه هر نوشـته‌اي را نمـي‌تـوان سـند محـسوب كـرد؛ بلكـه نوشـته‌اي سـند محسوب مي‌شود كه قابليت استناد داشته باشد. قابليت استناد به اين معنا است كه نوشته بتواند دليل محسوب شود.

     يكي از مهم‌ترين عوامل براي اثبـات دليل، سند است. در جهـان امـروز، سند به دو دلیل از اهميـت بسياري برخوردار اسـت: اول اینکه، امـروزه بـا گـسترش سـوادآموزي در جوامـع گوناگون، بیشتر افراد توانايي خواندن و نوشتن را دارند و بـه همـين دليـل در روابط حقوقي خويش به تنظيم سند روی می آورند؛ دوم اینکه، دادگاه هادر بیشتر موارد، به هنگام رسيدگي به دعاوي مطروحه، با دليلي به نـام سند مواجه هستند؛ از این رو، امروزه سند به عنوان يك دليـل ارزشـمند مطـرح است (کریمی، 1386 : 106).

     ج) ادله تکمیلی و تحصیلی توسط دادگاه

    برخي از ادلّه تكميلي، توسط دادگاه تحصيل مي‌شوند؛ يعني دادگـاه برای تكميـل ادلّـه ديگر مي‌تواند نسبت به تحصيل اين دلايل اقدام كند. دو نوع از انواع ايـن دلايـل به طور مستقیم توسط دادگاه تحصيل مي‌شوند كه عبارت اند از تحقيق محلي و معاينه محلي و يـك نـوع ديگر نيز توسط افراد خبره‌اي  تحصيل مـي‌شـود كـه "كارشناسـي" نـام دارد (غمامی، 1386، 55).

     تحقیق محلی

    استماع (شنیدن) اطلاعات اشخاص مطلع در محل و ثبت اظهارات آنان توسط يكـي از دادرسـان دادگاه يا قاضي تحقيق، تحقيق محلـي نـام دارد. در تحقيـق محلـي، بـرخلاف شـهادت، اطلاعات شخصي مطلعين كه به‌طور مستقيم آن را با حـواس خـويش درك کرده انـد ملاك عمل نیست؛ بنابراين، شنيده‌ها و هـر نـوع اطلاعـات غيرمـستقيم مطلعـين در تحقيق محلي ثبت مي‌شود (گلدوزیان، 1388 : 56).

     معاینه محلی

    مشاهده و ثبت وضعيت موجود اشيا كه توسط يكي از دادرسان دادگاه يا قاضي تحقيق به عمل مي‌آيد، معاينه‌ي محل نام دارد؛ در واقع، دادرس دادگـاه بـا حـضور در محـل بـه احراز دليل مي‌پردازد؛ برای مثال، به هنگام اختلاف ميان اشتراكي يا اختصاصي بـودن ديوار مشترك، قاضی مي‌تواند به تقاضاي هر يك از طرفين دعوا يا به تشخیص خود، قرار معاينه‌ي محل صادر كرده و با حضور در محل به مـشاهده‌ي ديـوار پرداختـه و بـا قراينـي مثـل سرتير يا ترصيف و اختصاصي يا اشتراكي بودن ديـوار را احـراز کند (دیانی، 1394 :35).

     کارشناسی

    نظر اهل فن در تشخيص موضوع را "كارشناسي" مي‌گويند. از اين تعريف مشخص مي‌ شود كه دادگاه براي تشخيص حكم يـا تفـسير مـواد قانوني مجمل يا ناقص نمي‌توانـد از كارشناس اسـتفاده کند. يعنـي دادرس بايـد از آگاهي‌هاي شخصي خويش در تطبيق حكم كلي قانون بر مـورد خـاص اسـتفاده کنـد؛ چرا كه وي نمي‌تواند موضوعات فني و پيچيده‌ي حقوقي را به كارشناس ارجاع دهد. البته بايد گفت كه هر دادرس مي‌تواند برای صدور حكم صحيح‌تر، با دادرسان باسـابقه و آگاه مشورت کند يا حتي از اداره‌ي حقوقي قوه قضاييه نظر مشورتي بگیرد؛ اما هيچ‌كدام از اين امور نمي‌تواند در پرونده به عنوان دليل مورد استناد قرار گيرد (دیانی،1394: 85).

    امـروزه كارشناسـي در مـسائل مختلـف كشاورزي، ساختماني، تصادف های خودرویی، رسـيدگي بـه دفـاتر تجـاري، تعيـين قيمـت املاك، ساخت انواع مواد و مطرح است (کریمی، 1386: 56).

    ادله علمی و تقسیمات آن

    ادله علمی، به صورت تمهیدی ابزاری، در دستِ پلیس علمی قرار دارد؛ بنابراین، نقش پلیس علمی را در این راستا تنها می توان از طریق قانون بررسی کرد. پلیس علمی، با تمامی بار معنایی که در نظام کشف جرم به عنوان یک تشکیلات و نیز شیوه ای در راستای اثبات دلیل برای آن تـعریـف می شود، در موقعیـتی ابزار کشـف جرم و ابزاری در تحلیـل ادله ارائـه شده، تلقـی می شود و در موقعیتی دیگر، خود یکی از ادله اثباتی در کشف جرم محسوب می‌ شود (ابراهیمی نسب و همکاران، 1396: 49).

    پلیس علمی (کشف علمی جرایم)

    پلیس علمی، یکی از شاخه های جرم یابی است که ذکر جزییات آن در این مقال نمی گنجد؛ از این رو، حوزه وظایف پلیس علمی به طور مختصر در زیر آورده شده است. این موارد کاملا به هم مرتبط بوده و در پیگیری و کشف جرایم، مانند حلقه های یک زنجیر به هم پیوسته اند.

    تشخیص هویت اشخاص (افراد عادی، مجرمان و اجساد مجهول الهویه)؛

    بررسی صحنه های جرم و جمع آوری دلایل و مدارک جرم؛

    بررسی آزمایشگاهی دلایل و مدارک مادی جرم و تجزیه و تحلیل آن ها؛

    آگاهی از شگرد ارتکاب جرم مجرمان؛

    تحلیل صحیح از چگونگی وقوع جرایم؛

     نحوه صحیح مصاحبه با شاکی، شهود، مظنونان و متهمان و بازجویی از آنان (نجابتی، 1387: 13).

     واژه های کلیدی:

    ادله دعوی، اقرار، شهادت، سوگند، کارشناسی، معاینه محلی، تحقیق محلی.

    ارجاعات:

    -اباذری فومشی، منصور (1387). مبسوط در ترمینولوژی اصطلاحات کیفری. تهران: انتشارات اندیشه عصر.

    -ابراهیمی نسب، محمدرضا؛ گلدوزیان، ایرج و امام هادی، محمدعلی (1396). جایگاه پلیس علمی در ادله اثبات دعوا براساس قانون مجازات اسلامی. فصلنامه دانش انتظامی یزد. شماره 13. 49-31 .

    -دیانی، عبدالرسول (1394). ادله اثبات دعوا در امور مدنی و کیفری. چاپ دوم. تهران: نشر میزان.

    -غمامي، مجيد و محسني، حسن (1386). اصول آیين دادرسي مدني فراملي. تهران: انتشارات ميزان.

    -کریمی، عباسی (1386). دوره درسی ادله اثبات دعوی. دانشگاه پیام نور.

    -گلدوزیان، ایرج (1388). بایسته های حقوق جزای عمومی. چاپ هفدهم. تهران: انتشارات میزان.

    -معین،  محمد (1371). فرهنگ فارسی. جلد سوم. چاپ چهارم. تهران: انتشارات امیرکبیر.

    -نجابتی، مهدی (1387). پلیس علمی، کشف علمی جرایم. چاپ نهم. تهران: انتشارات سمت.

    معرفی منابع بیشتر برای مطالعه:

    -كريمي، عباس (1386). نقش قاضي در اداره دليل. جزوه درسي كارشناسي ارشـد حقـوق خـصوصي. دانشكده حقوق و علوم سياسي دانشگاه تهران.

    -مجموعه نظرهاي مشورتي حقوقي (1385). چاپ دوم. تهران: انتشارات مجمع علمي و فرهنگي مجد.

     

     

نظر شما