You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    جرم مشهود open crimes/overt crimes    

    جرم مشهود به جرمی گفته می شود که آثار و ادلۀ جرم به هنگام ارتکاب قابل مشاهده و معاینه باشد.

    در یک نوع تقسیم‌بندی، جرایم براساس عنصر مادی و به اعتبار لحظة مشاهده، به مشهود و غیرمشهود تقسیم می‌شوند (1).

    در تعریف جرم مشهود بین حقوقدانان و اساتید حقوق جزا، اختلاف‌نظر وجود دارد و به این ترتیب، تعاریف متعدّد و گوناگونی از جرم مشهود به عمل آمده است. جرم مشهود این گونه تعریف شده است:

    جرم را هنگامی که در شرف وقوع بوده و یا زمان اندکی از وقوع آن گذشته باشد، چنانکه آثار و ادلّة جرم، اثبات و انتساب آن را به فاعل ممکن كند؛ جرم مشهود می­گویند، در حالی‌که جرم غیرمشهود به جرایمی گفته می­شود که از زمان ارتکاب آن مدّتی گذشته است و برای اثبات آن به شهود آنی دسترسی نیست (2).

     در تعریفی دیگر آمده است: جرم مشهود، جرمی است که مرتکب آن هنگام ارتکاب یا بلافاصله پس از ارتکاب، به طوری که دلایل ارتکاب از طرف دستگیر کننده قابل جمع­آوری باشد، دستگیر شود. در غیر این صورت جرم را غیرمشهود نامند (3).

     در جرم مشهود تجرّی و جسارت مرتکب زیادتر و دلایل علیه متهم، محکم‌تر است و اختیارات ضابطان نیز بیشتر است. در حالت جرم مشهود، مأموران انتظامی در امر تعقیب و تحقیق جرم، مستقیماً شرکت و مباشرت داشته و این تکلیف تا مداخلة مقام قضایی صالح ادامه می­یابد و مدّت آن 24 ساعت است؛ مگر این‌که از طرف مقام قضایی صالح تمدید شود.

     قانون آیین دادرسی کیفری ایران همانند قوانین آیین دادرسی کیفری سایر کشورهای جهان، در قلمرو جرایم مشهود، برای ضابطان دادگستری اختیارات ویژه­ای به رسمیّت شناخته است (4).

     از آنجایی که در جرایم مشهود، گردآوری ادلّه و بررسی آنها به مراتب آسان تر از جرایم غیرمشهود است، قانون آیین دادرسی کیفری، رعایت بعضی از قواعد را در مورد آنها ضروری ندانسته است. از این رو، اختیارات مأموران کشف جرم در خصوص حفظ آثار جرم و جلوگیری از فرار متهم، در جرایم مشهود بیشتر از سایر جرایم است. به نظر می‌رسد قانونگذار ایران در مورد جرایم مشهود قصد داشته است تا از طریق توسعة حدّ شمول اختیارات مأموران پلیس، حق جامعه را بیشتر مورد صیانت قرار دهد. به همین دلیل روش قانونگذار ایران منطقی به نظر می­آید، زیرا در عین این‌که با اصل لزوم حمایت حق اجتماع از طریق جلوگیری از محو دلایل و آثار ارتکاب جرم سازگاری دارد، سالب یا محدود کنندة حق افراد نیز نیست (5).

     از نظر قانونگذار ایران، جرم مشهود فقط به جرایمی که بلافاصله پس از وقوع قابل رُویت باشند، اطلاق نمی‌شود، بلکه جرایم دیگری را نیز در بر می‌گیرد که اصالتاً و ماهیّتاً مشهود نیستند. بنابراین مشهود و غیرمشهود بودن یک جرم فقط به موجب قانون آیین دادرسی کیفری امکان‌پذیر است. از این رو، غالباً تفکیک جرم مشهود از غیرمشهود در آیین دادرسی کیفری که یکی از شعب اصلی علوم جنایی حقوقی است، مطرح است. فایدة تفکیک این دو نوع جرم نیز به آیین دادرسی کیفری باز می‌گردد و به همین دلیل مسائل مربوط به آنها در این علم مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرند (6).

    برخی از مصادیق جرایم مشهود در حقوق ایران عبارتند از:

    تظاهر به عمل حرام؛

    استعمال متجاهرانه الکل؛

    تظاهر به قدرت نمایی؛

    تجاهر به قماربازی؛

    تظاهر غیرمسلمان به شرب خمر (7).

     

    کلید واژه ها

     جرم مشهود، رسیدگی، دستگیری مجرم، حقوق کیفری.

    ارجاعات

    1. انصاری، ولی الله. حقوق تحقیقات جنایی«مطالعة تطبیقی». تهران: انتشارات سمت؛1385. ص 363.
    2. اردبیلی، محمدعلی. حقوق جزای عمومی. جلد اول، تهران: نشر میزان؛1386. ص 279.
    3. باهری، محمد. تقریرات حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات رهام؛ 1382. ص 240.
    4. آخوندی، محمود. آیین دادرسی کیفری، جلد دوم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛1385. ص 47.
    5. انصاری، ولی الله. کشف علمی جرایم. تهران: انتشارات سمت؛1383. ص 32.
    6. چوپانی، مهدی. مبانی و آثار فقهی و حقوقی جرایم مشهود. فصلنامه علمی پژوهشی پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره 10، شماره 30؛ 1388. صص 91-141.
    7. شکری، رضا و سیروس، قادر. قانون مجازات اسلامی در نظم حقوق کنونی. تهران: نشر مهاجر؛1385. ص 24.

     

نظر شما