You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  • عنوان :تبانی

    معرف:

    معادل انگلیسی: Conspiracy

    تعریف: تبانی، در لغت به معنای پنهانی پیمان بستن ، مقدمه چینی و زمینه سازی است(معین، 1389: 1059) و در اصطلاح، تواقق میان دو یا چند نفر برای ارتکاب جرم علیه امنیت، اموال ، اعراض ونفوس مردم  راتبانی گویند( سمیعی زنوری، 1391: 26). تبانی یا مواضعه، به معنای قرار گذاشتن یا تصمیم گرفتن دو یا چند نفربرای انجام فعلی معین است، هرچند از این مرحله فراتر نرود(غلام جمشیدی  و دیگران،1393: 34). منظور ازتبانی درقانون مجازات اسلامی، عبارت است از توافق بین دو یا چند نفر برای ارتکاب جرم (میرمحمد صادقی،1387: 218).

    متن:

    تبانی برای ارتکاب جرم، به  مفهوم توافق و رضایت دو یا چند نفر برای انجام جرم است که ممکن است به صورت تعدد مجرمان و در قالب جرایم مختلف واقع شود؛ به تعبیر دیگر، تبانی حاکی از ابراز موافقت و اظهار رضایتی است که از یک طرف بر سابقه شکل گیری و وجود آن در ذهن، و از طرف دیگر بر تجلی عینی تحقق آن در عالم خارج دلالت دارد؛ بنابراین اعمالی که در عالم خارج صورت می پذیرد، تنها از این نظر اهمیت دارد که بیانگر این توافق و تحقق تبانی است، نه این که خود رکن مادی جرم محسوب شود(غلام جمشیدی  و دیگران،1393: 34). جرم تبانی، مستقل از جرم اصلی ارزیابی می شود که مورد قصد مرتکبان است. تبانی، با ارتکاب عمل غیرقانونی یا اعراض ازتوافق پایان می پذیرد(کلونیس[1]، 2001: 329 ؛ حبیب زاده و مومنی،1389: 133). عدم دستیابی به جرم مورد توافق، به معنی عدم تحقق جرم تبانی نخواهد بود(میرمحمد صادقی، 1387: 223). تبانی، ازجرایم مانع است. جرایم مانع، جرایمی هستند که دربردارنده ضرر فوری و مستقیم نیستند، اما بیانگر وجود نوعی حالت خطرناک در بزهکار بوده و زمینه ساز ارتکاب جرایم شدید از سوی وی هستند. به همین دلیل نیز قانون گذار ارتکاب چنین رفتارهایی را به قید کیفر منع کرده است؛ در واقع، قانون گذار ازطریق توسل به سازوکار قهرآمیز و کیفری، درصدد جلوگیری از ارتکاب جرایم شدید برآمده است(سمیعی زنوری، 1391: 8).

    تبانی در فقه اسلامی

    از دیدگاه فقه امامیه ، صرف اندیشه ارتکاب جرم و طراحی و مهیا کردن وسیله ارتکاب جرم ، مادام که منجر به وقوع جرم نشود، قابل مجازات نیست(فیض، 1369: 179). در متون شرعی، جرمی تحت عنوان تبانی دیده نمی شود؛ اما سیره پیامیر اکرم(ص) بیانگر برخورد قاطع با افرادی بوده است که به منظور برهم زدن امنیت کشور و آسایش عمومی یا مقابله با حکومت اسلامی توطئه و تبانی می کرده اند؛ برای نمونه، واکنش پیامبر (ص) در برابر قضیه مسجد ضرار وآیات مربوط به سنت نبوی  در این خصوص ، از جمله مصادیق جرم انگاری تبانی علیه امنیت در اسلام است (حبیب زاده و مومنی، 1389 :151) . همچنین براساس قاعده "حرمت اعانت بر اثم"، تعاون ، همکاری و مساعدت برانجام گناه، مورد نهی شارع مقدس است . اثم به معنای مخالفت با امر خداوند است. انجام اموری چون تحریک ، ترغیب و مانند آن که در واقع نوعی همکاری فکری  و معنوی است ، اعانه محسوب می شود( محقق داماد،1381: 179) .

    تباتی در حقوق کیفری سایر کشورها

    در نظام حقوقی انگلستان، تبانی شامل توافق دو یا چند نفر برای انجام عمل مجرمانه یا استفاده از وسیله غیر قانونی  برای انجام هدف غیر مجرمانه است که در کنار شروع به جرم و تحریک، در زمره ی جرایم ناقص قرار می گیرد. مفهوم اصلی این  جرم ، توافق غیر قانونی بین طرفین است و نیازی به عمل مشهود در بعضی موارد ندارد(کلارکسون، 2005: 25).در نظام حقوقی ایالات متحده آمریکا ، هر یک از قوانین ایالتی به تعریفی از تبانی کیفری پرداخته اند؛ برای مثال،  قانون فلوریدا بیان می کند که هرکس با شخص یا اشخاص دیگری در خصوص ارتکاب جرم همکاری یا توافق کند، مرتکب تبانی شده است؛ به موجب این قانون، هم توافق و هم قصد ارتکاب جرم، عناصر لازم برای احراز جرم تبانی هستند. قانون  ایالت تگزاس، عمل  شخصی را جرم تبانی می داند که: 1- وی با یک یا چند شخص توافق کند که آنان نیز در انجام دادن رفتاری که موجب تحقق جرم خواهد شد، شرکت کنند؛ 2- یک یا بیش از یکی از آنان عملی مشهود را برای پیگیری توافق، انجام دهد (اسکیب[2]، 1994 : 88- 86).  نظام حقوقی کانادا ، توافق فرد با دیگری برای ارتکاب عمل غیر قانونی یا انجام عمل با وسایل غیر قانونی را تبانی کیفری می داند (میرمحمد صادقی، 1387: 221). قانون مجازات فرانسه،  تصمیم قطعی میان چند شخص به منظور ارتکاب یک سوء قصد را هنگامی  که این تصمیم به واسطه یک یا چند عمل مادی نمود یابد، دسیسه دانسته است. نظام حقوقی آلمان، تشکیل سازمان مجرمانه یا سازمانی که هدفش ارتکاب جرم است را به عنوان تبانی جرم انگاری کرده است(میر محمد صادقی، 1387: 221).

    تبانی در حقوق کیفری  ایران

    در حقوق کیفری ایران، جرم تبانی اولین بار در قانون مجازات  عمومی 1304در ماده 168 پیش بینی شده بود . قانون گذاردر این ماده ، واژگان اجتماع و مواضعه را در معنای تبانی به کار برده است. بر اساس این ماده، اجتماع و تبانی برای ارتکاب جنحه و جنایت بر ضد نوامیس، نفوس، اموال  و هم چنین جنایت علیه امنیت داخلی مملکت، یا بر ضد اساس حکومت ملی و آزادی و بر ضد امنیت خارجی مملکت،  جرم محسوب می شوند. (مجیدی، 1386: 80). در قوانین خاص و متفرقه نیز مقررات و احکامی در مورد تبانی وجود دارد که می توان به قانون مجازات اشخاصی که برای بردن مال غیر تبانی می کنند ( مصوب 1307، مواد 1 و 5)، قانون تبانی در معاملات دولتی (مصوب 1348ماده واحده)، قانون مجازات اخلالگران در صنایع (مصوب 1353، ماده 4) و قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382(مواد17، 19، 21،33، 43، 74)، اشاره کرد(میر محمد صادقی، 1387: 221). در حال حاضر رکن قانونی جرم تبانی علیه امنیت کشور ایران ، ماده 610 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1392 است. مواد 13 و 15 قانون راجع به اخلالگران در صنایع نفت ایران مصوب 1336 و ماده واحده تشدید مجازات سرقت مسلحانه مصوب 1338 و ماده 3 قانون مجازات اخلالگران در صنایع، مصادیق خاص از جرم تبانی علیه امنیت را بیان نموده اند. درمواد 610 و 611 و قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، تبانی  در دو حوزه جرایم علیه امنیت  داخلی و خارجی کشور« ارتکاب جرم های ضد امنیت داخلی یا خارجی کشور» درماده 610 و سایر جرایم « تبانی برای ارتکاب جرم علیه اعراض یا ناموس یا اموال مردم»درماده 611جرم انگاری شده است(غیاثوند و میرخلیلی، 1396: 68 و حکیمی ها و همکاران، 1396: 53). قانونگذار در مواد مرتبط با تبانی در قوانین مجازات عمومی 1304، قانون تعزیرات 1362، و قانون مجازات اسلامی 1375 ، صرف توافق برای تحقق تبانی را کافی دانسته است؛ با این حال، فقط در ماده 611 قانون مجازات اسلامی علاوه بر توافق، تدارک مقدمات اجرایی و عدم وقوع جرم بدون اراده ی تبانی کنندگان را شرط تحقق تبانی دانسته است (منتی نژاد، 1386: 51). در قوانین خاص و متفرقه نیز مقررات و احکامی در مورد تبانی وجود دارد که می توان به قانون جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382( مواد 17، 19، 21، 33،74، 43 )، قانون مجازات اخلال گران در صنایع مصوب 1353( ماده 4 ) و قانون تبانی در معاملات دولتی مصوب 1348 (ماده واحده ) اشاره کرد).

    عناصر تشکیل دهنده جرم تبانی

    عنصر قانوني جرم تباني، ماده 610  قانون مجازات اسلامی(1392) در خصوص تبانی علیه  امنیت کشور و سایر جرایم ( تبانی برای ارتکاب جرم علیه اعراض یا ناموس یا اموال مردم) ، ماده 611  همین قانون و همچنین قوانین موضوعه خاص است که پیشتر به آن ها شاره شده است( میرمحمد صادقی، 1387: 138).

    عنصر مادی «رفتار مجرمانه» در جرم تبانی، ایجابی است؛ یعنی با انجام فعل مثبت ، محقق می شود. عنصر مادی جرم تبانی، «توافق» است که خودش ساختار اساسی تبانی را تشکیل می دهد( اسمیت[3]، 1988 : 258 و گلدوزیان، 1387 :346) .

    به لحاظ عنصر معنوی، سوء نیت  عام در جرم تبانی، «قصد توافق» است وسوء نیت خاص تبانی را باید« قصد عملی کردن توافق»دانست( لافاو[4]، 2000: 578).  عنصر معنوی در تبانی از سه قسمت تشکیل می شود. این قسمت ها عبارت اند از: 1- قصد حصول توافق؛ 2- قصد عملی کردن توافق؛ 3- قصد یا علم به اینکه این توافق بخشی از یک جرم را تشکیل  می دهد (میر محمد صادقی، 1387: 221).

    اقسام تبانی

    الف)تبانی چرخشی: در این روش، یک نفر به عنوان رهبر گروه  با سایر افراد در تماس است  و توافق آن ها را برای جرم مورد نظر جلب می کند. در این روش، تک تک افراد با هم تماس ندارند (میر محمد صادقی، 1387: 222).

    ب)تبانی زنجیره ای: در این روش، افراد تبانی کننده به صورت رنجیره ای یا به صورت دو به دو با هم ارتباط دارند و توافق برای جرم را تشکیل می دهند. این دو نوع تقسیم بندی تبانی،  در حقوق انگلیس نیز بیان شده است( حبیب زاده و مومنی، 1389: 146).

    ج3) تبانی جمعی: در این نوع تبانی، افراد اجتماع کرده و پس از تبادل نظر، به توافق و تبانی برای ارتکاب جرم می رسند(سالاری ، 1387: 267).

    در تقسیم بندی دیگر،  تبانی به دو نوع  تبانی خاص و تبانی عام تقسیم می شود :

    الف )تبانی خاص: در برخی کشور ها، قانون گذار انجام توافق مجرمانه نسبت به برخی از جرایم شدید را به نحو جداگانه و خاصی پیش بینی کرده است. در حقوق کیفری ایران ماده 610 که به انجام تبانی برای ارتکاب جرایم علیه امنیت کشور اختصاص یافته، در واقع تبانی خاص را مطرح کرده است. مطابق قوانین کیفری ایران، شرایط تحقق این جرم، در صورتی که قصد ارتکاب جرایم علیه امنیت کشور وجود داشته باشد، سهل تر و مجازات آن بیشتر است (زاکی صافی، 1994: 40-14).

    تبانی علیه امنیت ملی کشور

     تبانی برای ارتکاب جرم علیه امنیت ملی، به مفهوم توافق و رضایت دو یا چند نفر برای انجام جرم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور است که ممکن است به صورت تعدد مجرمان و در قالب جرایم مختلف یا به شکل شرکت در جرم، واقع شود (غیاثوند و میرخلیلی، 1396: 134).  ماده 610 قانون مجازات اسلامی در ارتباط با اجتماع و تبانی برای ارتکاب جرایم علیه امنیت کشور مقرر کرده است:  «هرگاه دو نفر یا بیشتر اجتماع و تبانی کنند که جرایمی برضد امنیت داخلی یا خارجی مرتکب شوند، یا وسائل ارتکاب آن را فراهم کنند، درصورتی که عنوان محارب بر آنان صادق نباشد، به دو تا پنج سال حبس محکوم خواهند شد». با توجه به ماده پیش گفته،  تبانی علیه امنیت کشور را می توان این گونه تعریف کرد: « تبانی ، عبارت است از توافق عالمانه دو یا چند نفر برای ارتکاب جرم علیه امنیت یا فراهم ساختن وسایل ارتکاب جرم علیه امنیت کشور »(حبیب زاده و مومنی، 1389: 135).

    ب) تبانی عام: از آن  جا که موضوع عمل مجرمانه در این نوع از تبانی، نسبت به تبانی خاص، از اهمیت کمتری برخوردار است، شرایط و عناصر تشکیل دهنده ی آن متعدد وضمانت اجرای آن، معتدل تر است. ماده611 قانون مجازات اسلامی که عنصر قانونی تبانی برای ارتکاب جرایم علیه اشخاص عادی است، تبانی عام را در اعراض، نفوس یا اموال مردم دانسته است. قانونگذار در این ماده، وجود توافق مجرمانه را کافی ندانسته است  و تحقق جرم  تبانی را علاوه بر حصول توافق به ارتکاب جرم، به تحقق دو شرط منوط کرده است: اول، اینکه توافق کنندگان مقدمات اجرایی را تدارک دیده باشند و دوم، توافق کنندگان بدون اراده خود موفق به اقدام نشده باشند (سالاری، 1387: 265). به طور کلی، ماهیت جرم تبانی، توافق است؛ توافق برای ارتکاب جرمی که بر اساس قانون ممنوع اعلام شده است. به علت طبیعت خاص جرم تبانی که موضوع آن فقط یک توافق است، اثبات این جرم در عالم خارج، اغلب با مشکل  مواجه می شود ؛ زیرا توافق  مجرمانه اغلب به صورت سری و  مخفیانه انجام می شود،  نه آشکار و علنی؛ علاوه براین، اثبات صرف توافق تا زمانی  که آشکار نشده باشد، با اشکال مواجه است. تبانی می تواند به وسیله گفتار یا اعمال ثابت شود؛ یعنی وجود توافق را هم با ادله مستقیم و هم به وسیله امارات می توان اثبات کرد.

    واژه های كليدي:

    تبانی، توافق عالمانه، ارتکاب جرم، جرایم علیه امنیت، تبانی عام، تبانی خاص.

    ارجاعات:

    -حبیب زاده، جعفر و مومنی، مهدی(1389). جرم تبانی علیه امنیت کشور در حقوق ایران. پژوهش هاي حقوق تطبيقي (مدرس علوم انساني). دوره 14، شماره 2. 155-131 .

    -حکیمی ها ، سعید ؛ جودکی ، بهزاد و غنی ، کیوان (1396). بررسی جرم تبانی در حقوق کیفری ایران و آمریکا. مجله مطالعات حقوق دانشگاه شیراز. دوره نهم. شماره دوم. 80-51 .

    -زاکی صافی، طه(1994) . قانون العقوبات الخاص.  لبنان: الموسسه الحدی.

    -سالاری، مهدی(1387). جرایم علیه امنیت کشور. تهران : نشر میزان.

    -سمیعی زنور، حسین(1390). پایان نامه  بررسی تطبیقی جرم تبانی درحقوق کیفری  ایران و انگلیس.گرایش حقوق جزا و جرم شناسی. دانشگاه تهران. دانشکده حقوق و علوم سیاسی.

    -سمیعی زنور، حسین(1391). تبانی درحقوق کیفری  ایران و انگلستان. تهران: انتشارات دادگستر.

    -غلام جمشیدی ، محمد صادق ؛ جمشیدی، مسلم ؛ حمید، جریانی و یزدی خواه، مهدیه سادات(1392). بررسی حقوق جرم تبانی در نظام حقوق کیفری ایران. فصلنامه دانش انتظامی. سال شانزدهم. شماره اول. 81-55.

    -غیاثوند، سعید و میرخلیلی سید محمود(1396). تحلیل حقوقی تبانی علیه امنیت درایران. فصلنامه علمی پژوهشی علوم اجتماعی . دوره 11 . 148 -133.

    -فیض، علیرضا(1369). مقارنه و تطبیق در حقوق جزای اسلامی. جلد اول. تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی.

    -گلدوزیان، ایرج (1378) . حقوق جزای اختصاصی. تهران: نشر جهاد دانشگاهی.

    -محقق داماد، سید مصطفی(1381). قواعد فقه جزایی. تهران : نشر علوم اسلامی.

    -مجیدی، سید محمود(1386). حقوق کیفری اختصاصی. جرایم علیه امنیت. تهران: نشر میزان. 

    -منتی نژاد، صادق(1386). شیوه ها و زمینه های تبانی درمعاملات دولتی. مجله حقوقی دادگسنری. دوره جدید. شماره 61. 62 -48.

    -معین، محمد ،(1389). فرهنگ فارسی معین. تهران: انتشارات امیر کبیر. 

    -میرمحمد صادقی، حسین (1387). جرایم علیه امنیت و آسایش عمومی تهران: نشر میزان.

    -Clarkson.c.m.v. (2005). Understanding criminal law. Fontana press.

    -Collins . (2001). English dictionary for advanced learners. Harper Collins publishers

    -Goode, Mathhew. (1975). Criminal Conspiracy Law in Canada. Carswell

    -Lafave, Wayne. (2000). Criminal Law. West Group.

    -Oxford Learner d pocket Dictionary. (2003). Tehran .Vazheh publication.

    -Scheb, John. (1994). Criminal Law. Tehran, Dadgostar

    -Smith, J.C. & Hogan, Brian. (1988). Criminal Law. Butterworths.

    منابع بیشتر برای مطالعه

    -الهام ، غلامحسین ، سمیعی زنور، حسین(1392). جرم تبانی علیه اعراض ، اموال و نفوس مردم. فصلنامه دیدگاه های حقوق قضایی. 64. 62-27.

    -حبیب زاده، محمد جعفر و مومنی ، مهدی(1389). جرم تبانی علیه امنیت کشور در حقوق ایران. مجموعه مقالات حقوقی کیفری اختصاصی اندیشه های حقوقی. تهران: انتشارات نگاه بینه.

     

     



    [1] Collins

    [2] Scheb

    [3] Smith

    [4] Lafave

     

نظر شما