You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • آدم ربایی ـ kidnapping

    تعریف: آدم‌ربايي، واژه‌اي است مرکب از دو جزء «آدم» و «ربايي»؛ در فرهنگ لغت فارسی «آدم»، به معناي انسان و موجود داراي عقل و شعور و اختيار و پسوند «ربايي»، از فعل ربودن به معني ربايش آمده است. ربايش به معنی «نقل مکان دادن مال از محلي به محل ديگر» آمده است (دهخدا، 1377: 263). در اصطلاح، به انتقال یک شخص بدون رضایت و میل و اراده او از محلی به محل دیگر به وسیله زور، تهدید یا فریفتن، آدم‌ربایی گفته می‌شود (زراعت، 1385: 325). در اصطلاح حقوقی، آدم ربایی عبارت است از ربودن و محروم کردن فرد انسانی از آزادی آمد وشد برخلاف میل و اراده او و برخلاف قانون، به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقام یا هر منظور دیگر، به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر (جعفرپور و احمدزاد، 1388: 98 و گلدوزیان، 1384: 338).

    مبانی آدم‌ربایی

    آدم ربایی، از جرایم علیه اشخاص است که از روزگاران قدیم به عنوان یک جرم شدید با مجازات سنگین  پیش‌بینی شده بود؛ به طوری که در ماده 14 قانون حمورابی، مجازات این عمل اعدام بوده است (میرمحمد صادقی،1392: 563). آزادی تن، به معنای آزادی فرد است؛ به طوری که بتواند از هر نقطه کشور به نقطه دیگر مسافرت کرده یا نقل مکان کند یا از کشور خود خارج شده و به آن مراجعت کند و از توقیف بدون دلیل محفوظ و مصون باشد. نتیجه این آزادی، لغو بردگی، منع توقیف و حبس بدون مجوز اشخاص است؛ پس آدم ربایی به معنای سلب آزادی تن دیگری بدون رضایت او، با قصد نامشروع و نقل مکان دادن او از محلی به محل دیگر به صورت غیر قانونی و برخلاف میل واراده او است (زراعت، 1385: 325 و حبیب زاده و رحیمی نژاد، 1383: 48). آدم‌ربا، به فرد یا افرادی اطلاق می‌شود که فرد یا افرادی را برای مقاصد سیاسی، مالی و غیره به صورت جبری با خود برده و در محلی نگهداری کند تا به خواسته خود برسد (گلدوزیان، 1385: 215).

    آدم‌ربایی در فقه اسلامی

    آدمربایی، از جرایمی است که قانونگذار اسلامی نیز در مورد آن سکوت نکرده و احکامی را در مورد آن بیان کرده است. عنوان آدم ربایی، یکی از مصادیق خاص افساد فی‌الارض است. آدم ‌ربایی در فقه، به معنای استیلای بر حُرّ و غصب انسان آمده است (مکی العاملی، 1384: 245-244). ربودن انسان آزاد، چه کبیر و چه صغیر، به صلاحدید حاکم باعث تعزیر می‌شود (موسوی الخمینی، 1388: 229). هر کسی انسان آزادی را برباید و بفروشد، باید دستش قطع شود؛ زیرا چنین شخصی مفسد فی‌الارض است (طوسی، 1413: 102). برخی دلیل قطع ید را ذکر نکرده و مطلقاً فروختن انسان آزاد را موجب این مجازات دانسته‌اند (الموسوی خویی، 1428ق: 384).

    آدم‌ربایی در قوانین جزایی کشور

    جرم آدم‌ربایی یا دزدیدن دیگری، در مواد 202 و 203 قانون مجازات عمومی سابق مصوب 1304 مطرح شد. (شکری، 1384: 678) در سال 1353، قانون تشدید مجازات ربایندگان اشخاص وضع شد که به موجب ماده12 آن، مواد 202 و 203 قانون مجازات عمومی سابق لغو شد. بنا به نظریه مشورتی 1208/7، مورخ 14/5/1376 اداره حقوقی قوه قضاییه، ماده 621 قانون مجازات اسلامی مصوب 1370، ناسخ قانون تشدید مجازات ربایندگان اشخاص و مستند قانونی در خصوص جرم آدم‌ربایی است (آقایی‌نیا، 1386: 171-170 و میرمحمد صادقی، 1392: 563). مطابق قانون مجازات اسلامی، هرکس به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقام یا به منظور دیگر، به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر، شخصاً یا توسط دیگری، شخصی را برباید یا مخفی کند، عمل او آدم‌ربایی محسوب می‌شود (قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، ماده 621). جرم آدم‌ربایی ممکن است به صورت ساده یا مشدد ارتکاب یابد.

    علل تشدید مجازات آدم‌ربایی

    به استناد قسمت دوم ماده 621 قانون مجازات اسلامی، یکی از شرایط مشدد محسوب شدن جرم آدم‌ربایی این است که سن مجنی علیه کمتراز پانزده سال تمام باشد (میرمحمد صادقی،1392: 536)؛ علاوه براین، ربودن با استفاده از وسیله نقلیه موتوری یا غیر موتوری موجب تشدید مجازات مرتکب جرم آدم‌ربایی می‌شود (میر محمدصادقی، 1392: 498). اطلاق وسیله نقلیه در این مورد، شامل وسایل نقلیه زمینی، دریایی و هوایی و وسیله نقلیه غیرموتوری مانند دوچرخه نیز می‌شود.

    عناصر جرم آدم‌ربایی

    الف) عنصر قانونی: در حال حاضر، عنصر قانونی جرم آدم‌ربایی ماده 621 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 است.

    ب) عنصر مادی:

    1- موضوع جرم آدم‌ربایی ساده؛ انسان زنده که حداقل 15 سال داشته باشد و در غیر این صورت، ممکن است مشمول آدم‌ربایی مشدد یا دزدیدن طفل تازه متولد شده یا مخفی کردن اموات قرار گیرد.

    2-رفتار مجرمانه؛ شامل انتقال جسم مجنی علیه از محلی به محل دیگر با زور و تهدید و حیله است؛ به طوری که مجنی علیه اراده‌ای از خود نداشته باشد.

    3- مرتکب و شکل ارتکاب آن می‌تواند شامل هر کسی باشد که به صورت مباشرت یا مداخله و غیر مستقیم قابل تحقق است.

    4- شرط لازم برای تحقق جرم آدم‌ربایی، عدم رضایت مجنی علیه است و بدون آن جرم محقق نمی‌شود. آدم‌ربایی از جرایم مقید است.

    5- نتیجه مجرمانه، سلب آزادی از فرد ربوده شده است (آقایی‌نیا، 1385: 161).

    پ) عنصر معنوی:

    1- سوء نیت عام؛ مرتکب علاوه بر علم به موضوع جرم و وصف آن یعنی انسان زنده باید در انجام عمل عامل هم باشد و علم و آگاهی مرتکب به عدم رضایت بزه دیده شرط نیست. این جرم مطلق است و نیازی به سوء نیت خاص ندارد و مفروض است؛ پس ربودن انسان زنده که در حال خواب یا بیهوشی است، مشمول این حکم است. (آقایی‌نیا، 1385: 167)

    2-وجود انگیزه یکی از اجزای عنصر معنوی جرم آدم‌ربایی به شمار می‌آید. هر چند قانونگذار در ماده621 (قانون مجازات اسلامی) واژه قصد را به کار برده است، ولی این واژه دلالت برانگیزه می‌کند و دلالت بر سوء نیت خاص ندارد و فرد آدم ربا باید در ربودن فرد عمد داشته باشد و با توجه به اینکه نتیجه جرم آدم ربایی از عمل مرتکب منفک نیست، بنابراین سوء نیت خاص در سوء نیت عام مرتکب مستتر است و کسی که قصد ربودن کسی را دارد، در ضمن قصد سلب آزادی او را نیز دارد (حسینجانی، 1382: 303).

    شکل های خاص آدم‌ربایی

    قانونگذار برخی از مصادیق جرم آدم‌ربایی را به عنوان جرم مستقل پیش‌بینی و برای آن مجازات‌های خاصی مقرر کرده است که به این موارد «صور خاص جرم آدم ربایی» گفته می‌شود.

    1-ربودن طفل تازه متولد شده: «هر کس طفلی را که تازه متولد شده است، بدزدد یا مخفی کند، یا او را به جای طفل دیگری یا متعلق به زن دیگری غیر از مادر طفل قلمداد کند، به 6 ماه تا 3 سال حبس محکوم خواهدشد و چنانچه احراز شود که طفل مزبور مرده بوده است، مرتکب به یکصد هزار تا 500 هزار ریال جزای نقدی محکوم خواهد شد» (ماده 631 قانون مجازات اسلامی«تعزیرت»، 1392).

    2- مخفی کردن اموات: «هرکس بدون رعایت نظامات مربوط به دفن اموات، جنازه‌ای را دفن کند یا سبب دفن آن شود یا آن را مخفی کند، به جزای نقدی از یکصد هزار تا یک میلیون ریال محکوم خواهد شد» (ماده 635 قانون مجازات اسلامی«تعزیرات»).

    3- مخفی کردن مجرم.

    4 -ربودن اتباع ایرانی: قانون تشدید مقابله با اقدامات تروریستی دولت آمریکا مصوب 10 آبان سال 1368 (زراعت، 1385: 535 و گلدوزیان، 1385 :2000).

    انگیزه‌های آدم‌ربایی

    آدم‌ربایی با انگیزه‌های مختلفی صورت می‌گیرد که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

    به قصد اخاذی: اصلي‌ترين مصداق آدم‌ربايي این است که در آن، افرادي بدون اطلاع قبلي و بدون اينکه علت و سبب قانع کننده‌اي عليه آنان وجود داشته باشد، فقط به قصد اخاذی مورد ربایش قرار گیرند (پوررضا قلي، 1384: 14).

    با انگیزه اختلافات خانوادگی: این نوع آدم‌ربایی که از نوع کم خطر و آرام محسوب می‌شود، معمولاً در پی بروز اختلافات خانوادگی و زناشویی یا مسايل درون فاميلي و تضاد منافع رخ می‌دهد.

    با انگیزه انتقام‌جویی: به منظورایجاد لطمات روحی وجسمی شدید در قربانی و خانواده قربانی انجام می‌گیرد (پوررضا قلي، 1384: 14).

    با انگیزه کسب اطلاعات: این نوع آدم‌ربایی، به طور معمول به منظور تخلیه وکسب اطلاعات بیشتر درباره افراد یا موضوعی صورت می‌گیرد که مطمع نظر فرد یا گروه ذینفع است.

    با انگيزه تحميل خواسته‌هاي سياسي، یا تغيير شرايط سياسي: ربودن شخصیتی‌های سیاسی مانند دیپلمات‌ها یا ماموران دولتی، برای انجام هدف‌هایی مانندآزادی یک زندانی سیاسی وغیره صورت می‌گیرد (رایت[1]، 1392 : 54).

    با انگيزه تسويه حساب ناشي از معاملات کثيف و غير قانوني: این نوع آدم‌ربایی، به واسطه اختلافات مالی وتسویه حساب‌های مالی مرتبط با قاچاق انسان، مواد مخدر و ...صورت می‌گیرد (بیابانی، 1390: 169).

    اقدامات پلیس ناظر برجرم آدم‌ربایی

    به طورکلی اقدامات پلیس، به عنوان ضابط قضایی، برای کشف جرم و کاهش آسیب‌ها در جرم آدم‌ربایی عبارت ند از:

    1- تشخيص صحت آدم‌ربايي (گم شدن فرد یا کودک): در بسياري از موارد فرد به اختيار خود، خانه را به دلايل مختلفي مانند مسائل عشقي یا اختلاف با اعضاي خانواده ترك مي‌كند و معمولاً خانواده‌ها برای حفظ منزلت و حيثيت اجتماعي خود از طرح اين موضوعات امتناع مي‌ورزند؛ بنابراین، پليس بايد با بسترسازي لازم در خانواده و اخذ اطلاعات لازم، موضوع را تشخيص دهد؛

    2- آگاهي از سوابق و معاشرت‌هاي شخصي و نيز معاشرت‌هاي اجتماعي واقتصادي قرباني جرم يا بزه ديده: از اين طريق انگيزه آدم‌ربايي بهتر مشخص مي‌شود واقدامات بعدي را دقيق‌تر مي‌توان سازمان دهي كرد؛

    3- انجام استعلام‌هاي اوليه آني از مبادي مربوط و تكثير و ارسال عكس سوژه و مشخصات وسيله نقليه وي به مبادي پليس و پليس مرزي در پايانه‌هاي زميني، هوايي و دريايي و اعلام به پزشكي قانوني و روزنامه‌هاي كثيرالانتشار؛

    4- بررسی دقیق طرح دعاوي ناشي از آدم‌ربايي، برحسب جنسيت سوژه (زن، مرد، دختر، بيوه، كودك، پير) و شناخت سوابق وی برای پی بردن به علت حادثه؛

    5- تمايز قائل شدن بين پرونده‌هاي آدم‌ربايي واقعي و تصنعي، اتفاقي و انتخابي؛ براي مثال، اگر زني توسط مجرمان جنسي مورد ربایش قرار گیرد، احتمال قتل وی متصور است؛

    6- بازجويي از سوژه رها شده (در صورتي كه سوژه به هر علتي رها يا خلاص شود) برای اخذ مشخصات ربايندگان و خودروي آنان و تعيين انگيزه ربايش و شناسايي مكان يا مكان‌هاي اختفاي آنان؛

    7- ايجاد آرامش رواني در رهاشده و در اختيار نهادن وي به والدين يا همسرو فرزندانش؛

    8- تعيين صدمات جسمي و رواني و جنسي به بزه ديده با معرفي وي به پزشكي قانونی (خلعتبری و خوشزاد، 1385: 127-100).

         به طورکلی، یکی از ویژگی‌های جرم آدم ربایی علاوه بر به عنف بودن، دوره‌ای و تکرار پذیر بودن آن است. از این دیدگاه، اقدامات پلیس در جرم آدم‌ربایی علاوه بر تحقیقات جنایی، اقدامات پیشگیرانه برای وقوع جرایم بعدی است (پوررضا قلي، 1384: 19).

    کلیدواژه‌ها: جرایم علیه اشخاص، آدم ربایی، پی‌جویی، تحقیقات جنایی، ربایش.

     

    منابع

    آقایی نیا، حسین (1386)، حقوق کیفری اختصاصی، جرایم علیه اشخاص، تهران: نشر میزان.

    بیابانی، غلامحسین (1390)، راهنمای کارآگاهان، تهران:، نشرکارآگاه .

    پوررضا قلی، هوشنگ (1384)، آدم ربایی، چاپ اول. تهران: نشر کارآگاه.

    حبیب زاده، محمدجعفر و رحیمی نژاد، محمد اسماعیل (1383)، آدم ربایی درحقوق ایران، مجلۀ دادرسی، سال هشتم، شماره 43.

    حسینجانی، بهمن (1382)، حقوق جزای اختصاصی، تهران: نشر دادیار نسل نیکان.

    خلعت بری، عبدالحسین و خوش زاد، سید رضا(1385)، آدم‌ربایی، گمشدگان مفقودی، تهران: انتشارات معاونت آموزش ناجا.

    دهخدا، علی اکبر (1377)،  لغت نامه، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    رایت، ریچارد (1392)،  آدم‌ربایی با انگیزه اخاذی. ترجمه امین اکبری و مرتضی اکبری، تهران: نشر کارآگاه.

    زراعت، عباس (1385)، حقوق جزای اختصاصی (جرایم علیه اشخاص)/ قم: انتشارات نگین.

    شکری، رضا و سیروس، قادر (1384)، قانون مجازات اسلامی در نظام حقوقی کیفری، تهران: نشر مهاجر.

    طوسی، محمد بن حسن(1413ق)، تهذیب الاحکام، بیروت: دارالاضواء.

    قانون مجازات اسلامی، (مصوب 1392)

    گلدوزیان، ایرج (1385)، حقوق جزای اختصاصی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

    گلدوزیان، ایرج(1384)، محشای قانون مجازات اسلامی، چاپ پنجم، تهران: نشرمجد.

    مکی العاملی محمد بن جمال الدین(1384)، لمعه دمشقیه، جلد دوم، ترجمه علی شیروانی، قم: دارالفکر.

    موسوی خمینی، روح الله(1388)، تحریرالوسیله، قم: انتشارات اسلامی.

    الموسوی الخویی، السیدابوالقاسم(1428ق)، مبانی تکمله المنهاج، (الجزء الحادی والاربعون) قم: موسسه احیاء آثار الامام الخوئی.

    میرمحمدصادقی، حسین(1392)، حقوق کیفری اختصاصی(1) جرایم علیه اشخاص، تهران: نشر میزان.

    منابع بیشتر برای مطالعه

    زراعت، عباس(1382)، شرح قانون مجازات اسلامی، بخش تعزیرات، تهران: انتشارات ققنوس.

    لیمن، مایکل دی(1393)، تحقیقات جنایی(علم وهنر) ترجمه علیرضا لطفی آذر و هاشم عزیزی، تهران: نشر کارآگاه.

    میرمحمدصادقی، حسین(1387)، جرایم علیه اشخاص، تهران: نشرمیزان.



    [1] Raite

نظر شما