You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    احتکار Hoard

    احتکار، در لغت، بازداشت چیزی است برای آنکه پس از گران شدن قیمت آن، به فروش برسانند (1). گاهی احتکار، برای گران شدن قیمت نیست؛ بلکه می خواهند کمبود مصنوعی در بازار ایجاد کنند و جامعه را دچار التهاب نمایند.

    از آنجايي كه احتكار، موجب برهم زدن نظم اقتصادي جامعه مي­گردد، از دير باز مورد توجه دولتمردان بوده و به منظور مقابله با آن، مقررات شديدي را پيش­بيني كرده­اند. قدمت احتكار، به زماني مي­رسد كه بشر اولين جوامع كوچك را تشكيل داد و زندگي جديدي را در قالب اجتماعات، شروع كرد (2). در اين مرحله، احتكار در پاره­اي موارد، عينيت يافت و در مراحل بعدي كه جامعه بافت پيچيده­ تري به خود گرفت و تلويحاً تقسيم كار و انتخاب آزاد حِرَف معمول گشت، احتكار آشكارا به عنوان معضلي مهم در مقابل مصالح جامعه، قرار گرفت. با گذري بر تاريخ، نمونه­ هايي از احتکار را در روم و يونان باستان مي­توان مشاهده كرد. در مكتوبات مورخين روم باستان، به موضوع احتكار اشاراتي شده است؛ بدين ترتيب كه در هنگام جنگ­هاي روم باستان، هيچكس حق انبار كردن اجناس و نيازهاي خوراكي را نداشته است (3) و در صورت ارتكاب چنين عملي، حتي به مجازات مرگ محكوم مي­گشت و در شرايط عادي هم، اگر ذخيره­سازي و انبار كردن موجب بروز قحطي مي­شد، علاوه بر مجازات بدني محتكر، كالاهاي انبار شده توقيف مي­گرديد (4).

     از نظر حقوقی، احتکار عبارت است از اینکه کسی کالای مورد احتیاج ضروری عامه را زیاده از مصرف خود، داشته باشد و برای جلوگیری از فروش به دولت یا مردم، پنهان کند. به عبارت دیگر، احتکار در مفهوم اعم آن، عبارت است از کاهش دادن یا متوقف کردن جریان توزیع کالا، که توسط همه یا برخی از فروشندگان به طور موقت صورت می­گیرد (5).

     فقها شش شرط را برای صدق عنوان احتکار حرام یا مکروه، ذکر کرده­اند. بیشتر این شروط، بین همه فقها اتفاقی است، اما برخی از این شروط مورد اتفاق همه فقها نیست و از سوی اکثر آنان و از جمله حضرت امام خمینی(ره) مورد تردید و انکار، واقع شده است. این شروط شش گانه- که مورد اتفاق همه فقهاست- عبارتند از: نیاز و احتیاج مردم، فقدان فروشنده یا بذل کنندۀ دیگر به حد کافی، حبس طعام، طلب زیادت در نرخ، خرید کالا(اشتراء) و قید زمان.

     از دیدگاه حضرت امام خمینی(ره)، چهار شرط در صدق احتکار معتبر است:

    الف: نیاز و احتیاج مردم، ب: فقدان فروشنده یا بذل کنندۀ دیگر به حد کافی، ج: حبس طعام، د: طلب زیادت در نرخ. ملاک و معیار حرمت احتکار از دیدگاه حضرت امام خمینی(ره) احتیاج است؛ ولو به حد اضطرار نرسیده باشد (6).

    مهمترین انگيزه­ها و عوامل پديده احتكار را، بايد درموارد زيرجستجو كرد:

    1. مسايل اقتصادي سودجويي و منفعت طلبي (7)؛
    2. اغراض و اهداف سياسي؛
    3. ضعف اعتقادي (8).
    4. عدم آشنايي كسبه با قوانین و مقررات.

    مقررات تعزيري بزه احتكار

    مطابق آنچه كه در ذيل ماده 4 ازفصل اول قانون تعزيرات حكومتي آمده است، تعزير احتكار، به چهار مرتبه تقسيم شده است (9): در مرتبه اول، محتكر ملزم به فروش كالا و پرداخت جريمه معادل ده درصد ارزش كالاي احتكار شده مي­شود و در مرتبه دوم و سوم، كالاي احتكار شده توسط دولت به فروش مي­رسد، اما اخذ جريمه در مرتبه دوم 20 درصد ارزش كالاي احتكار شده مي­باشد؛ حال آنكه در مرتبه سوم، جريمه از يك تا سه برابر ارزش كالا بوده و مضافاً اينكه تمام يا قسمتي از سهميه و خدمات دولتي تا شش ماه در این مرحله قطع می شود، و پارچه ­اي در محل به عنوان محتكر نصب مي­گردد. در مرتبه چهارم علاوه بر مجازات مرتبه سوم، لغو پروانه واحد صنفي و معرفي از طريق رسانه­هاي گروهي به عنوان محتكر، مورد حكم قرار مي­گيرد (10). ضمناً قانونگذار جهت شدت عمل، بيشتر در خصوص جرايم احتكار و گران- فروشي، مجازات شروع به جرم را نيز پيش­بيني کرده و در تبصره 3 ماده 2 قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادي كشور، مقرر مي­دارد: «مجازات شروع به جرم موضوع قسمت اول اين ماده، يك تا سه سال حبس و پانصد هزار تا پنج ميليون ریال جزاي نقدي و مجازات شروع به جرم قسمت اخير اين ماده، شش ماه تا دو سال حبس و دويست و پنجاه هزار ريال تا دو ميليون و پانصد هزار ريال جزاي نقدي و مجازات شروع به جرم موضوع تبصره يك اين ماده، شش ماه تا يك سال ونيم حبس و دويست هزار ريال تا يك ميليون ريال جزاي نقدي است (11).

    کلید واژه ها

     جرایم اقتصادی، احتکار، افزایش قیمت، نظم اقتصادی، نیاز مردم.

    ارجاعات:

    1-      دهخدا، علی اکبر. لغت نامه دهخدا. تهران: انتشارات دهخدا؛1377.

    2-    بیابان، غلامحسین و هادیانفر سید کمال. فرهنگ توصیفی علوم جنایی. انتشارات تاویل؛ 1384. ص 45.

    3-      Oras, Ester. Importance of terms: What is a wealth deposit? Papers from the Institute of Archaeology. Ubiquity Press; 2012.pp. 61–82

    4-      Tolin, David. Frost, Randy& Steketee, Gail. Buried in Treasures: Help for Acquiring, Saving, and Hoarding. Oxford: Oxford University Press; 2007.pp.22-38

    5-      Steketee, Gail; Frost, Randy. Compulsive Hoarding and Acquiring: Therapist Guide. Oxford: Oxford University Press; 2006.p.16

    6-      شامبیاتی، هوشنگ. حقوق کیفری اختصاصی. جلد دوم. چاپ پنجم. انتشارات ژوبین؛ 1388. ص 266.

    7-      فقهی، محمد رضا. احتکار با رویکردی به آرای امام خمینی. قم: نتشارات چاپ و نشر عروج؛1390. صص 70-37.

    8-      جمالی زواره، علیرضا. جرائم علیه نظام اقتصادی کشور در فقه و حقوق ایران. مشهد: دانشگاه علوم اسلامی رضوی؛1390. صص 45-30.

    9-      قلی­پور، حسن. بررسی فقهی احتکار. فصلنامه پژوهش­های فقه و حقوق اسلامی، سال سوم، شماره 4؛1386. صص 36-17.

    10-  ماده 4 ازفصل اول قانون تعزيرات حكومتي.

    11-  منصور، جهانگیر. مجموعه قوانین و مقررات جزایی. تهران: دیدار؛1390. ص 1167.

     

     

نظر شما