You are using an outdated browser. For a faster, safer browsing experience, upgrade for free today.



  •  

    دستگیری       Arrest

    دستگیری در لغت به معنای گرفتار کردن، اسیر نمودن، بازداشت و توقیف آمده است (1).

    دستگیری و سلب آزادی از افراد، مغایر با حق آزادی و امنیت شخصی شهروندان است. در واقع سنگ نخستین بنای دادرسی کیفری که انسجام و استحکام آن در گرو رعایت قواعد و اصول مهندسی قضایی است، در این مرحله نهاده می­ شود. قسمت اعظم این اصول و قواعد، طبیعتاً باید ناظر به رعایت حقوق دفاعی افراد و تضمین برخورد صحیح با دستگیرشدگان باشد (2).

     از نظر اصطلاحی در نگاه اکثر حقوقدانان، دستگیری واجد تعریفی مستقل از جلب نبوده و اغلب، این دو اصطلاح را مترادف قلمداد کرده­اند. لیکن به جهت تخصصی، می­توان دستگیری را اقدامی آنی انگاشت که به موجب آن، مظنون یا متهم به دلیل ارتکاب جرمی به طور موقت و به عنف به شیوه­ای فیزیکی (مثلاً استفاده از دست بند) یا با اخطاری قانونی (اخطار ایست) سلب می­شود. در حالی که جلب، اصولاً باید به دستور مقام قضایی، به وسیله ضابطین دادگستری  مسبوق به احضار متهم و عدم حضور غیرموجه وی در وقت مقرر و مقرون به ادّله و قرائن و امارات کافی صورت گیرد و در موارد استثنایی که بزه انتسابی از درجه اهمیت بالا برخوردار بوده و یا محل اقامت یا شغل و کسب متهم معلوم و معین نیست، بدواً جلب او بلامانع است. به عبارتی می­توان گفت: جلب، نوعی دستگیری به دستور مقام قضایی است که از طریق مأمور ضابط اجرا می­شود (3). البته به رغم تفاوت در مفهوم، از لحاظ آثار عملی، تفاوت زیادی بین جلب و دستگیری دیده نمی­شود (4).

     در خصوص دستگیری، مبنای عمل نیروهای پلیس در نظام حقوقی ایران، ماده 24 قانون آیین دادرسی دادگاه- های عمومی و انقلاب در امور کیفری مصوب 1378 است که اختیار دستگیری و تحت نظر قرار دادن افراد را در جرایم مشهود، موضوع ماده 21 همان قانون، به نیروهای پلیس اعطا نموده است که ضابط نامبرده شده اند (5). قانونگذار ایرانی، از نظر زمانی، تحقق واقعه جرم در گذشته را با شرایطی به عنوان جرم مشهود تلقی و نیروهای پلیس را مجاز به مداخله و دستگیری می­داند. فرایند دستگیری یا مقابله با مجرمین بسته به مسلح بودن یا نبودن آنها، با فرمول ­ها و قواعد متنوع، قابل تبیین است. لیکن سبک­های دستگیری و مقابله، بستگی به درایت و تدابیر فرماندهان تیم­های عملیـــاتی دارد (6). لازم است در جریان دستگیری، از ایذای افراد نظیر بستن چشم و تحقیر و استخفاف آنان، اجتناب گردد (7).

    ضوابط نظام حقوقی ایران پس از دستگیری

     می­توان گفت: تنها مقررات صریح و مختص دستگیری ­های پلیسی در کشور ما، یکی در خصوص ابلاغ کتبی دلایل و تفهیم اتهام موضوع اصل 32 قانون اساسی است و دیگری بند 5 قانون احترام به آزادی­های مشروع و حفظ حقوق شهروندی است، که مقرر می­دارد: ...اصل منع دستگیری و بازداشت افراد ایجاب می­­کند که مواردی ضروری نیز به حکم و ترتیبی باشد که در قانون معین شده است (8) و ظرف مهلت مقرر، پرونده به مراجع صالح قضایی ارسال شود و خانواده دستگیرشدگان در جریان قرار گیرند (9).

    کلید واژه ها

     دستگیری، جلب، آزادی شخصی، حقوق شهروندی، ضابطین دادگستری.

    ارجاعات:

    1)      Feldman, David. Civil liberties and human rights in England and Wales. Oxford university press; 2009. p. 14

    2)      آخوندی، محمود. آیین دادرسی کیفری. تهران: سازمان چاپ و انتشارات؛1387. ص 144.

    3)      گلدوست جویباری، رجب. کلیات آیین دادرسی کیفری. تهران: جنگل؛1388. ص 73.

    4)      صلاحی، محمد. حقوق اشخاص در بازداشت پیش از محاکمه در حقوق بین املل بشر و حقوق ایران. تهران: دانشگاه علامه طباطبایی؛1386. ص 43.

    5)      پرویزی فرد، آیت الله. دستگیری متهم بدون دستور قضایی: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران و انگلیس. فصلنامه علمی پژوهشی حقوق، دوره 42، شماره 2؛1391. صص 91-75.

    6)      خلعتبری، عبدالحسین. جرم یابی سرقتهای مسلحانه. تهران: انتشارات کارآگاه؛ 1386 .

    7)      خالقی، علی. آئین دادرسی کیفری. موسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش. تهران: 1389. ص 63 .

    8)      اردبیلی، محمد. نگهداری تحت نظر. مجموعه مقالات در تجلیل از استاد دکتر محمد آشوری. تهران: مرکز تحقیق و توسعه سمت؛1383. ص 212.

    9)      خالقی، علی. آئین دادرسی کیفری. موسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهر دانش. تهران: 1389. ص 64 .

     

نظر شما